"Hộ chiếu kỹ năng" và cách Sri Lanka nâng chất lượng lao động di cư

Sri Lanka đang định hình lại cách tiếp cận đối với lao động đi làm việc ở nước ngoài, không chỉ dừng ở việc tăng số lượng mà tập trung vào chuẩn hóa, nâng cao kỹ năng và kết nối thị trường thông qua các nền tảng số.

Chia sẻ tại hội thảo mới đây do Viện Khoa học Giáo dục và Tổ chức di cư quốc tế (IOM) tổ chức, TS. Yalegama, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Việc làm ở nước ngoài và Du lịch Sri Lanka, cho biết bài toán của nước này không còn là “đưa được bao nhiêu lao động ra nước ngoài”, mà là “đưa được bao nhiêu lao động có kỹ năng đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế”.

Ông nhấn mạnh, khi làm việc với các đối tác nước ngoài, câu hỏi thường xuyên được đặt ra là: “Sri Lanka có thể cung cấp bao nhiêu lao động có kỹ năng?”. Điều này buộc quốc gia này phải xây dựng một hệ thống phát triển và công nhận kỹ năng mang tính chiến lược.

Chuyển trọng tâm chính sách sang lao động có kỹ năng

Theo dữ liệu trình bày, Sri Lanka có dân số khoảng 21,7 triệu người, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động đạt 47,7% và thất nghiệp ở mức 4,2%.

Trong bối cảnh cơ hội việc làm trong nước còn hạn chế, nhiều lao động lựa chọn ra nước ngoài làm việc để cải thiện thu nhập và điều kiện sống.

Năm 2023, Sri Lanka ban hành Chính sách và Kế hoạch hành động quốc gia về di cư vì việc làm. Theo TS. Yalegama, chính sách này “không chỉ hướng đến gia tăng số lượng lao động di cư, mà còn chú trọng nâng cao chất lượng và kỹ năng của lực lượng lao động”.

Một trong những nội dung trọng tâm là thúc đẩy việc làm cho lao động có kỹ năng và bán kỹ năng, cả trong nước và quốc tế.

Theo ông, đây là sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản lý: “Phát triển kỹ năng là một ưu tiên tự nhiên và mang tính chiến lược… để nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia”.

Hệ thống đào tạo nghề lớn nhưng còn khoảng trống kỹ năng

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Sri Lanka xây dựng hệ thống giáo dục nghề nghiệp và đào tạo kỹ thuật (TVET) với quy mô lớn.

Hiện có 1.649 cơ sở đào tạo nghề được đăng ký và 3.696 chương trình đào tạo được công nhận, cùng hơn 902.100 chứng chỉ kỹ năng quốc gia (NVQ) đã được cấp.

Đáng chú ý, khoảng 77% hoạt động tuyển dụng tại Sri Lanka gắn với chứng chỉ NVQ, cho thấy xu hướng chuẩn hóa kỹ năng ngày càng rõ nét.

Tuy nhiên, TS. Yalegama thừa nhận hệ thống này vẫn tồn tại khoảng trống lớn. Theo dữ liệu, tới 79% người thất nghiệp chưa từng qua đào tạo nghề.

Điều này khiến việc kết nối cung - cầu lao động gặp khó khăn, đặc biệt khi thị trường quốc tế yêu cầu cao về tiêu chuẩn kỹ năng.

“Chúng tôi phải xây dựng một "nguồn cung lao động có kỹ năng" theo từng ngành, thay vì chỉ đào tạo chung chung”, ông Yalegama nói, đồng thời cho biết Sri Lanka đã tham khảo kinh nghiệm từ nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam và Nhật Bản.

Nền tảng số và “hộ chiếu kỹ năng” kết nối thị trường

Một trong những điểm nổi bật trong cách tiếp cận của Sri Lanka là ứng dụng công nghệ để quản lý lao động di cư.

Hệ thống Hướng dẫn và Giới thiệu tích hợp (IGRS) được xây dựng như một nền tảng số kết nối các bên liên quan trong lĩnh vực việc làm ngoài nước.

Theo TS. Yalegama, hệ thống này “không đơn thuần là một trang tìm việc, mà là công cụ hỗ trợ thực thi chính sách việc làm”, giúp người lao động được tư vấn, định hướng kỹ năng và kết nối với cơ hội việc làm phù hợp.

Quy trình vận hành gồm bốn bước: đăng ký, sàng lọc và tư vấn bởi chuyên gia, đưa vào cơ sở dữ liệu sẵn sàng đi làm việc ở nước ngoài và kết nối với các đơn vị tuyển dụng được cấp phép.

Tính đến năm 2024, hệ thống ghi nhận 818 người đăng ký, trong đó 114 người đủ điều kiện tham gia thị trường lao động nước ngoài.

Bên cạnh đó, Sri Lanka triển khai “Hộ chiếu kỹ năng quốc gia” - một hồ sơ năng lực điện tử ghi nhận toàn bộ kỹ năng, kinh nghiệm và quá trình đào tạo của người lao động.

TS. Yalegama cho biết đây là công cụ để “chuyển đổi kinh nghiệm thực tế thành các giá trị được công nhận chính thức”, đặc biệt với nhóm lao động từng làm việc ở nước ngoài.

"Hộ chiếu kỹ năng” cho phép so sánh kỹ năng của người lao động với các khung đánh giá khác nhau, giúp cả người lao động và nhà tuyển dụng dễ dàng xác định mức độ phù hợp.

Công cụ này mang lại lợi ích cho cả ba phía. Người lao động được công nhận kỹ năng, mở rộng cơ hội việc làm và học tập. Doanh nghiệp dễ dàng tuyển đúng người, giảm chi phí và thời gian tuyển dụng. Trong khi đó, cơ quan quản lý có thể phân loại lao động theo nhóm kỹ năng, xác định khoảng trống của thị trường để hoạch định chính sách dài hạn.

Theo TS. Yalegama, việc “ghép nối kỹ năng” là yếu tố then chốt để thị trường lao động vận hành hiệu quả, nhất là khi yêu cầu công việc giữa các quốc gia ngày càng khác biệt.

Ông cho biết Sri Lanka không chỉ đào tạo kỹ năng trong nước, mà còn chú trọng công nhận và khai thác các kỹ năng mà người lao động tích lũy khi làm việc ở nước ngoài, coi đây là một nguồn lực quan trọng để nâng cao chất lượng lao động và khả năng cạnh tranh quốc gia.