AI khiến lập trình viên kiệt sức, thu nhập giảm

Từng được xem là lực lượng kiến tạo trong nền kinh tế số, nhiều lập trình viên nay phải chật vật tồn tại giữa làn sóng AI (trí tuệ nhân tạo). Thu nhập giảm mạnh, cạnh tranh khốc liệt, công việc bị bào mòn cảm hứng sáng tạo, trong khi khách hàng ngày càng tin rằng máy móc có thể thay thế con người với chi phí rẻ hơn rất nhiều.

Từ người tạo ra sản phẩm thành người dọn dẹp hậu quả

Qi Lei, 35 tuổi, vào nghề lập trình từ năm 2011, thời điểm được xem là giai đoạn vàng của giới phát triển ứng dụng.

Sau nhiều năm làm nghề, anh mở công ty riêng vào năm 2022. Đó là thời điểm thị trường ứng dụng nhỏ (mini program) vẫn còn sôi động. Một dự án tùy biến có thể mang về tới 300.000 nhân dân tệ (tương đương 117,5 triệu đồng)

Nhưng chỉ sau vài năm, mặt bằng giá đã thay đổi chóng mặt. Những đơn hàng tương tự giờ đây nhiều khi chỉ còn trị giá khoảng 20.000 nhân dân tệ (tương đương 76,5 triệu đồng).

Theo Qi, AI không chỉ làm giảm lợi nhuận mà còn làm thay đổi vị trí của lập trình viên trong chuỗi sản xuất phần mềm. Nếu trước đây họ được xem là những người trực tiếp xây dựng sản phẩm, thì nay càng giống những người đến sau để chỉnh sửa, vá lỗi và cấp cứu những đoạn mã do máy tạo ra.

Biến động lớn nhất đến từ cách khách hàng nhìn nhận giá trị của nghề lập trình. Khi AI có thể nhanh chóng tạo giao diện, sinh mã cơ bản và dựng bộ khung ứng dụng chỉ trong thời gian ngắn, nhiều người bắt đầu cho rằng việc làm ra ứng dụng (app, mini program) trở nên đơn giản, rẻ và hầu như ai cũng có thể làm được.

Qi kể rằng trong một buổi chào giá, khách hàng lấy điện thoại ra khoe một bản mẫu do AI tạo rồi hỏi vì sao anh vẫn báo mức phí cao.

Dù đã cố giải thích rằng đó mới chỉ là phần vỏ bề ngoài, còn giá trị thực nằm ở logic hệ thống, bảo mật, hiệu năng và khả năng vận hành ổn định, anh vẫn phải giảm giá gần một nửa để giữ dự án.

Thị trường lập trình còn bị kéo xuống bởi làn sóng freelancer (người làm công việc tự do) giá rẻ, trong đó có không ít lập trình viên giàu kinh nghiệm từng làm tại các công ty công nghệ lớn nhưng bị sa thải trong giai đoạn tái cấu trúc vì AI.

Cheng Xiao, nhân viên kinh doanh của một công ty phần mềm ở Hà Nam, cho biết dù công ty quảng bá dịch vụ là không dùng AI, họ vẫn buộc phải giảm giá gần 50% so với năm 2023 để cạnh tranh.

Nghịch lý nằm ở chỗ, càng nhiều công cụ AI, lập trình viên càng không nhàn hơn. Trước đây, một công ty như của Qi chỉ cần nhận vài dự án mỗi năm là đủ sống. Nay họ phải xoay xở với hàng chục đơn hàng nhỏ để duy trì hoạt động.

Khối lượng công việc tăng lên, nhưng lợi nhuận và thu nhập lại đi xuống. Một số lập trình viên tự do chia sẻ về mức lương trong ngành đã giảm đáng kể, trong khi áp lực sửa lỗi, bảo trì và đáp ứng các yêu cầu phát sinh ngày càng nặng nề hơn.

AI viết rất nhanh, nhưng không thể thay con người chịu trách nhiệm

Theo nhiều lập trình viên, vấn đề lớn nhất của AI không nằm ở tốc độ mà ở độ tin cậy. Wei Xiaodong, một lập trình viên tự do ở Quảng Châu, cho biết trước năm 2023, để phát triển một mini program với hai giao diện cho người mua và người bán, hai lập trình viên phải mất khoảng sáu tuần.

Nay AI có thể dựng phần khung chỉ trong vài giờ. Nhưng thứ nó tạo ra thường chỉ hoàn chỉnh ở bề mặt, còn khi đi vào logic nghiệp vụ thì lỗi bắt đầu xuất hiện.

Wei ví von rằng khách hàng cần một bát mì Trung Hoa, nhưng AI lại mang ra một đĩa mì Ý. Hình thức có thể bắt mắt, nhưng bản chất lại sai nhu cầu. Nhiều lỗi do AI tạo ra không thể sửa bằng vài dòng code.

Chỉ một điểm sai trong logic cũng có thể buộc cả mô - đun phải làm lại. Tệ hơn, mỗi lần sửa một lỗi, AI lại làm phát sinh lỗi mới ở nơi khác, khiến lập trình viên rơi vào vòng lặp vá lỗi liên tục.

Qi cho biết AI hiện có thể xử lý hơn 60% phần việc, từ dựng trang đến tạo chức năng đơn giản.

Điều đó giúp giảm số người cần thiết trong một dự án, nhưng cũng khiến công việc của lập trình viên chuyển từ sáng tạo sang đánh giá, kiểm tra và sửa chữa. Nhiều người vì thế mất dần đam mê với nghề.

Sự thay đổi này còn tạo ra khoảng cách lớn giữa người có kinh nghiệm và người mới vào nghề. Lập trình viên kỳ cựu đủ khả năng nhận ra giới hạn của AI, còn người trẻ dễ phụ thuộc vào công cụ.

Trong các buổi phỏng vấn, Wei cho biết không ít ứng viên trẻ thậm chí không thể giải thích được logic lập trình cơ bản.

Chính vì vậy, nhiều người trong ngành vẫn cho rằng AI chưa thể thay thế con người ở những phần việc đòi hỏi tư duy sản phẩm, cảm quan thẩm mỹ, thiết kế giao diện, trải nghiệm người dùng và xử lý các yêu cầu kinh doanh phức tạp.

AI có thể giúp tăng tốc tiến độ công việc, nhưng chưa thể gánh trách nhiệm cuối cùng cho một sản phẩm vận hành ổn định.

Trong cuộc thay đổi mạnh mẽ của ngành phần mềm, AI không khiến lập trình viên mất đi vị thế, nhưng đang buộc họ bước vào một cuộc cạnh tranh khốc liệt hơn, nơi lập trình viên không chỉ là người biết viết code, mà còn là người đủ năng lực để sửa những gì máy làm chưa đúng.

Nguyễn Hữu Đạt