Hiện tượng không sa thải nhân sự lớn tuổi, cho ngồi cạnh cửa sổ của Nhật

Hiện tượng “madogiwazoku” (tạm dịch là “nhóm nhân viên bên cửa sổ”) vẫn còn khá phổ biến tại Nhật Bản.

Hiện tượng này chỉ những người lao động lớn tuổi có hiệu suất làm việc thấp hoặc không còn phù hợp với yêu cầu công việc, được bố trí ngồi ở các vị trí “bên lề” của công ty, chẳng hạn như gần cửa sổ. Họ được giao rất ít hoặc hầu như không có nhiệm vụ công việc cụ thể.

Phần lớn trong số họ là nam giới thuộc thế hệ Gen X và Baby Boomer, ở độ tuổi từ 50 đến 60. Họ từng được tuyển dụng trong giai đoạn các doanh nghiệp Nhật duy trì chế độ việc làm trọn đời (shushin koyo) cùng hệ thống trả lương dựa trên thâm niên.

Thay vì đảm nhiệm vai trò quản lý hay tham gia các hoạt động kinh doanh cốt lõi, những nhân viên này chủ yếu xử lý các công việc mang tính hình thức như trả lời email, sắp xếp giấy tờ. Dù vậy, họ vẫn nhận mức thu nhập ổn định, song gần như bị tách khỏi các trách nhiệm quan trọng.

Dù không phải là hiện tượng mới, "madogiwazoku" đang thu hút sự chú ý trở lại, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp phương Tây đẩy mạnh cắt giảm nhân sự và tối ưu hóa bằng AI (trí tuệ nhân tạo).

Không ít người trẻ bắt đầu nhìn Nhật Bản như một môi trường làm việc “dễ thở” hơn, thậm chí tìm đến đây để trải nghiệm nhịp sống chậm, khác biệt với áp lực công sở hiện đại.

Khác với văn hóa sa thải trực tiếp phổ biến ở phương Tây, doanh nghiệp Nhật thường lựa chọn giải pháp mềm mỏng hơn.

Một người có ảnh hưởng 74 tuổi tại Nhật chia sẻ rằng: “Thay vì sa thải, doanh nghiệp sẽ chuyển những nhân viên làm việc kém hiệu quả sang vị trí ít quan trọng hơn, giao các công việc đơn giản. Đây chính là những nhân viên bên cửa sổ”.

Theo ông, những người này không phải là nhân viên gây rối, mà thường là những lao động trung thành, ít va chạm, nhưng dần tụt lại trước sự thay đổi của công nghệ và chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Thay vì bị loại bỏ, họ được giữ lại trong một vai trò mang tính duy trì.

Chính cách tiếp cận này góp phần giúp Nhật Bản duy trì tỷ lệ lao động cao tuổi thuộc nhóm cao nhất trong các nước phát triển. Năm 2022, hơn 25% người từ 65 tuổi trở lên tại Nhật vẫn tiếp tục làm việc, cao hơn đáng kể so với Mỹ và Anh.

Một khảo sát tại Nhật Bản cũng cho thấy khoảng 80% người lao động Nhật mong muốn tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu, trong đó phần lớn muốn gắn bó với công ty hiện tại thay vì chuyển sang môi trường mới.

Để hỗ trợ xu hướng này, Chính phủ Nhật đã sửa đổi luật nhằm kéo dài cơ hội việc làm cho người lao động đến 70 tuổi, đồng thời triển khai nhiều chính sách trợ cấp khuyến khích doanh nghiệp giữ chân nhân sự lớn tuổi.

Dù mang tính nhân văn, mô hình này không tránh khỏi những tranh cãi trong nội bộ doanh nghiệp.

Một khảo sát với sự tham gia của 300 lao động trẻ tại các công ty lớn cho thấy gần 50% nhân sự thừa nhận nơi làm việc của họ có một người lớn tuổi không làm việc.

Những người này thường dành thời gian cho các hoạt động như nghỉ giải lao, trò chuyện, lướt Internet hoặc đơn giản là ngồi nhìn xa xăm.

Ngay cả trong xã hội đề cao sự tôn trọng người lớn tuổi như Nhật Bản, sự kiên nhẫn của thế hệ trẻ cũng đang giảm dần.

Có tới 90% người được hỏi cho rằng sự hiện diện của nhóm nhân viên này ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường làm việc, làm giảm tinh thần tập thể, tăng khối lượng công việc cho người khác và gây áp lực chi phí.