Vào chuỗi liên kết, nông dân trồng chuối hết lo bị "bẻ kèo"

Dù xuất khẩu có nhiều biến động, nông dân trồng chuối Đồng Nai vẫn vững tin vào thị trường Trung Quốc.

Đổi tư duy để giữ thị trường tỷ dân

Đồng Nai hiện có khoảng 21.000ha chuối, sản lượng hơn 900.000 tấn mỗi năm. Trong đó, khoảng 80% sản lượng phục vụ xuất khẩu, và phần lớn vẫn thẳng tiến vào thị trường Trung Quốc.

Tại các vùng trồng chuối trọng điểm như Bàu Hàm, Gia Kiệm hay Thành Sơn, người dân không còn tâm lý làm ăn tự phát. Thay vào đó, việc canh tác đã gắn chặt với tiêu chuẩn khắt khe của thị trường ngoại.

Bà Nguyễn Thị Nghiệm, nông dân tại xã Bàu Hàm (đơn vị hành chính mới được sáp nhập từ các xã Thanh Bình, Cây Gáo, Sông Thao và Bàu Hàm cũ thuộc huyện Trảng Bom) cho biết, muốn bán được chuối xuất khẩu thì phải làm đúng kỹ thuật, từ bón phân đến phòng bệnh.

“Chuối xuất khẩu phải đẹp, trái bóng, không bị nấm. Làm đúng quy trình thì thương lái hay doanh nghiệp đều dễ mua. Có đầu ra ổn định thì bà con mới yên tâm gắn bó lâu dài với cây chuối”, bà Nghiệm nói.

Cũng trồng chuối ở xã Bàu Hàm, ông Sầm A Sáng cho biết, nhờ tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật, ông đã thay đổi hoàn toàn tư duy, áp dụng quy trình bài bản vào vườn cây.

Theo ông Sáng, vườn chuối của gia đình đã khai phá từ nhiều năm trước nên đất có dấu hiệu bạc màu. Vì vậy, ông đặc biệt chú ý cải tạo đất, nhất là kiểm soát độ pH. Mỗi năm, ông rải vôi 1 lần vào đầu mùa mưa, đồng thời tăng cường sử dụng phân vi sinh.

Phân hóa học vẫn chiếm tỷ lệ nhất định, nhưng phân vi sinh và vôi thì không thể thiếu. “Đặc biệt, việc tăng cường phân hữu cơ giúp đất tơi xốp, tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển, từ đó bộ rễ chuối khỏe hơn và hạn chế sâu bệnh”, ông Sáng đúc kết.

Thấy mô hình của ông hiệu quả, nhiều hộ trước đây từng lạm dụng phân hóa học khiến cây dễ phát sinh nấm bệnh đã học theo và cùng chia sẻ kinh nghiệm sản xuất.

Không chỉ vì lợi thế gần gũi về địa lý giúp tối ưu chi phí vận chuyển, Trung Quốc còn là thị trường “ăn chuối mỗi ngày”, nhu cầu ổn định quanh năm. Đây là lý do cốt lõi khiến nông dân Đồng Nai kiên định duy trì sản xuất theo hướng xuất khẩu sang thị trường này.

Vào hợp tác xã để tránh "bẻ kèo"

Một tín hiệu tích cực là ngày càng nhiều nông dân trồng chuối tham gia vào các Hợp tác xã (HTX). Nguyên nhân không chỉ để học hỏi kỹ thuật, mà quan trọng hơn là thiết lập "tấm khiên" phòng trị rủi ro khi thị trường biến động.

Ông Trần Ngọc Tú - Giám đốc HTX Thương mại Dịch vụ Nông nghiệp Trảng Bom cho biết, HTX hiện có 32 thành viên, liên kết sản xuất và tiêu thụ trên diện tích khoảng 350ha. Mỗi ngày, đơn vị xuất khẩu khoảng 5 container, tương đương 100 tấn chuối.

Theo ông Tú, trước đây tình trạng doanh nghiệp, thương lái “bẻ kèo” không hề hiếm. Khi giá chuối tăng thì họ ồ ạt thu mua, nhưng khi giá rớt lại sẵn sàng bỏ cọc, khiến nông dân ôm nợ và mất niềm tin.

“Chính vì vậy, nhiều bà con đã quay lại liên kết với HTX. Những vùng đã ký hợp đồng với HTX Trảng Bom thì tuyệt đối chưa xảy ra tình trạng bẻ kèo. Tổ chức đứng ra làm cầu nối pháp lý nên đầu ra ổn định hơn rất nhiều”, ông Tú khẳng định.

Việc tham gia HTX cũng đưa nông dân vào khuôn khổ quy trình sản xuất chuẩn quốc tế. Từ việc ghi chép nhật ký nông vụ, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, đến kiểm soát dư lượng đều được giám sát chặt chẽ. Đây là "giấy thông hành" để chuối Đồng Nai đáp ứng yêu cầu của thị trường Trung Quốc.

Bà Liêu A Kiều - Giám đốc Công ty TNHH Quốc tế Kelly Swangle đánh giá, xuất khẩu chuối năm 2026 vẫn duy trì đà tăng trưởng tốt, sản lượng tăng hơn 20%, giá tăng khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước.

Theo bà Kiều, Đồng Nai đã hình thành được chuỗi giá trị từ sản xuất, thu hoạch đến đóng gói và xuất khẩu. Điều này giúp trái chuối duy trì chất lượng đồng đều, truy xuất nguồn gốc minh bạch và tạo uy tín lớn với đối tác nhập khẩu.

Ngành nông nghiệp Đồng Nai cũng xác định, "chìa khóa" để cây chuối phát triển bền vững chính là chuỗi liên kết. Bà Lê Thị Ánh Tuyết - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đồng Nai cho biết, tỉnh đang tiếp tục đẩy mạnh áp dụng nhật ký điện tử, chuẩn hóa mã số vùng trồng và mở rộng đa dạng hóa thị trường.

Thực tế, ngoài Trung Quốc, chuối Đồng Nai đã hiện diện tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Malaysia... Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn sắm vai thị trường chủ lực nhờ quy mô "khổng lồ" và sức tiêu thụ đều đặn.

Ở tầm nhìn dài hạn, ngành nông nghiệp đánh giá chuối là mặt hàng hội tụ nhiều lợi thế: Dễ trồng, năng suất cao, thu hoạch quanh năm. Nếu tiếp tục tổ chức sản xuất bài bản và thượng tôn hợp đồng liên kết, ngành chuối hoàn toàn có thể bứt phá mạnh mẽ.

Với người nông dân Đồng Nai hôm nay, niềm tin đặt vào cây chuối không còn là những ván cược "được ăn cả, ngã về không". Đó là một lựa chọn có tính toán, bắt nguồn từ những chuỗi liên kết chặt chẽ và tư duy làm nông nghiệp chuyên nghiệp.