Thổ Nhĩ Kỳ ồ ạt bán vàng, làn sóng hoảng sợ lan ra thị trường

Sau nhiều năm liên tục mua ròng, Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ (CBRT) đã quay đầu bán và hoán đổi vàng với tổng giá trị lên tới khoảng 20 tỷ USD kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát. Động thái này góp phần kéo giá vàng lao dốc mạnh trong tháng 3, ghi nhận mức giảm sâu nhất theo tháng kể từ năm 2008.

Dữ liệu từ Metals Focus cho thấy, trong giai đoạn từ 27/2 đến 27/3, CBRT đã bán ra 52 tấn vàng, khiến dự trữ ròng giảm xuống còn 440 tấn, mức thấp nhất trong hơn 2 năm qua. Song song đó, ngân hàng này còn thực hiện các hợp đồng hoán đổi khoảng 79 tấn vàng, về bản chất là cho thuê để tạo dòng tiền, qua đó làm gia tăng nguồn cung trên thị trường và gây áp lực lên giá.

Theo Financial Times, tổng giá trị các giao dịch bán và hoán đổi này tiệm cận 20 tỷ USD, diễn ra trong bối cảnh CBRT nỗ lực ổn định đồng lira. Việc gia tăng thanh khoản USD trở thành ưu tiên, đặc biệt khi phần lớn dự trữ ngoại hối của nước này được nắm giữ dưới dạng vàng.

Không chỉ riêng Thổ Nhĩ Kỳ, biến động năng lượng và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang khiến nhiều quốc gia cân nhắc bán vàng để hỗ trợ đồng nội tệ hoặc cải thiện tài chính công.

Nga đã bán 15 tấn vàng trong hai tháng đầu năm, trong khi tại Ba Lan, đề xuất bán vàng để phục vụ chi tiêu quốc phòng cũng từng được đưa ra, dù chưa được Chính phủ thông qua.

Dù làn sóng bán vàng của Thổ Nhĩ Kỳ xuất phát chủ yếu từ sức ép nội tại, nhưng tác động của nó nhanh chóng vượt ra ngoài biên giới, gửi đi tín hiệu cảnh báo tới các trung tâm giao dịch lớn từ New York đến London.

Trong nhiều năm, các ngân hàng Trung ương được xem là “bệ đỡ" vững chắc giúp giá vàng duy trì ở vùng đỉnh lịch sử. Thế nhưng, thực tế đang thay đổi. Dữ liệu thị trường cho thấy trụ cột quan trọng nhất của vàng đang dần lung lay, khi chính những người mua kiên định nhất bắt đầu quay sang bán ra.

Sự rút lui của một “tay chơi lớn” như Thổ Nhĩ Kỳ đã đủ để đảo chiều tâm lý thị trường. Những phiên tăng nóng nhanh chóng nhường chỗ cho áp lực chốt lời, kéo theo làn sóng bán tháo lan rộng.

Điều khiến giới đầu tư lo ngại hơn cả không phải là hành động đơn lẻ, mà là nguy cơ hiệu ứng domino. Thổ Nhĩ Kỳ có thể chỉ là mắt xích đầu tiên trong nhóm các nền kinh tế mới nổi buộc phải “ăn vào dự trữ”, tức bán vàng để xoay xở trước áp lực nợ, thâm hụt ngân sách và chi phí quốc phòng, năng lượng leo thang vì chiến sự.

Nếu căng thẳng Trung Đông kéo dài, áp lực lên đồng lira khó có thể hạ nhiệt, đồng nghĩa với việc Thổ Nhĩ Kỳ có thể tiếp tục bán vàng để củng cố thanh khoản. Khi đó, không chỉ vị thế kinh tế của quốc gia này bị ảnh hưởng, mà thị trường vàng toàn cầu cũng sẽ đối mặt với những biến động khó lường.

Giới phân tích nhận định, làn sóng bán vàng có thể còn lan rộng, đặc biệt tại các quốc gia nhập khẩu năng lượng chịu ảnh hưởng từ khủng hoảng giá dầu như Ấn Độ, hoặc các nền kinh tế Trung Á sở hữu lượng vàng dự trữ lớn.

Đà giảm mạnh đã kéo giá vàng từ vùng đỉnh gần 5.600 USD/ounce xuống còn khoảng 4.600 USD/ounce vào cuối tháng 3. Tuy vậy, sau thông tin Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn, giá vàng đã có thời điểm phục hồi trở lại trên 4.800 USD/ounce trong ngày 8/4.

Ở chiều ngược lại, không phải mọi ngân hàng Trung ương đều bán ra. Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) vẫn tranh thủ mua ròng khoảng 5 tấn vàng trong tháng 3, mức cao nhất trong hơn một năm, cho thấy xu hướng “mua khi giá giảm”.

Cùng lúc, một số quốc gia như Pháp lại lựa chọn chiến lược khác là đưa vàng từ nước ngoài về nước. Paris mới đây xác nhận đã hoàn tất chương trình hồi hương vàng kéo dài nhiều năm và hiện không còn lưu trữ vàng tại Mỹ.