Vàng chững lại bất ngờ: Thứ gì đang thực sự mất giá?

Ngày 19/4, hàng triệu người dân Ấn Độ bước vào lễ hội Akshaya Tritiya - một trong hai dịp quan trọng nhất trong năm, vốn được tin rằng mua kim loại quý sẽ mang lại may mắn và thịnh vượng.

Thế nhưng, trái với thông lệ, không khí tại các cửa hàng kim hoàn lại khá ảm đạm. Từ khu phố cổ Delhi đến các trung tâm thương mại ở Mumbai, phần lớn khách chỉ dừng lại quan sát hoặc cân nhắc rất lâu trước khi quyết định chi tiền.

Mức giá vàng neo quanh 4.831 USD/ounce đang tạo áp lực tâm lý đáng kể. Theo Reuters, giá vàng kỳ hạn tại quốc gia tiêu thụ vàng lớn thứ hai thế giới chốt tuần ở 154.609 rupee (tương đương khoảng 1.670 USD) mỗi 10 gram, cao hơn gần 63% so với cùng kỳ mùa lễ hội năm ngoái.

Xu hướng thận trọng này không chỉ xuất hiện tại châu Á. Trên phạm vi toàn cầu, thị trường vàng vừa trải qua tháng giảm sâu nhất trong hơn một thập kỷ, mất gần 11% giá trị.

Không phải suy yếu, mà là “nghỉ lấy hơi”

Theo báo cáo mới nhất từ công ty đầu tư toàn cầu Jefferies, thị trường vàng không hề suy yếu. Thực chất, kim loại quý này chỉ đang bước vào một "giai đoạn tích lũy lành mạnh" sau chu kỳ tăng trưởng quá nóng do nhà đầu tư cá nhân dẫn dắt.

Tín hiệu này thể hiện rõ nhất qua dữ liệu xuất nhập khẩu. Tại Ấn Độ, kim ngạch nhập khẩu vàng từng đạt đỉnh 14,7 tỷ USD vào tháng 10 năm ngoái. Con số này giảm xuống 12,1 tỷ USD trong tháng 1 và rơi tự do chỉ còn 3,1 tỷ USD vào tháng 3 vừa qua. Động lực mua đã suy giảm rõ rệt.

Báo cáo từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cũng cho thấy trong tháng 3, thị trường ghi nhận hoạt động mua bán trầm lắng. Người tiêu dùng và nhà đầu tư có xu hướng trì hoãn quyết định do biên độ dao động giá quá lớn.

Sự thận trọng này phản ánh một môi trường vĩ mô thiếu chắc chắn. Vàng vốn là tài sản trú ẩn an toàn, nhưng khi giá biến động quá mạnh, người mua không còn cảm thấy yên tâm khi "xuống tiền". Dòng tiền bắt đầu bị phân bổ lại, hoặc nằm im chờ đợi một xu hướng rõ ràng hơn.

Tuy nhiên, Jefferies nhấn mạnh đây không phải là dấu hiệu của suy thoái. Thị trường chỉ đang "tiêu hóa" mức giá cao kỷ lục gần 5.600USD/ounce thiết lập hồi đầu năm. Quá trình tái cân bằng cung cầu này là nền tảng bắt buộc để thiết lập chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Khẩu vị thay đổi: Bỏ trang sức, gom vàng miếng

Khi mức giá trở nên đắt đỏ, thói quen và khẩu vị của người mua cũng lập tức thay đổi. Thay vì mua sắm theo cảm xúc vào các dịp lễ tết, dòng tiền đang dịch chuyển sang hướng thực dụng và toan tính hơn.

Ông Amit Modak, Giám đốc điều hành doanh nghiệp kim hoàn PN Gadgil and Sons tại Pune (Ấn Độ), chia sẻ với Reuters rằng đà tăng giá đã kìm hãm mạnh nhu cầu trang sức. Xét về khối lượng, lượng vàng bán ra giảm sút. Tuy nhiên, do đơn giá quá cao, tổng giá trị chi tiêu của thị trường vẫn tăng lên.

Người tiêu dùng hiện nay ưu tiên mua vàng xu hoặc vàng miếng vì tính thanh khoản cao. Dữ liệu từ WGC cho thấy một sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt: Nhu cầu trang sức tại Ấn Độ trong năm 2025 đã giảm 24%, trong khi nhu cầu đầu tư lại tăng vọt 17%, chạm mức cao nhất kể từ năm 2013.

Thói quen tích trữ cũng đang thay đổi. Người dân không còn đợi đến ngày lễ để mua vàng bằng mọi giá. Họ chuyển sang mua rải rác quanh năm, đặc biệt canh những nhịp điều chỉnh giảm để gom vào.

Đứng sau sự thay đổi của người tiêu dùng là một nền tảng vững chắc từ giới sản xuất. Jefferies ghi nhận các công ty khai thác vàng đang ở trạng thái cực kỳ khỏe mạnh. Ngành này đã trải qua 10 quý liên tiếp hưởng lợi từ giá vàng cao.

Thay vì mở rộng khai thác ồ ạt như các chu kỳ trước, các doanh nghiệp hiện tập trung quản lý vốn chặt chẽ, tăng cổ tức và mua lại cổ phiếu. Nhiều công ty hoàn toàn sạch nợ và dự kiến tạo ra khoảng 36 tỷ USD dòng tiền tự do trong năm nay. Đây là tấm khiên bảo vệ thị trường vàng khỏi những cú sụp đổ sâu.

Câu chuyện thực sự: Tiền đang mất giá

Dù trong ngắn hạn vàng đang chững lại, các dự báo dài hạn lại vẽ ra một bức tranh hoàn toàn khác. Kênh CNBC dẫn nhận định từ các chiến lược gia của ngân hàng Wells Fargo cho biết: Giá vàng hoàn toàn có thể vươn lên mức 8.000 USD/ounce, tức là gần gấp đôi mức giá 4.800 USD/ounce hiện tại.

Luận điểm chính cho dự báo táo bạo này nằm ở khái niệm "sự mất giá của tiền pháp định". Theo chiến lược gia Ohsung Kwon, kinh tế toàn cầu đang bước vào chu kỳ mất giá tiền tệ lần thứ tư trong lịch sử.

Gánh nặng nợ công khổng lồ, thâm hụt ngân sách kéo dài và lạm phát đang bào mòn giá trị sức mua của các đồng tiền mạnh như USD. Trong bối cảnh đó, vàng không hẳn là đang đắt lên, mà chính là đồng tiền đang ngày càng rẻ đi.

Lịch sử cho thấy các chu kỳ mất giá tiền tệ thường kéo dài trung bình khoảng 8,5 năm. Nếu mô hình này lặp lại, đà tăng của vàng hiện tại mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu.

Nỗi lo này ngày càng rõ khi ngay tại Mỹ, một số bang đã tính đến việc đưa vàng trở lại hệ thống thanh toán, như cho phép đầu tư quỹ dự phòng vào vàng hay thanh toán qua thẻ gắn với kim loại quý. Theo ông Jacob Goldstein, sức hút của vàng nằm ở chỗ nó đứng ngoài kiểm soát của chính phủ.

Thực tế, chính các ngân hàng Trung ương cũng đang hành động tương tự. Theo Reuters, tốc độ mua gom kỷ lục đã giúp vàng vượt qua đồng euro, trở thành tài sản dự trữ lớn thứ 2 thế giới. Lần đầu tiên kể từ năm 1996, tỷ trọng vàng trong kho dự trữ của các ngân hàng Trung ương đã vượt qua cả trái phiếu chính phủ Mỹ.

Chiến lược cho một thị trường "khó đoán"

Dù triển vọng dài hạn tích cực, con đường của vàng vẫn đầy biến động.

Theo Bloomberg, môi trường lãi suất cao tiếp tục là rào cản lớn nhất. Vàng là tài sản không sinh lời (không trả lãi suất hay cổ tức). Do đó, khi lợi suất trái phiếu tăng và đồng USD mạnh lên, chi phí cơ hội cho việc nắm giữ vàng sẽ trở nên đắt đỏ.

Dữ liệu mới nhất cho thấy chỉ số giá sản xuất (PPI) của Mỹ trong tháng 3 tăng thấp hơn dự báo. Tuy nhiên, giá năng lượng bùng nổ do căng thẳng ở Trung Đông lại tiếp tục thổi bùng rủi ro lạm phát. Hiện thị trường chỉ đánh giá có khoảng 33% khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ cắt giảm lãi suất trong năm nay.

Các chuyên gia tại Commerzbank nhận định, chừng nào thị trường chưa thực sự tin rằng Fed sẽ tăng lãi suất trở lại, giá vàng sẽ khó có khả năng giảm sâu thêm. Về mặt kỹ thuật, Jefferies dự báo biên độ dao động hợp lý của vàng có thể lùi về vùng đáy 3.800-4.000 USD/ounce. Nếu kịch bản này xảy ra, đây sẽ là vùng giá hấp dẫn để các quỹ đầu tư lớn gia tăng tỷ trọng.

Đối với nhà đầu tư cá nhân, việc "đu đỉnh" theo các dự báo 8.000 USD mang lại rủi ro rất lớn trong ngắn hạn. Theo khuyến nghị từ USAGold, tỷ lệ phân bổ hợp lý cho vàng và kim loại quý chỉ nên dao động từ 5-15% tổng danh mục. Vàng nên được xem là tấm khiên phòng vệ lạm phát, thay vì là công cụ lướt sóng làm giàu nhanh.

Thị trường vàng đang bước vào một giai đoạn khác, ít cảm xúc hơn, nhiều tính toán hơn và phụ thuộc chặt vào các biến số vĩ mô.

Vì thế, trong một thế giới đầy bất ổn nhưng vàng không bứt phá, bởi có lẽ thứ đang âm thầm mất giá chính là tiền.