Dự trữ vàng Nga xuống đáy 25 năm, điều gì đang xảy ra?

Kho vàng từng tăng liên tục suốt 20 năm nay bắt đầu “mỏng đi”

Trong 4 tháng đầu năm, Ngân hàng Trung ương Nga đã bán ra 27,9 tấn vàng. Tính đến ngày 1/5, Nga còn nắm giữ khoảng 73,9 triệu ounce vàng thỏi, giảm tổng cộng 900.000 ounce kể từ đầu năm. Chỉ riêng tháng 4, lượng dự trữ tiếp tục giảm thêm 200.000 ounce, đánh dấu tháng giảm thứ 4 liên tiếp.

Theo dữ liệu của Hội đồng Vàng Thế giới, mức giảm gần 28 tấn trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4 là mạnh nhất kể từ năm 2002. Trước đó, những đợt điều chỉnh dự trữ vàng của Nga thường rất nhỏ và chủ yếu liên quan đến hoạt động đúc tiền xu.

Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ Nga từng là một trong những quốc gia mua vàng mạnh nhất thế giới. Từ năm 2002 đến 2025, Moscow đã tích lũy hơn 1.900 tấn vàng, biến kim loại quý này thành “trụ cột” trong hệ thống dự trữ quốc gia. Trong nhiều năm, Ngân hàng Trung ương Nga mua thêm hàng trăm tấn vàng nhằm giảm phụ thuộc vào đồng USD và tăng khả năng chống chịu trước biến động tài chính toàn cầu.

Tuy nhiên, xu hướng đó hiện đã đảo chiều khi chỉ trong tháng 3, Nga đã bán ra hơn 6 tấn vàng. Các giao dịch gần đây thậm chí không còn mang tính điều chỉnh kế toán nội bộ như trước mà đã chuyển sang bán trực tiếp ra thị trường mở.

Dữ liệu từ Sở Giao dịch Moscow cho thấy khối lượng giao dịch vàng trong tháng 3/2026 tăng gấp 3,5 lần cùng kỳ năm trước, đạt 42,6 tấn. Nếu tính theo giá trị, quy mô giao dịch đã tăng gấp 5 lần, lên hơn 534 tỷ ruble.

Theo The Deep Dive, với giá vàng trung bình khoảng 4.800 USD/ounce trong giai đoạn đầu năm, lượng vàng bán ra đã giúp Nga thu về khoảng 4,3 tỷ USD tiền mặt.

Áp lực ngân sách khiến vàng trở thành nguồn tiền dễ tiếp cận nhất

Lý do lớn nhất phía sau làn sóng bán vàng được cho là nằm ở áp lực ngân sách ngày càng lớn. Theo các số liệu được The Moscow Times và Firstpost dẫn lại, thâm hụt ngân sách Nga đã lên tới khoảng 4.600 tỷ ruble vào cuối quý I/2026, cao hơn đáng kể so với kế hoạch cả năm ban đầu. Trong khi tổng doanh thu ngân sách giảm hơn 8%, chi tiêu lại tăng khoảng 17%.

Nguồn thu từ dầu khí, vốn là “xương sống” của ngân sách Nga, cũng suy giảm mạnh. Trong 3 tháng đầu năm, doanh thu dầu khí giảm tới 45%, xuống còn khoảng 1.400 tỷ ruble.

Bà Natalia Milchakova, chuyên gia phân tích tại Freedom Finance Global, cho biết việc bán vàng trước hết nhằm hỗ trợ bù đắp khoảng trống ngân sách trong bối cảnh nguồn thu năng lượng không còn thuận lợi như trước.

Theo bà, nếu không có sự hỗ trợ từ Ngân hàng Trung ương Nga thông qua các giao dịch liên quan đến vàng, mức thâm hụt có thể còn lớn hơn.

Một yếu tố khác là nhu cầu bổ sung ngoại tệ. Khi nguồn thu xuất khẩu suy yếu, Nga đối mặt tình trạng thiếu hụt ngoại tệ trong nước. Vì vậy, một phần vàng đã được chuyển đổi sang đồng nhân dân tệ của Trung Quốc để phục vụ nhu cầu thanh khoản.

Các giao dịch này được thực hiện thông qua Quỹ Tài sản Quốc gia của Nga. Theo giới phân tích, đây là một trong số ít nguồn dự trữ mà Moscow vẫn có thể sử dụng tương đối linh hoạt trong bối cảnh nhiều tài sản ngoại hối khác đang bị hạn chế tiếp cận.

Khi vàng không còn chỉ để “cất giữ”

Điều khiến thị trường chú ý không chỉ là quy mô bán ra, mà còn là sự thay đổi trong vai trò của vàng đối với Nga. Trong nhiều năm, vàng được xem là “lá chắn” giúp bảo vệ giá trị đồng nội tệ và tạo vùng đệm tài chính trước các cú sốc bên ngoài. Tính đến đầu tháng 3, vàng vẫn chiếm khoảng 47% tổng dự trữ ngoại hối của Nga.

Thông thường, các ngân hàng trung ương trên thế giới có xu hướng mua thêm vàng trong giai đoạn bất ổn nhằm đa dạng hóa dự trữ và giảm phụ thuộc vào USD. Chính vì vậy, việc Nga liên tục bán vàng trong lúc giá kim loại quý toàn cầu tăng mạnh trở thành diễn biến khá khác biệt.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng động thái này phản ánh nhu cầu thanh khoản trước mắt hơn là sự thay đổi chiến lược dài hạn. Theo bà Milchakova, nhiều ngân hàng trung ương vẫn có thể bán vàng khi giá lên cao để trang trải chi phí ngân sách hoặc ổn định thị trường tiền tệ.

Điểm đáng chú ý là dù lượng vàng vật chất giảm, tổng giá trị kho vàng của Nga trong một số thời điểm vẫn tăng nhờ giá vàng thế giới leo thang. Điều này phần nào giúp Moscow duy trì “vùng đệm tài chính” ngay cả khi phải bán bớt tài sản dự trữ.

Tuy nhiên, việc kho vàng giảm liên tiếp trong nhiều tháng vẫn cho thấy áp lực tài chính đang ngày càng hiện rõ. Sau hơn 20 năm chủ yếu gom mua, Nga hiện bước vào giai đoạn phải sử dụng chính tài sản tích lũy lâu năm để cân đối ngân sách và duy trì dòng tiền trong nền kinh tế.

Theo The Moscow Times, đây là tốc độ rút vàng nhanh nhất kể từ năm 2002, một dấu hiệu cho thấy vai trò của vàng tại Nga đang thay đổi từ tài sản dự phòng dài hạn sang công cụ hỗ trợ thanh khoản ngắn hạn trong giai đoạn kinh tế nhiều sức ép.