Từ thua lỗ đến bị lừa đảo: Vì sao người Việt mê tiền số đến vậy?

Thực tế, trong nhiều năm qua đã xảy ra không ít trường hợp đáng tiếc. Dù hành lang pháp lý còn thiếu rõ ràng và rủi ro hiện hữu, nhiều người Việt vẫn mạnh tay tham gia thị trường tiền số.

Việt Nam lọt Top 10 quốc gia chấp nhận tiền số

Mới đây nhất, thị trường tiền số dậy sóng trước hàng loạt lùm xùm: Từ sự cố của dự án AntEx do Shark Nguyễn Hoà Bình (Chủ tịch hệ sinh thái NextTech) sáng lập, nguy cơ “mất tiền” tại sàn ONUS, cho đến việc Hanagold vừa bị khởi tố.

Thế nhưng Việt Nam vẫn là một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về mức độ sở hữu và giao dịch tài sản số, với khoảng 17 triệu người tham gia và tổng giá trị giao dịch ước đạt 1.000 tỷ USD trong năm 2024. Đồng thời, Việt Nam thuộc top 5 toàn cầu về mức độ quan tâm và top 3 về sử dụng các sàn giao dịch quốc tế.

Việt Nam cũng tiếp tục nằm trong nhóm nước nhận dòng tiền số lớn trong khu vực. Theo Chainalysis, giá trị giao dịch on-chain đạt khoảng 220-230 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025, tăng 55% so với cùng kỳ.

Dữ liệu từ Binance cho thấy Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia có tỷ lệ chấp nhận tài sản số cao nhất thế giới. Với dân số trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ nhanh và nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào (khoảng 100.000 kỹ sư tốt nghiệp mỗi năm), Việt Nam được đánh giá có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển thị trường tài sản số.

Tuy nhiên, thực tế lại không mấy khả quan. Báo cáo Thị trường Crypto Việt Nam 2025 cho thấy có tới 54,6% nhà đầu tư thua lỗ trong năm qua. Phần lớn người tham gia là giới trẻ, với 88% dưới 35 tuổi, tăng mạnh so với năm trước. Đây cũng là nhóm chịu thiệt hại lớn nhất do thường tham gia khi thị trường đã tăng nóng, bị chi phối bởi tâm lý FOMO hoặc phân bổ tỷ trọng quá lớn vào tài sản rủi ro.

Ngược lại, nhóm nhà đầu tư thận trọng, chỉ phân bổ dưới 25% danh mục vào crypto, vẫn ghi nhận hiệu quả sinh lời tốt hơn.

Vấn đề đặt ra là vì sao người Việt có xu hướng ưa chuộng tài sản số, nhưng phần đông vẫn rơi vào thua lỗ, thậm chí mất tiền đáng tiếc.

Tại sao người Việt thích tiền số đến vậy?

Kỳ vọng hành lang pháp lý dần hoàn thiện sẽ giúp củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với thị trường tiền số trong nước, song hiệu quả thực tế vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam - chỉ ra ba nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thua lỗ phổ biến hiện nay.

Thứ nhất, nhiều nhà đầu tư thiếu kiến thức và bị chi phối bởi lòng tham. Theo ông Minh, phần lớn người tham gia chưa hiểu rõ bản chất vận hành của thị trường, nhưng lại bị hấp dẫn bởi mức lợi nhuận được quảng bá lên tới 30-40%/tháng, thậm chí theo cấp số nhân, từ đó “mù quáng” rót vốn.

Thứ hai, thị trường tiền số có mức biến động lớn và sử dụng đòn bẩy cao. Liên hệ với thị trường chứng khoán Việt Nam - nơi hơn 80% là nhà đầu tư cá nhân, chủ yếu giao dịch ngắn hạn - ông cho rằng người Việt, đặc biệt là giới trẻ, có xu hướng ưa thích đầu cơ và chấp nhận rủi ro cao.

Thứ ba là tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội), đầu tư theo đám đông. Khi chứng kiến người xung quanh “khoe” lợi nhuận, nhiều người dễ bị cuốn vào tâm lý thử vận may.

Dù vậy, chuyên gia cũng lưu ý không phải toàn bộ nhà đầu tư tiền số trong nước đều mang tính đầu cơ. Vẫn có một bộ phận am hiểu và giao dịch bài bản, song phần lớn nhóm này lại hoạt động trên các thị trường quốc tế. Đây cũng là một trong những lý do cơ quan quản lý thúc đẩy xây dựng khung pháp lý nhằm thu hút dòng vốn chất lượng quay trở lại thị trường trong nước.

“Việc thừa nhận sàn tiền số sẽ giúp hoạt động đầu tư an toàn hơn trong thời gian tới. Tuy nhiên, nhà đầu tư chỉ nên tham gia tại các tổ chức được cấp phép, đồng thời cần trang bị kiến thức, tránh đầu tư theo tâm lý đám đông”, ông Minh khuyến nghị.

Liên quan đến trường hợp ONUS, ông Minh cho rằng doanh nghiệp này đã có sai phạm nghiêm trọng khi huy động vốn khi chưa được cơ quan chức năng cho phép. Việc thanh tra, khởi tố các cá nhân liên quan phản ánh động thái siết chặt quản lý, nhằm hạn chế rủi ro từ các hoạt động huy động vốn trái phép trên thị trường.

Năm 2026, cuộc chơi của nhà đầu tư kỷ luật

Chuyên gia dự báo từ năm 2026, khi khung pháp lý được hoàn thiện, thị trường tiền số sẽ dịch chuyển theo hướng ưu tiên các nhà đầu tư có kỷ luật. Giới tài chính cũng nhận định đây là “miếng bánh” hấp dẫn mà các công ty chứng khoán, ngân hàng khó có thể đứng ngoài.

Xu hướng này thể hiện qua việc nhiều tổ chức lớn như MBBank, Chứng khoán VIX, SSID, VPBankS… đã tham gia đầu tư và thử nghiệm mô hình sàn giao dịch tài sản mã hóa.

Theo thông tin từ Bộ Tài chính Việt Nam, hiện có 5 doanh nghiệp vượt qua vòng đánh giá sơ bộ trong chương trình thí điểm, bao gồm các đơn vị liên quan đến Techcombank, VPBank, LPBank, cùng với Chứng khoán VIX và Sun Group.

Việt Nam dự kiến triển khai cơ chế thí điểm sàn giao dịch tài sản số trong nước ngay từ tháng 3, nhằm cụ thể hóa nghị quyết ban hành hồi tháng 2, tiếp nối Nghị quyết thí điểm giao dịch tài sản mã hóa có thời hạn 5 năm từ tháng 9/2025.

Hiện cơ quan quản lý đang gấp rút hoàn thiện các quy định liên quan, trong đó có đề xuất cấp phép cho sàn giao dịch nội địa và hạn chế công dân Việt Nam giao dịch trên các nền tảng crypto nước ngoài từ năm 2026.