AI giá rẻ Trung Quốc âm thầm thâu tóm toàn cầu

Giới công nghệ và đầu tư đang chứng kiến hai mảnh ghép trái ngược nhưng phác họa chân thực bức tranh toàn cảnh của ngành trí tuệ nhân tạo (AI). Tại Mỹ, Anthropic - cha đẻ của chatbot Claude đình đám - bức xúc cáo buộc 3 phòng thí nghiệm Trung Quốc lập hàng nghìn tài khoản giả để "hút thầm" chất xám từ hệ thống của họ. Nhưng ở chiều ngược lại, ByteDance thản nhiên trình làng Seedance 2.0, một công cụ tạo video từ văn bản mượt mà như phim Hollywood với chi phí rẻ đến ngỡ ngàng.

Không bàn đến những tranh cãi về bản quyền, dưới góc nhìn tài chính, đây là lời tuyên chiến: Nước Mỹ có thể sở hữu những cỗ máy thông minh nhất, đắt đỏ nhất, nhưng Trung Quốc đang nắm trong tay thứ vũ khí nguy hiểm hơn, đó là biến AI xa xỉ thành hàng hóa bình dân, len lỏi vào từng ngóc ngách của kinh tế toàn cầu.

Nghệ thuật "chưng cất" và chiến thuật lấy quy mô đè chi phí

Trong kinh doanh, kẻ dẫn đầu không nhất thiết phải là người tạo ra sản phẩm tiên tiến nhất, mà là người có khả năng mang sản phẩm đó đến tay nhiều người nhất với chi phí thấp nhất. Thay vì vung tiền tỷ để xây dựng những mô hình ngôn ngữ khổng lồ từ con số không, các nhà phát triển Trung Quốc đang áp dụng triệt để một thủ thuật tinh vi mang tên "chưng cất". Hiểu một cách đơn giản, họ dùng các mô hình nhỏ gọn của mình để "học lỏm" kết quả đầu ra từ các hệ thống siêu việt do phương Tây phát triển, sau đó nén lượng kiến thức khổng lồ đó vào một phiên bản nhẹ nhàng hơn.

Cách tiếp cận này mang lại một lợi thế cạnh tranh về giá. Các mô hình "chưng cất" không đòi hỏi những dàn chip tối tân nhất hay chi phí vận hành trên trời. Chúng có thể được cung cấp cho doanh nghiệp và người dùng phổ thông với mức giá cực kỳ dễ chịu.

Theo ông Anil Agarwal, Giám đốc điều hành InCruiter, việc chưng cất ở quy mô công nghiệp hiện nay không còn là sự tò mò học thuật, mà là đòn bẩy tăng tốc cạnh tranh. Ông nhấn mạnh rằng trong AI, việc huấn luyện từ đầu cực kỳ tốn kém, và chưng cất giúp giảm thiểu gánh nặng đó, phản ánh rõ nét học thuyết "ưu tiên quy mô trước".

Cách làm này của Bắc Kinh hoàn toàn trùng khớp với công thức thành công mà họ từng áp dụng trong ngành viễn thông hay thanh toán số: Bành trướng toàn cầu bằng các giải pháp giá rẻ hơn hẳn đối thủ phương Tây, từ đó tạo ra sự phụ thuộc công nghệ dài hạn. Các mô hình giá rẻ có thể không giải quyết được những bài toán vật lý lượng tử, nhưng lại quá sức hoàn hảo cho các tác vụ thương mại, logistics và hành chính mà hàng triệu doanh nghiệp trên thế giới đang khao khát ứng dụng mỗi ngày.

Bài toán 700 tỷ USD của phố Wall và cú sốc hệ sinh thái

Sự chuyển trục sang AI giá rẻ của Trung Quốc đang phơi bày một điểm yếu chí mạng trong mô hình đầu tư của các gã khổng lồ công nghệ Mỹ. Theo CNBC, bộ tứ công nghệ lớn bao gồm Amazon, Microsoft, Meta và Alphabet đã vạch ra kế hoạch bạo chi lên tới 700 tỷ USD cho hạ tầng AI chỉ riêng trong năm nay.

Tuy nhiên, dòng tiền khổng lồ này đang làm dấy lên nỗi ám ảnh về tỷ suất hoàn vốn (ROI) trên phố Wall, từng khiến vốn hóa thị trường của các ông lớn phần mềm bốc hơi tới 1.000 tỷ USD trong một đợt bán tháo ngắn hạn.

Ông Karim Moussalem, Giám đốc đầu tư của Selwood Asset Management, thẳng thắn nhận định rằng thị trường đang bắt đầu lung lay niềm tin vào "chủ nghĩa ngoại lệ của Mỹ". Rất nhiều tiền đang được ném vào cuộc đua, nhưng lượng vốn chi ra lại vượt xa những dự báo trước đó, trong khi dấu hỏi về khả năng sinh lời thực tế ngày một lớn dần.

Mỹ xây dựng năng lực tiên phong và loay hoay với các rào chắn quản lý, trong khi Trung Quốc chọn cách triển khai ồ ạt, thu thập dữ liệu từ hàng triệu người dùng để liên tục tối ưu hóa. Vòng lặp phản hồi ở quy mô siêu lớn này tạo ra một lực đẩy khủng khiếp.

Nhà kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc của TS Lombard, ông Rory Green, cảnh báo rằng "cú sốc công nghệ" từ nền kinh tế tỷ dân mới chỉ bắt đầu và đang đe dọa trực tiếp thế độc quyền AI của Mỹ.

Bắc Kinh đang nhào nặn một công thức hoàn hảo: Công nghệ đẳng cấp của thị trường phát triển kết hợp với chi phí cực thấp của một chuỗi cung ứng khổng lồ. Được hậu thuẫn bởi quỹ AI quốc gia trị giá 8,69 tỷ USD và sáng kiến "AI+", chiến lược này có khả năng hình thành nên một "vùng công nghệ Trung Quốc" bao trùm toàn cầu.

Ông Green đặt ra một viễn cảnh thực tế: Trong 5-10 năm tới, phần lớn các quốc gia đang phát triển sẽ lựa chọn hệ sinh thái giá rẻ của Trung Quốc, từ 5G, pin năng lượng đến AI, thay vì các giải pháp đắt đỏ từ Mỹ và châu Âu. Khi một mức giá trở nên quá hấp dẫn, khái niệm về ranh giới công nghệ sẽ bị lu mờ bởi lợi ích kinh tế tức thì.

Khi AI bước xuống công xưởng định hình lại cấu trúc nền kinh tế

Cuộc đua AI của Bắc Kinh không lơ lửng trên các nền tảng mạng xã hội mà đang được cắm rễ sâu vào nền kinh tế thực. Tại kỳ họp Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (NPC) vào đầu tháng 3, giới lãnh đạo Trung Quốc dự kiến trình làng Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030), vạch ra lộ trình chuyển hóa các đột phá AI thành quy mô công nghiệp. Trọng tâm của tầm nhìn này là chiến lược "AI + sản xuất" và đặc biệt là "trí tuệ hiện thân" - công nghệ đứng sau các robot hình người.

Thực tế, sức mạnh phần cứng của Trung Quốc đang tạo ra bệ phóng vững chắc. Trên sóng truyền hình quốc gia mới đây, những robot hình người nội địa đã phô diễn khả năng giữ thăng bằng và linh hoạt vượt bậc. Tuy nhiên, việc đưa AI vào sản xuất ở quy mô lớn sẽ tạo ra những cơn địa chấn tái cấu trúc doanh nghiệp. Theo phân tích của giới chuyên môn, chiến lược này sẽ được dẫn dắt bởi các tập đoàn nhà nước khổng lồ - những đơn vị có đủ tiềm lực thâm dụng vốn để hấp thụ chi phí triển khai hạ tầng.

Ông Shin Nakamura, Chủ tịch hãng Daiwa Steel Tube Industries, dự báo cấu trúc công nghiệp sẽ phân hóa mạnh mẽ. Khoảng cách giữa các ông lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ bị kéo giãn, châm ngòi cho một làn sóng sáp nhập và thâu tóm khốc liệt trên toàn thị trường Trung Quốc, khi các công ty nhỏ không đủ sức chạy đua tích hợp công nghệ.

Đồng thời, sự hạn chế về phần cứng do các lệnh kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến của Mỹ dường như không làm chùn bước nền kinh tế số 2 thế giới. Thay vì buông xuôi, các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng sắc bén trong việc tối ưu hóa thuật toán để chạy trên các con chip đời cũ hoặc tận dụng cụm chip khổng lồ của Huawei kết hợp nguồn điện giá rẻ.

Sự thích nghi cực đoan này minh chứng cho triết lý: Phân phối ở quy mô lớn và hiệu quả vận hành đôi khi còn mang tính quyết định cao hơn một chút vượt trội về mặt kỹ thuật lý thuyết.

Đối với thế giới, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển, sự trỗi dậy của "mô hình AI Trung Quốc" tạo ra một bài toán hóc búa. Một mặt, các công cụ chi phí thấp giúp doanh nghiệp chuyển đổi số nhanh chóng, giải bài toán ngân sách eo hẹp. Nhưng mặt khác, như viện Freedom House lưu ý, nó đi kèm với một mô hình kiểm soát thông tin và quản lý hệ thống khép kín. Dù vậy, sức hút từ bài toán kinh tế vẫn là một ma lực khó cưỡng.

Sự chênh lệch về đẳng cấp công nghệ đang thu hẹp với tốc độ chóng mặt, đúng như lời Tổng giám đốc Google DeepMind Demis Hassabis từng thừa nhận, các mô hình AI của Trung Quốc hiện có thể chỉ còn chậm hơn đối thủ phương Tây vài tháng, một ranh giới quá mong manh để nước Mỹ có thể kê cao gối ngủ.