Từ nghị trường đến cú nhảy vọt 15 bậc của Việt Nam trên bản đồ số

Dấu ấn Việt Nam tại "bàn tròn số" ASEAN

Ngày 15/1, tại Hà Nội đã diễn ra Lễ Khai mạc Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN). Hội nghị diễn ra trong bối cảnh khu vực đứng trước một bước ngoặt lớn của tiến trình chuyển đổi số.

Không còn dừng lại ở việc mở rộng kết nối hạ tầng, ASEAN đang dịch chuyển sang giai đoạn mới – giai đoạn của “trí tuệ kết nối”, nơi dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới nổi trở thành động lực cạnh tranh cốt lõi.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam xuất hiện không chỉ với vai trò nước chủ nhà, mà như một điểm tham chiếu chính sách trong thảo luận về tương lai số của khu vực.

Phát biểu tại hội nghị, ông Kao Kim Hourn, Tổng Thư ký ASEAN, nhấn mạnh ASEAN đang đứng trước bước ngoặt quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số, khi khu vực bước vào giai đoạn “trí tuệ kết nối”, nơi trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain và điện toán lượng tử trở thành động lực tăng trưởng mới.

Đánh giá cao vai trò của Việt Nam trong việc đăng cai ADGMIN 2026, Tổng Thư ký ASEAN cho rằng Hà Nội ngày càng khẳng định vị thế là một trung tâm năng động về khởi nghiệp công nghệ và đổi mới sáng tạo trong khu vực.

Theo ông, những định hướng phát triển số của Việt Nam phù hợp với tầm nhìn chung của ASEAN về một cộng đồng số thống nhất, bao trùm và lấy con người làm trung tâm.

Tổng Thư ký ASEAN bày tỏ tin tưởng Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy tốt vai trò điều phối và dẫn dắt, biến các cam kết, chính sách và sáng kiến thành hành động cụ thể, góp phần đưa hợp tác số ASEAN đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực tự cường và khả năng thích ứng của các quốc gia.

Trên cương vị chủ nhà, Việt Nam cam kết tạo điều kiện để các nước ASEAN và đối tác trao đổi cởi mở, tăng cường phối hợp, cùng xây dựng một Cộng đồng ASEAN số an toàn, bao trùm và phát triển bền vững.

Từ quyết sách nghị trường đến vị thế số của Việt Nam

Nhìn lại hành trình từ các quyết sách nghị trường đến vị thế số của Việt Nam trên trường quốc tế không phải là một bước nhảy ngẫu nhiên. Đó là kết quả của tư duy chiến lược dài hạn, của sự đồng bộ giữa chủ trương chính trị, thể chế pháp luật và hành động thực tiễn.

Chuyển đổi số được Đảng và Nhà nước xác định là đột phá chiến lược để tạo động lực phát triển mới cho đất nước.

Ngay từ cuối nhiệm kỳ khóa XII, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW về chủ trương chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, đặt rõ nhiệm vụ xây dựng hạ tầng số, phát triển nhân lực chất lượng cao và hoàn thiện khung pháp lý cho kinh tế số.

Nghị quyết 52 nhấn mạnh vai trò của dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và sản xuất thông minh, đồng thời yêu cầu liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học để thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới.

Đây là bước chuẩn bị quan trọng về thể chế và nguồn lực cho công cuộc chuyển đổi số quốc gia.

Tiếp nối định hướng đó, Bộ Chính trị khóa XIII ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW (năm 2023) về “Đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”.

Nghị quyết 57 đề ra tầm nhìn khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực không giới hạn cho tăng trưởng, yêu cầu Chính phủ tăng cường đầu tư cho R&D, ưu tiên phát triển các công nghệ lõi như AI, dữ liệu lớn (Big Data), IoT, công nghệ sinh học….

Đồng thời, Nghị quyết này chỉ đạo xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, cơ chế chia sẻ dữ liệu, bảo hộ sở hữu trí tuệ và lộ trình chuyển đổi số toàn diện trong cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và xã hội giai đoạn 2025–2030, hướng tới hình thành Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Như vậy, các văn kiện cấp cao đã xác lập nền móng vững chắc về chiến lược và thể chế để Việt Nam tăng tốc chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên công nghệ số.

Trên cơ sở đường lối của Đảng, Chính phủ, các cấp, các ngành từ Trung ương đến cơ sở đã và đang triển khai quyết liệt Đề án Chuyển đổi số quốc gia, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đầu tư xây dựng hạ tầng công nghệ, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam thành quốc gia số vào năm 2030.

Tập trung đổi mới cơ chế đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực công nghệ tiên tiến, như: Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và công nghệ sinh học.

Đẩy mạnh hình thành các trung tâm sáng tạo, nâng cao khả năng kết nối giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo, đồng thời hoàn thiện khung pháp luật bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Cơ chế khuyến khích hợp tác công - tư, liên kết quốc tế và đa dạng hoá nguồn vốn đầu tư giúp tạo lập môi trường năng động cho hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Bảo đảm an toàn, an ninh mạng được xem là yếu tố nền tảng để chuyển đổi số thành công và bảo vệ lợi ích quốc gia trên không gian số.

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là chủ trương mới, quan trọng trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng, nhằm tận dụng tối đa những động lực phát triển không có trần giới hạn.

Việc xác định ưu tiên này xuất phát từ tầm nhìn chiến lược đáp ứng yêu cầu của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khi công nghệ số và đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định tốc độ và chất lượng phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia.

Đảng khẳng định, chỉ có đột phá mạnh mẽ trong những lĩnh vực này mới giúp Việt Nam bứt phá khỏi giới hạn tăng trưởng truyền thống.

Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại”.

Dự thảo Văn kiện nêu ra yêu cầu “lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính” để thúc đẩy công nghiệp hóa hiện đại hóa.

Đồng thời, Dự thảo Chương trình hành động kèm theo cũng nhấn mạnh cần xây dựng chiến lược tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế lấy công nghệ và chuyển đổi số làm trọng tâm.

Các nội dung cụ thể gồm phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đào tạo nhân lực chất lượng cao và hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Phát biểu tại Diễn đàn Quốc gia phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam 2025 diễn ra chiều 30/12/2025, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định, Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc làm chủ công nghệ mà phải tiến tới sáng tạo và dẫn dắt trong kỷ nguyên số.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đánh giá tư tưởng "Make in Vietnam" đã tạo nên một bước ngoặt lịch sử. Từ một quốc gia chủ yếu gia công, lắp ráp, Việt Nam đã chuyển mình mạnh mẽ sang thiết kế, làm chủ và sáng tạo công nghệ.

"Sau 6 năm, chúng ta có thể khẳng định “Make in Vietnam” không còn là một khẩu hiệu mà đã trở thành một phương thức phát triển và một năng lực thực tế", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Hàng ngàn sản phẩm công nghệ Việt đã ra đời, giải quyết bài toán cho hàng triệu người dùng trong nước và vươn tầm quốc tế. Quan trọng hơn cả, Việt Nam đã hình thành được một thế hệ doanh nghiệp, kỹ sư và nhà khoa học "dám nghĩ lớn, dám làm chủ và dám chinh phục thế giới".

Việt Nam tỏa sáng trên các bảng xếp hạng số toàn cầu

Cơ sở hạ tầng số của Việt Nam đã có những bước tiến thần tốc, tạo nền tảng cho kinh tế số phát triển.

Nhờ đầu tư mạnh mẽ, đến năm 2025 tốc độ băng rộng cố định của Việt Nam thuộc nhóm 10 quốc gia nhanh nhất thế giới, và tỷ lệ sử dụng địa chỉ Internet thế hệ mới IPv6 đạt hạng 7 toàn cầu.

Những số liệu này minh chứng Việt Nam đã vươn lên nhóm đầu về hạ tầng viễn thông – “huyết mạch” của nền kinh tế số.

Nỗ lực chuyển đổi số quốc gia đã mang lại kết quả thực chất cho nền kinh tế. Năng suất lao động bình quân tăng lên đáng kể, chi phí sản xuất giảm và thời gian đưa sản phẩm ra thị trường được rút ngắn.

Theo một số ước tính, nhờ ứng dụng hiệu quả công nghệ và chuyển đổi số, Việt Nam có thể tăng thêm 1–1,5 điểm phần trăm GDP mỗi năm so với trước đây.

Trên thực tế, trong giai đoạn 2021–2025, tỷ trọng kinh tế số trong GDP của Việt Nam đã tăng từ 12,87% năm 2021 lên khoảng 14,02% năm 2025.

Năm 2025, kinh tế số ước đóng góp tương đương 72,1 tỷ USD, gấp 1,5 lần so với năm 2021. Điều này cho thấy kinh tế số đang dần khẳng định vai trò trụ cột trong mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam.

Các lĩnh vực như thương mại điện tử, thanh toán số, dịch vụ trực tuyến, logistics thông minh... đều bùng nổ, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng.

Đáng chú ý, sự phát triển của Chính phủ số (như ứng dụng định danh điện tử, dữ liệu dân cư, dịch vụ công trực tuyến) đã tạo nền tảng quan trọng giúp giảm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch và củng cố niềm tin số trong xã hội.

Đây là mối quan hệ tương hỗ tích cực: chiến lược chuyển đổi số quốc gia thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong khi tăng trưởng của kinh tế số lại chứng minh hiệu quả đúng đắn của chiến lược đó.

Trên các bảng xếp hạng quốc tế, hình ảnh một Việt Nam đổi mới sáng tạo và tích cực chuyển đổi số cũng ngày càng được ghi nhận.

Năm 2024, Việt Nam lần đầu tiên vươn lên nhóm các nước có chỉ số Chính phủ điện tử rất cao theo đánh giá của Liên Hợp Quốc, xếp thứ 71/193 quốc gia (tăng 15 bậc so với năm 2022).

Đến năm 2025, Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu (GII) của Việt Nam đứng vững ở vị trí 44/139 quốc gia, tiếp tục duy trì trong top 3 ASEAN.

Đây là thứ hạng cao nhất từ trước tới nay, phản ánh năng lực cạnh tranh đổi mới sáng tạo của Việt Nam trên trường quốc tế đã được nâng tầm.

Không chỉ vậy, những tiến bộ về hạ tầng và nhân lực số đã kéo các chỉ số thành phần tăng mạnh – ví dụ, chỉ số nhân lực số (HCI) của Việt Nam tăng 36 bậc chỉ trong hai năm 2022–2024. Những con số biết nói này khẳng định nỗ lực và quyết tâm của Việt Nam trong cuộc đua chuyển đổi số toàn cầu.