Truyền thuyết về sóng thần xa xưa đã được xác nhận là đúng sự thật

Từ lâu, các thủy thủ vẫn kể về những con sóng khổng lồ bất ngờ xuất hiện giữa đại dương, có thể phá hủy tàu thuyền trong tích tắc. Tuy nhiên, trong thời gian dài, những câu chuyện này từng bị xem là thiếu cơ sở khoa học.

Phân tích dữ liệu ngày nay đã làm sáng tỏ những bí ẩn đó của đại dương.

Theo các mô hình truyền thống, kích thước sóng biển phân bố theo dạng hình chuông, tức là phần lớn là sóng trung bình, rất ít sóng cực lớn. Nhưng dữ liệu vệ tinh gần đây đã ghi nhận những con sóng ở “đuôi” của phân bố này, với chiều cao có thể vượt quá 30m.

Những phát hiện này không chỉ làm sáng tỏ bản chất của sóng dữ, mà còn góp phần giải mã nhiều bí ẩn khác của đại dương, như giả thuyết cho rằng các đại dương trên Trái Đất từng mang màu xanh lục.

Năm 2024, một cơn bão ở Thái Bình Dương được cho là đã tạo ra con sóng dữ cao tới 48m. Dữ liệu về hiện tượng này được thu thập từ các vệ tinh theo dõi hoạt động đại dương.

Bằng cách quét bề mặt biển từ không gian, các vệ tinh có thể lập bản đồ chiều cao sóng trên diện rộng. Điều này giúp biến những câu chuyện truyền miệng của thủy thủ thành dữ liệu khoa học có thể đo lường, phân tích và lưu trữ.

Đáng chú ý, các quan sát cho thấy sóng dữ có thể hình thành ngay cả khi không có bão mạnh, làm nổi bật mức độ khó lường của đại dương đối với hoạt động hàng hải.

Sử dụng vệ tinh để truy vết sóng dữ

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Khoa học Trái Đất, Khí quyển và Hành tinh (Mỹ) đã phân tích cách dữ liệu vệ tinh có thể được sử dụng để đo lường sóng dữ.

Các nhà khoa học sử dụng vệ tinh SWOT, hệ thống được thiết kế để lập bản đồ chi tiết độ cao bề mặt nước trên Trái Đất. Thiết bị này cho phép theo dõi sự lan truyền của các đợt sóng khi chúng di chuyển ra xa tâm bão, đồng thời ghi nhận sự thay đổi về chiều cao theo thời gian.

Dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2023–2024 cho thấy một số cơn bão đã tạo ra các đợt sóng khổng lồ lan rộng khắp Thái Bình Dương. Những con sóng này ảnh hưởng đến bờ biển từ Canada đến Peru, thậm chí tác động tới các sự kiện lướt sóng lớn tại Hawaii.

Trong một số trường hợp, vệ tinh đã ghi nhận những con sóng cao nhất từng được đo đạc.

Phân tích từ SWOT cho thấy các sóng chủ đạo có thể tạo ra những đợt sóng lớn hơn nhiều khi lan xa khỏi tâm bão. Những con sóng này có thể xuất hiện đột ngột, gây nguy hiểm cho tàu thuyền.

Nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng việc hiểu rõ cơ chế hình thành sóng dữ sẽ giúp nâng cao an toàn hàng hải, cải thiện hạ tầng ven biển, đồng thời mở ra khả năng kết hợp dữ liệu với hoạt động địa chấn để hiểu rõ hơn về các hiện tượng đại dương.

Cơ chế hình thành sóng dữ

Một nghiên cứu khác kéo dài 18 năm, công bố trên tạp chí Báo cáo Khoa học, đã phân tích dữ liệu sóng biển thu thập bằng laser tần số cao tại giàn khoan Ekofisk (biển Bắc).

Nhóm nghiên cứu chia dữ liệu thành hơn 27.000 “ảnh chụp nhanh” của đại dương trong các khoảng thời gian 30 phút. Cách tiếp cận này giúp tái hiện chi tiết điều kiện biển tại từng thời điểm.

Kết quả cho thấy sóng dữ thường hình thành khi nhiều sóng nhỏ kết hợp với nhau trong thời gian ngắn, thay vì chỉ do một cơn bão mạnh như các giả thuyết trước đây.

Các cơn bão như Borgny và Andrea được phân tích sâu, trong đó Andrea là trường hợp tạo ra nhiều sóng dữ điển hình. Nhóm nghiên cứu nhận thấy hình dạng sóng là yếu tố dự báo quan trọng hơn so với chỉ số năng lượng hay cường độ bão.

Cụ thể, những con sóng có đỉnh nhọn và đáy nông dễ kết hợp với nhau để tạo thành sóng lớn bất thường trong thời gian ngắn. Từ đó, nhóm đã xây dựng mô hình thống kê mới nhằm ước tính xác suất xuất hiện sóng dữ.

Từng là nỗi ám ảnh của các thủy thủ, sóng dữ nay dần được giải mã bằng dữ liệu khoa học. Khi hiểu rõ hơn về cơ chế hình thành, giới nghiên cứu kỳ vọng trong tương lai có thể dự báo chính xác hơn loại siêu sóng nguy hiểm này, góp phần bảo đảm an toàn cho hoạt động trên biển.