Tên lửa siêu vượt âm Fattah-2 của Iran có thể đạt tốc độ Mach 5?
(Dân trí) - Trong bối cảnh Iran liên tiếp phóng hàng loạt tên lửa vào Israel, nghi vấn về năng lực thực sự của Fattah-2 trở thành điểm đáng chú ý.
Mới đây, truyền thông Iran công bố đoạn video ghi lại khoảnh khắc tên lửa siêu vượt âm Fattah-2 được sử dụng trong một đợt tập kích nhằm vào các mục tiêu tại Tel Aviv và khu vực lân cận (Israel).
Đây là dòng phương tiện lướt siêu vượt âm (HGV), nổi bật với khả năng cơ động linh hoạt và tiềm năng vượt qua các hệ thống phòng thủ hiện đại.
Khoảnh khắc tên lửa siêu vượt âm Iran đột ngột đổi quỹ đạo tập kích Israel (Video: PressTV).
Loại khí tài này được Iran công bố cuối năm 2023, được giới thiệu là một bước tiến quan trọng trong năng lực răn đe chiến lược, với khả năng bay siêu vượt âm và xuyên thủng các hệ thống phòng thủ hiện đại.
Lực lượng không quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC-AF) đã công bố tên lửa siêu thanh Fattah-2 vào cuối năm 2023 (Ảnh: Pakistan Defence).
Tuy nhiên, theo các tổ chức phân tích quốc phòng quốc tế, phần lớn đặc tính kỹ thuật của Fattah-2 hiện vẫn chưa được kiểm chứng độc lập.
Tham vọng “siêu vượt âm” của Iran
Theo các thông tin được công bố, Fattah-2 được cho là sử dụng nền tảng tên lửa đạn đạo với tầm bắn khoảng 1.500km, có thiết kế tương đồng với mẫu Fattah trước đó.
Tên lửa Fattah của Iran được công bố vào năm 2023 (Ảnh: Getty).
Đáng chú ý, phương tiện tái xâm nhập khí quyển (re-entry vehicle - RV) của hệ thống này được nhận định có hình dáng khí động học gợi liên tưởng đến mẫu thử nghiệm X-51 Waverider do Boeing phát triển.
Tuy nhiên, thiết kế không cho thấy sự hiện diện của cửa hút khí, thành phần thiết yếu đối với động cơ scramjet, đặt ra nghi vấn về cơ chế bay thực sự của phương tiện này.
Scramjet là loại động cơ phản lực hút khí, đốt cháy nhiên liệu trong luồng không khí di chuyển với tốc độ siêu thanh (nhanh hơn âm thanh), cho phép phương tiện đạt tốc độ cực cao, thường trên Mach 4-5.
Các hình ảnh mô hình cắt ngang được công bố trong lễ ra mắt cho thấy RV của Fattah-2 có cấu trúc gồm hai khoang chứa riêng biệt, với kích thước khác nhau. Thiết kế này được cho là tương đồng với cấu hình thùng nhiên liệu và chất oxy hóa thường thấy trong các hệ thống tên lửa sử dụng nhiên liệu lỏng.
Mô hình cắt ngang của tên lửa siêu vượt âm Fattah-2 (Ảnh: Pakistan Defence).
Hãng thông tấn Tasnim cho rằng, động cơ của phương tiện này có thể sử dụng hydrazine, một thành phần phổ biến trong các hệ thống nhiên liệu hypergolic, có khả năng tự bốc cháy khi tiếp xúc với chất oxy hóa mà không cần hệ thống đánh lửa.
Dù có độc tính cao và tính ăn mòn mạnh, loại nhiên liệu này vẫn được ứng dụng trong công nghệ hàng không vũ trụ nhờ khả năng kiểm soát lực đẩy và tái khởi động động cơ.
Về nguyên lý, hệ thống đẩy này có thể cho phép phương tiện hiệu chỉnh quỹ đạo trong một số giai đoạn bay.
Tuy nhiên, trong pha bay trong khí quyển, khả năng điều hướng nhiều khả năng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào các bề mặt điều khiển khí động học, thay vì lực đẩy chủ động, yếu tố có thể giới hạn mức độ cơ động so với các phương tiện lướt siêu vượt âm tiên tiến.
Theo phía Iran, Fattah-2 có thể đạt tốc độ vượt Mach 5 (khoảng 6.175km/h), ngưỡng tối thiểu để được xếp vào nhóm vũ khí siêu vượt âm. Một số tuyên bố khác cho rằng hệ thống này có thể đạt tới Mach 13–15 (khoảng 16.000-18.500km/h). Tuy nhiên, các con số này hiện chưa được xác nhận bằng dữ liệu thử nghiệm độc lập.
Tranh cãi về phân loại
Một trong những điểm đáng chú ý của Fattah-2 là tuyên bố về khả năng cơ động trong quá trình bay. Một số phân tích cho rằng hệ thống này có thể sử dụng đầu đạn tái xâm nhập cơ động (MaRV), cho phép điều chỉnh quỹ đạo trong giai đoạn quay trở lại khí quyển.
Tuy nhiên, việc Iran mô tả Fattah-2 là vũ khí siêu vượt âm đã làm dấy lên tranh luận trong giới chuyên gia.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), HGV là loại vũ khí có khả năng bay lướt trong khí quyển ở tốc độ rất cao với quỹ đạo phức tạp và khả năng cơ động liên tục.
Mô hình 3D tên lửa siêu vượt âm Fattah-2 (Ảnh: CGTrader).
Trong khi đó, MaRV thường chỉ thực hiện các điều chỉnh quỹ đạo hạn chế ở giai đoạn cuối hành trình.
Việc thiếu dữ liệu về thiết kế khí động học, cấu trúc cánh lướt và hệ thống điều khiển bay khiến nhiều chuyên gia nghiêng về khả năng Fattah-2 có thể chưa đạt tới cấp độ của một HGV đúng nghĩa.
Trong khoa học quân sự, tốc độ siêu vượt âm chỉ là một phần của bài toán. Thách thức lớn hơn nằm ở khả năng kiểm soát và duy trì chuyến bay ổn định trong môi trường khí quyển ở tốc độ cực cao.
Ở vận tốc trên Mach 5, ma sát với không khí có thể tạo ra nhiệt độ lên tới hàng nghìn độ C, đòi hỏi vật liệu chịu nhiệt tiên tiến cùng hệ thống điều khiển chính xác để đảm bảo ổn định bay.
Do đó, việc phát triển một hệ thống siêu vượt âm hoàn chỉnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ vật liệu, cảm biến cho đến thuật toán điều khiển.
Thiếu dữ liệu kiểm chứng
Một trong những hạn chế đáng chú ý trong các tuyên bố về Fattah-2 là việc thiếu bằng chứng thử nghiệm công khai.
Các chuyên gia cho rằng điều này khiến việc đánh giá chính xác năng lực của hệ thống trở nên khó khăn, đặc biệt khi phần lớn thông tin hiện nay đến từ các kênh truyền thông chính thức của Iran.
Dù vậy, việc phát triển Fattah-2 vẫn được xem là dấu hiệu cho thấy nỗ lực nâng cấp năng lực tên lửa của Iran, đặc biệt trong việc cải thiện khả năng cơ động của đầu đạn.
Nếu các khả năng được xác nhận, những hệ thống như vậy có thể làm gia tăng thách thức đối với các lá chắn phòng không hiện đại.
Các tổ hợp như Patriot hay Arrow vốn được thiết kế để đánh chặn mục tiêu bay theo quỹ đạo dự đoán, trong khi các mục tiêu có khả năng cơ động ở tốc độ cao có thể làm giảm hiệu quả đánh chặn.
Hệ thống phòng không MIM-104 Patriot thường có radar điều khiển hỏa lực và bệ phóng tên lửa (Ảnh: Getty).
Nếu các tuyên bố về khả năng cơ động và tốc độ của Fattah-2 được xác nhận, hệ thống này có thể trở thành một phần trong chiến lược nhằm gây quá tải và xuyên thủng các lá chắn phòng không hiện đại.
