Tên lửa đạn đạo là gì mà quốc gia nào cũng muốn sở hữu?

Tên lửa đạn đạo là gì?

Theo định nghĩa của Liên đoàn các Nhà khoa học Mỹ (FAS), tên lửa đạn đạo là loại tên lửa có quỹ đạo bay theo đường cong trong không gian, di chuyển theo quán tính dưới tác động của tên lửa đẩy.

Điều này có nghĩa là sau khi được hệ thống đẩy đưa lên cao và đốt cháy hết nhiên liệu, tên lửa vẫn sẽ tiếp tục bay theo một quỹ đạo hình elip, giống như cách một viên đạn chuyển động sau khi được bắn ra khỏi nòng súng. Quỹ đạo bay của tên lửa được xác định bởi tốc độ phóng và lực hấp dẫn kéo tên lửa trở lại bề mặt Trái Đất để nhắm đến mục tiêu.

Tên lửa đạn đạo lần đầu tiên được đưa vào sử dụng trong Thế chiến thứ II, khi quân đội Đức sử dụng loại tên lửa đạn đạo có tên gọi V-2 để tấn công thủ đô London của Anh. Các hệ thống phòng không của quân đội Anh được thiết kế để đánh chặn máy bay đã không thể ngăn chặn được V-2 vì tên lửa này bay quá cao và di chuyển quá nhanh.

Sau khi Thế chiến thứ II kết thúc, quân đội Mỹ với sự trợ giúp của các nhà khoa học di cư từ Đức, đã bắt đầu xây dựng tên lửa đạn đạo liên lục địa, có tầm bắn xa và khả năng bắn từ lục địa này sang lục địa khác.

Các thành phần của tên lửa đạn đạo

Tất cả các tên lửa đạn đạo đều được cấu thành từ ba yếu tố thiết yếu: hệ thống đẩy, cung cấp lực đẩy cần thiết để đưa tên lửa đến mục tiêu; hệ thống dẫn đường, kiểm soát việc điều khiển tên lửa trong giai đoạn bay có động lực và đảm bảo các điều kiện ban đầu chính xác cho quỹ đạo tên lửa và cuối cùng là đầu đạn dùng để tiêu diệt mục tiêu.

Tên lửa đạn đạo có thể mang nhiều loại đầu đạn khác nhau, bao gồm cả đầu đạn hạt nhân.

Tên lửa đạn đạo khi được đưa vào thực chiến sẽ trải qua 3 giai đoạn:

- Giai đoạn phóng: tên lửa sử dụng động cơ phản lực (thường là nhiên liệu lỏng hoặc rắn) để rời bệ phóng và bay lên không gian hoặc tầng khí quyển cao.

- Giai đoạn giữa (bay tự do): sau khi hết nhiên liệu, tên lửa bay theo quán tính, thường đạt độ cao ngoài khí quyển (đặc biệt với tên lửa tầm xa).

- Giai đoạn cuối: tên lửa rơi trở lại khí quyển và hướng tới mục tiêu theo lực trọng trường, có thể được điều chỉnh bằng hệ thống dẫn đường. Đầu đạn sẽ nhắm đến mục tiêu đã xác định với tốc độ rất cao.

Tên lửa đạn đạo khác với tên lửa hành trình. Trong khi tên lửa hành trình sẽ có hệ thống đẩy trong phần lớn thời gian bay sau khi phóng, di chuyển tương đối thẳng và ở độ cao thấp, có thể điều chỉnh đường bay, thay đổi mục tiêu giữa chừng sau khi phóng… thì tên lửa đạn đạo lại đạt độ cao rất lớn, tốc độ rất nhanh và không thể thay đổi mục tiêu sau khi đã phóng.

Vai trò của tên lửa đạn đạo

Hầu hết tên lửa đạn đạo được thiết kế để tấn công các mục tiêu cố định, như sân bay, sở chỉ huy, căn cứ quân sự, bệ phóng tên lửa… Vị trí của mục tiêu cần tấn công sẽ được nạp vào hệ thống điều khiển của tên lửa trước khi phóng, giúp tính toán độ cao, góc phóng… tên lửa cho phù hợp.

Tên lửa đạn đạo có thể phóng từ bệ phóng cố định, tàu ngầm, tàu chiến mặt nước, phương tiện cơ giới trên bộ cũng như trên máy bay. Trong đó tên lửa đạn đạo từ bệ phóng di động được ưa chuộng nhất vì tính cơ động, khả năng ngụy trang tốt… giúp tránh bị đối thủ đánh trúng.

Những quốc gia nào đang sở hữu tên lửa đạn đạo?

Theo báo cáo của Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí (Arms Control Association), hiện trên toàn cầu có hơn 30 quốc gia sở hữu tên lửa đạn đạo, bao gồm các loại tên lửa đạn đạo tầm ngắn, tầm xa và liên lục địa.

Trong số đó, chỉ có 9 quốc gia được biết hoặc nghi ngờ sở hữu tên lửa đạn đạo mang đầu đạn hạt nhân, bao gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp, Ấn Độ, Pakistan, Triều Tiên và Israel. Các quốc gia khác sở hữu các loại tên lửa đạn đạo dùng đầu đạn thông thường.

Chỉ có Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp, Ấn Độ, Triều Tiên và Anh sở hữu tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), là loại tên lửa đạn đạo có tầm bắn rất xa, thường từ 5.500km đến hơn 18.000km, đủ khả năng bay từ châu lục này sang châu lục khác để tấn công mục tiêu.

Israel cũng được cho là đang sở hữu tên lửa đạn đạo liên lục địa, nhưng quốc gia này không xác nhận.

Để có thể bay được xa như vậy, tên lửa đạn đạo liên lục địa được cấu thành từ nhiều tầng, được thiết kế để mỗi tầng có hệ thống đẩy độc lập giúp đẩy đầu đạn về phía trước xa hơn. Công nghệ cần thiết để tách từng tầng ở vận tốc cao và trong các điều kiện khí quyển khắc nghiệt là rất tinh vi và phức tạp, đó là lý do tại sao rất ít quốc gia trên thế giới có thể phát triển và sở hữu ICBM.

Việt Nam là quốc gia duy nhất tại Đông Nam Á sở hữu tên lửa đạn đạo, với hệ thống tên lửa Scud-B, có thể đạt tốc độ Mach 5 (gấp 5 lần tốc độ âm thanh, tương đương 1,7km/giây), tầm bắn từ 50 đến 300km.

Scud-B là tổ hợp tên lửa đạn đạo chiến thuật, tấn công vào các mục tiêu cố định của đối phương như sở chỉ huy, căn cứ quân sự, sân bay… Tổ hợp tên lửa Scud-B trong biên chế Quân đội Nhân dân Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong chiến lược quân sự và phòng thủ quốc gia, giúp bảo vệ chủ quyền và an ninh Tổ quốc.