Tên lửa đạn đạo tầm trung Kheibar Shekan của Iran có gì đặc biệt?

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng Kheibar Shekan và dòng Kheibar (Khorramshahr) là hai hệ thống khác biệt về thiết kế và mục đích sử dụng, mặc dù chúng thường được xếp cùng một “họ Kheibar”.

Kheibar và Kheibar Shekan khác gì nhau?

Theo Euronews, phiên bản đầu tiên của dòng Kheibar xuất hiện từ năm 2017, khi Tehran công bố tên lửa Khorramshahr-1 tại một cuộc duyệt binh nhân “Tuần lễ Phòng vệ Thiêng liêng”. Tên lửa này dài 13m và có đường kính 1.5m.

Thế hệ thứ hai "Khorramshahr-2" công bố năm 2019, được trang bị đầu đạn dẫn đường và có tổng khối lượng khoảng 20 tấn.

Tiếp đó là thế hệ thứ tư, Khorramshahr-4, được công bố vào tháng 5/2023 khi Iran không tiết lộ liệu phiên bản thứ ba (Khorramshahr-3) có được phát triển hay không, cũng như các đặc tính kỹ thuật của nó.

Dù vậy, các nguồn tin quân sự xác nhận phiên bản này có thể tồn tại và sở hữu những năng lực tiên tiến chưa được công bố vì lý do an ninh.

Tên lửa Kheibar được đặc trưng bởi các yếu tố thiết kế nhằm giảm khả năng bị phát hiện hoặc đánh chặn, đáng chú ý nhất là việc giảm hoặc loại bỏ các bề mặt điều khiển khí động truyền thống, qua đó giảm lực cản và tăng tốc độ cũng như độ chính xác.

Theo các công bố tên lửa Kheibar có tầm bắn khoảng 2.000km và tốc độ tối đa vượt Mach 8 (9.800km/h).

Kheibar Shekan có nghĩa là "Kẻ phá vỡ Khaybar", được đặt theo tên trận chiến lịch sử Khaybar giữa những người Hồi giáo thời kỳ đầu và cộng đồng Do Thái tại khu vực nay thuộc Saudi Arabia vào năm 628.

Kheibar Shekan là tên lửa đạn đạo tầm trung nhiên liệu rắn có tầm bắn 1.450km có bệ phóng cơ động có thể ngụy trang dưới dạng phương tiện vận tải dân sự của Iran. Khí tài này có chiều dài 11.4m, thuộc thế hệ thứ ba của dòng tên lửa nhiên liệu rắn, được giới thiệu vào năm 2022.

Đây được xem là một trong những bước tiến kỹ thuật đáng chú ý nhất trong chương trình tên lửa của Iran, nổi bật với độ chính xác cao nhờ hệ thống dẫn đường vệ tinh, cùng với đầu đạn có khả năng cơ động.

Theo truyền thông Iran, tên lửa đạn đạo này được trang bị đầu đạn nổ mạnh có khối lượng khoảng 550kg.

Các phân tích kỹ thuật cho rằng, khi tái xâm nhập khí quyển, vận tốc Kheibar Shekan được cho là duy trì ở mức Mach 8 (9.800km/h) đến Mach 10 (12.250 km/h) trước khi giảm xuống Mach 2 (2.450km/h) đến Mach 3 (3.700km/h) ở pha cuối ngay trước khi chạm mục tiêu.

Theo hãng thông tấn Mehr, tên lửa này được thiết kế bởi các nhà khoa học thuộc Không quân IRGC. Năm 2022, nó được công bố bởi Tướng Mohammad Bagheri - Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng Vũ trang Iran (đã thiệt mạng năm 2025).

Kheibar Shekan được cho là đã lần đầu được sử dụng trong các chiến dịch "Lời Hứa Đích Thực 1" và "Lời Hứa Đích Thực 2" vào tháng 4 và tháng 10 năm 2024, khi Iran phóng khoảng 180 tên lửa vào Israel.

Mũi nhọn tên lửa nhiên liệu rắn

Theo các phân tích quân sự, các hệ thống như Kheibar Shekan sử dụng nhiên liệu rắn có lợi thế lớn về khả năng sẵn sàng chiến đấu. Không giống tên lửa nhiên liệu lỏng, vốn cần thời gian nạp nhiên liệu trước khi phóng, tên lửa nhiên liệu rắn có thể duy trì trạng thái sẵn sàng và triển khai chỉ trong vài phút.

Theo các phân tích dựa trên dữ liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), động cơ nhiên liệu rắn của Kheibar Shekan cho phép triển khai các đợt phóng với tốc độ cao, rút ngắn thời gian bị phát hiện xuống dưới 10 phút, so với mức 30-45 phút của các hệ thống tên lửa dùng nhiên liệu lỏng của Iran. 

Kheibar Shekan sử dụng phương tiện tái xâm nhập cơ động (MaRV), cho phép điều chỉnh quỹ đạo trong khí quyển thay vì bay theo đường đạn đạo cố định. Khi kết hợp với đầu đạn chùm, cấu hình này vừa làm giảm hiệu quả đánh chặn ở pha giữa, vừa tạo nhiều mục tiêu ở giai đoạn cuối, gây quá tải cho các hệ thống phòng thủ như Iron Dome.

Các nghiên cứu về năng lực quân sự Iran cho thấy nước này đang chuyển dịch từ các hệ thống tên lửa nhiên liệu lỏng cồng kềnh sang các nền tảng nhiên liệu rắn có tính cơ động cao hơn. Đây là một phần trong chiến lược nhằm bù đắp hạn chế về không quân và tăng cường năng lực răn đe.

Dù có nhiều ưu điểm, Kheibar Shekan vẫn thuộc nhóm tên lửa "trọng lượng trung bình", với đầu đạn nhỏ hơn đáng kể so với các hệ thống hạng nặng như Khorramshahr. Điều này đồng nghĩa với mức độ phá hủy trên mỗi mục tiêu không cao bằng, đặc biệt khi tấn công các công trình kiên cố quy mô lớn.

Tuy nhiên, chính sự kết hợp giữa tốc độ phản ứng nhanh, khả năng cơ động và độ chính xác đã khiến hệ thống này trở thành một trong những công cụ hiệu quả nhất của Iran trong chiến tranh hiện đại, đặc biệt trong các kịch bản xuyên thủng và gây quá tải hệ thống phòng thủ tên lửa của đối phương.