Vì sao thủ khoa “xô đổ kỷ lục” sai 9 câu vẫn đạt điểm gần tối đa?

Ngay sau khi công bố điểm đánh giá tư duy của Nguyễn Tuấn Đạt (học sinh Trường THPT Vĩnh Bảo, Hải Phòng), mạng xã hội xôn xao bởi theo bảng điểm, Đạt làm sai 9/100 câu.

Mặc dù vậy, nam sinh này vẫn đạt điểm gần tối đa 98,98/100, là thủ khoa đợt 2 kỳ thi Thi đánh giá tư duy (TSA) năm 2026 và "xô đổ" mọi kỷ lục điểm thi đến thời điểm này. Đây cũng là mức điểm cao nhất lịch sử 6 năm của kỳ thi.

Cụ thể, Đạt trả lời đúng 40/40 câu hỏi phần tư duy toán học, 18/20 câu tư duy đọc hiểu và 33/40 câu tư duy khoa học/giải quyết vấn đề. Như vậy, Đạt làm sai 9 câu, bị trừ 1,02 điểm.

Tại một số diễn đàn, nhiều người thắc mắc, nếu theo lý giải về cách chấm của nhà trường, nam sinh này sai ở những câu hỏi cực dễ?

Trả lời phóng viên Dân trí, PGS.TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, ĐH Bách khoa Hà Nội, cho biết nhà trường không sử dụng cách tính điểm "thô" như đa số kỳ thi ở Việt Nam hiện nay.

Có thể hiểu điểm "thô" một bài thi là tổng điểm của các câu hỏi trong đề thi đó. Ví dụ với đề kiểm tra có 100 câu hỏi, mỗi câu hỏi trả lời đúng đạt được 1 điểm, nếu thí sinh làm đúng được 70 câu, thí sinh đó sẽ được 70 điểm.

Một trong những nhược điểm của cách thức này là khó phân biệt được khả năng của các thí sinh khi làm cùng một đề thi ở cùng một thời điểm.

Ngoài ra, khi tính điểm năng lực bằng điểm "thô", năng lực của thí sinh sẽ thay đổi khi làm hai đề thi có độ khó khác nhau ở cùng một thời điểm.

Ví dụ, trong một đợt thi, các thí sinh làm đúng 70 câu hỏi bất kỳ sẽ có cùng điểm "thô" là 70 điểm. Trong thực tế, các thí sinh này có thể trả lời đúng tập hợp các câu hỏi khác nhau và độ khó của các câu hỏi này trong đề thi cũng khác nhau. Vì vậy, 70 điểm không phản ánh đúng năng lực của các thí sinh này.

Để giải quyết vấn đề này, các kỳ thi quan trọng ở các nước trên thế giới sử dụng mô hình lý thuyết ứng đáp câu hỏi IRT (Item Response Theory) và ĐH Bách khoa Hà Nội cũng vậy.

Theo mô hình này, thí sinh năng lực cao sẽ có xác suất trả lời đúng 1 câu hỏi bất kỳ cao hơn so với thí sinh có năng lực thấp. Dựa vào đó, có thể định lượng được độ khó và độ phân biệt của câu hỏi cũng như năng lực của thí sinh.

“Hiểu một cách đơn giản, với việc chấm thi theo mô hình lý thuyết này, thí sinh càng làm được nhiều câu hỏi khó, điểm số đánh giá tư duy sẽ càng cao và ngược lại, nếu thí sinh chỉ làm được những câu hỏi dễ, điểm số sẽ thấp", theo lời ông Hải.

Điều này dẫn đến việc các thí sinh có thể có điểm "thô" giống nhau (hay nói cách khác là trả lời đúng được số câu hỏi như nhau) nhưng sẽ đạt được điểm đánh giá tư duy khác nhau.

Như vậy, với quy trình chấm điểm như trên, điểm đánh giá tư duy không chỉ được xác định từ số câu trả lời đúng của thí sinh, mà là từ toàn bộ kết quả trả lời của thí sinh đó trên bài thi.

Kết quả này trước hết được tính trên thang đo của cùng kíp thi, sau đó được quy đổi về thang tham chiếu chung với các đợt thi trước để tạo sự công bằng. Trên cơ sở đó, phần mềm chấm thi sẽ ước lượng điểm năng lực tư duy của từng thí sinh, sau đó thực hiện cân bằng điểm năng lực này về thang chung giữa các đợt thi. Cuối cùng là thực hiện quy đổi sang điểm số tương ứng cho thí sinh.

Chính vì vậy, điểm đánh giá tư duy không phải được tính bằng cách cộng điểm của từng câu hỏi thi, mà là kết quả của quá trình ước lượng năng lực tư duy từ toàn bộ bài thi của thí sinh.

"Nếu thí sinh làm đúng nhiều câu hỏi ở dải khó và có độ phân biệt cao, điểm năng lực tư duy của thí sinh được ước lượng sẽ cao và điểm đánh giá tư duy cũng sẽ cao. Ngược lại, nếu thí sinh chủ yếu làm đúng các câu dễ và trung bình, điểm thi sẽ thấp”, ông Hải lý giải.