Bùng nổ kỷ lục IELTS nhỏ tuổi: Tín hiệu vui hay cuộc đua lấy chứng chỉ?

Những năm gần đây, hàng loạt học sinh Việt Nam đạt điểm IELTS rất cao ở độ tuổi ngày càng nhỏ, liên tục lập kỷ lục và thu hút sự chú ý của dư luận.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, xu hướng này được xem là tín hiệu tích cực cho thấy sự quan tâm và đầu tư sớm đối với ngoại ngữ.

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng vẫn còn nhiều băn khoăn: liệu điểm số cao có thực sự phản ánh năng lực sử dụng tiếng Anh trong đời sống, học tập và hội nhập quốc tế, hay chỉ dừng lại ở thành tích thi cử?

Trao đổi với phóng viên Dân trí, NCS Hà Đặng Như Quỳnh - đạt 9.0 IELTS Overall, Giám đốc học thuật một trung tâm tiếng Anh tại TPHCM, nghiên cứu sinh Giáo dục học tại University of Reading (Anh) - đã phân tích những nghịch lý, rào cản và con đường để tiếng Anh thực sự trở thành “ngôn ngữ sống”, thay vì chỉ là một tấm chứng chỉ.

Điểm cao là tín hiệu tốt, nhưng chưa phản ánh toàn diện

Thưa chuyên gia, việc nhiều học sinh đạt IELTS rất cao từ sớm có phải là dấu hiệu cho thấy mặt bằng tiếng Anh đang được nâng lên?

- Theo tôi, đây rõ ràng là tín hiệu đáng mừng. Nó cho thấy việc đầu tư, tiếp cận tiếng Anh sớm và có phương pháp học phù hợp đã mang lại hiệu quả rõ rệt với một nhóm người học.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc trình độ chung của xã hội được nâng cao đồng đều. Thực tế cho thấy khoảng cách giữa các nhóm người học hiện vẫn khá lớn.

Những học sinh thành thị, có điều kiện tiếp xúc tiếng Anh từ sớm và được định hướng phương pháp học phù hợp thường tiến bộ nhanh.

Ngược lại, vẫn còn nhiều học sinh, sinh viên, đặc biệt ở vùng xa hay gặp khó khăn vì thiếu nền tảng, thiếu môi trường thực hành và chưa được hướng dẫn cách học hiệu quả.

Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào các kỷ lục cá nhân, chúng ta dễ có cảm giác lạc quan quá mức về bức tranh chung.

Thay vào đó, chúng ta cũng cần chú ý đến thu hẹp khoảng cách và tạo cơ hội tiếp cận bình đẳng hơn cho người học.

"Rào cản" trên hành trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai

Chúng ta đã thảo luận về việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai từ lâu. Theo chị, rào cản lớn nhất hiện nay khiến tiếng Anh trong nhà trường vẫn dừng lại ở mức "môn học để thi" thay vì là "công cụ để sống" là gì?

- Một trong những nguyên nhân lớn là môi trường sử dụng tiếng Anh chưa mang tính ứng dụng cao. Đối với nhiều người học, tiếng Anh chỉ xuất hiện trong lớp học hoặc các kỳ thi.

Khi bước ra khỏi môi trường học tập, họ hầu như không có nhu cầu sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp hằng ngày hay trong các tình huống thực tế.

Ngay cả nhu cầu giải trí như xem phim, nghe nhạc quốc tế hiện nay cũng thường đi kèm phụ đề tiếng Việt, khiến động lực sử dụng tiếng Anh giảm đáng kể.

Bên cạnh đó, hiệu ứng “washback” - tức sự tác động ngược của các kỳ thi lên cách dạy và học - cũng là một yếu tố quan trọng.

Khi mục tiêu chính là đạt điểm số, nội dung giảng dạy thường tập trung vào kỹ thuật làm bài và dạng đề thi, trong khi năng lực giao tiếp thực tiễn lại chưa được chú trọng tương xứng.

Điều này khiến tiếng Anh trở thành một công cụ để vượt qua kỳ thi hơn là một phương tiện để sống và làm việc.

Có một thực tế là nhiều người đang tập trung vào học "mẹo" (tricks) để đi thi chứng chỉ đạt điểm cao. Vậy cần làm thế nào để tiếng Anh trở thành “ngôn ngữ sống”, chứ không chỉ là cuộc đua điểm số?

- Điều quan trọng là chuyển trọng tâm từ mẹo làm bài sang tư duy ngôn ngữ.

Ví dụ, trong kỹ năng đọc, người học cần được rèn tư duy đọc chọn lọc, xác định ý chính và tóm tắt thông tin - những kỹ năng có thể áp dụng trực tiếp khi đọc sách, báo hoặc tài liệu chuyên ngành trong cuộc sống thực.

Ở kỹ năng viết, thay vì học thuộc mẫu câu, người học cần biết cách phát triển luận điểm, đưa luận cứ và cụ thể hóa ý tưởng. Đây là kỹ năng thiết yếu trong tranh luận, thuyết trình hay trao đổi học thuật.

Với kỹ năng nói, mục tiêu nên là hình thành thói quen suy nghĩ bằng tiếng Anh, thay vì dịch từng từ từ tiếng Việt sang. Khi người học chuyển được sang tư duy trực tiếp bằng tiếng Anh, khả năng giao tiếp sẽ tự nhiên và trôi chảy hơn nhiều.

Nói cách khác, tiếng Anh cần được học như một công cụ tư duy và giao tiếp, chứ không đơn thuần là tập hợp các mẹo hay bài mẫu để làm bài thi.

Dạy mẹo thì tạo điểm số, nhưng dạy tư duy mới tạo năng lực. Mọi người có thể tìm hiểu thêm về phương pháp học tiếng Anh tư duy Linearthinking (tư duy tuyến tính), điều có thể giúp ứng dụng hiệu quả cho cả 4 kỹ năng.

Xây dựng một thế hệ song ngữ là hoàn toàn khả thi

Theo chị, mục tiêu xây dựng một thế hệ người Việt sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai có khả thi không?

- Điều này hoàn toàn khả thi. Việt Nam đang có lợi thế lớn nhờ sự hội nhập quốc tế và sự quan tâm ngày càng cao của phụ huynh cũng như người học đối với tiếng Anh.

Tuy nhiên, bước đầu tiên cần đến từ chính người giáo viên và hệ thống đào tạo. Giáo viên cần không ngừng hoàn thiện phương pháp giảng dạy; giáo trình cần được thiết kế rõ mục tiêu, cân bằng giữa năng lực học thuật và năng lực sử dụng thực tế.

Khi việc dạy học vượt ra khỏi mục tiêu thi cử và hướng tới năng lực sử dụng thật, người học mới có cơ hội biến tiếng Anh thành một phần tự nhiên trong cuộc sống.

Chị có lời khuyên nào gửi đến các phụ huynh và học sinh để việc học tiếng Anh trở nên nhẹ nhàng hơn?

- Học tiếng Anh nên được xem là một quá trình thay đổi tư duy dài hạn, chứ không phải cuộc chạy nước rút để đạt điểm số cao trong thời gian ngắn.

Khi học, người học nên tự đặt câu hỏi: kiến thức này có thể dùng trong tình huống nào? Mình có thể áp dụng nó ngoài bài thi ra sao?

Bên cạnh tài liệu luyện thi, người học nên chủ động tiếp cận các nguồn tiếng Anh thực tế như báo chí, sách, truyện, phim ảnh, podcast hoặc video trên Youtube. Chính sự tiếp xúc tự nhiên và đa dạng này mới giúp tiếng Anh trở thành một kỹ năng sống thực sự.

Xin trân trọng cảm ơn chị về cuộc trao đổi!