ĐỜI SỐNG

Nhà cổ 285 tuổi cùng chiếc chén rót không bao giờ đầy nước

Thực hiện: Hoài Sơn 01/04/2026 - 08:23

(Dân trí) - Hơn 280 năm tồn tại, nhà cổ Tấn Ký ở Hội An (Đà Nẵng) không chỉ gây ấn tượng bởi kiến trúc mà còn khiến du khách tò mò vì nhiều cổ vật, trong đó có chiếc “chén lạ” rót nước không bao giờ đầy.

Nhà cổ Tấn Ký trên đường Nguyễn Thái Học, phường Hội An, thành phố Đà Nẵng là ngôi nhà cổ đầu tiên được vinh danh Di sản Quốc gia, điểm tham quan thu hút khách của phố cổ.

Nằm giữa khu phố buôn bán sầm uất một thời, nhà cổ Tấn Ký được hồ sơ Trung tâm Quản lý Di sản ghi nhận xây dựng năm 1741. Trải qua hơn 2 thế kỷ, ngôi nhà vẫn giữ gần như nguyên vẹn kiến trúc nhà ống đặc trưng Hội An, mặt tiền hướng phố buôn bán, phía sau thông ra sông Hoài.

Gian thờ tổ tiên, không gian linh thiêng nhất trong nhà đặt ở góc bên phải. Trải qua nhiều biến động lịch sử, gian thờ vẫn được con cháu gìn giữ trang nghiêm. Nhà cũng trang trí những chiếc đèn lồng vàng thắp sáng không gian.

Ngôi nhà được dựng từ những loại gỗ quý như mít, lim, kiền kiền do nghệ nhân làng mộc Kim Bồng thi công.

Bộ bàn ghế khảm xà cừ có tuổi đời hơn 250 năm được đặt tại phòng khách. Theo ông Lê Dũng, hậu duệ đời thứ 6 đang trực tiếp trông coi, để dựng nhà, tổ tiên họ Lê đã mất 10 năm tích trữ gỗ quý và thêm 3 năm để chế tác, lắp ráp. Tất cả đều do nghệ nhân làng mộc Kim Bồng thực hiện.

Không gian làm việc, thưởng trà trong ngôi nhà.

Nhà cổ Tấn Ký còn lưu giữ nhiều bộ sưu tập chén bát, đĩa, bình cổ, trong đó có chiếc chén Khổng Tử, là một bảo vật quý của dòng họ Lê.

Chén Khổng Tử có bức tượng hình ông tiên nhô lên giữa lòng chén. Chị Nguyễn Thị Mỹ Lệ (quản gia nhà cổ) cho biết cổ vật này có niên đại trên 400 năm. Ngay dưới chân ông tiên là một lỗ thoát nước nhỏ. Đây cũng là nơi cất giấu những mấu chốt của nguyên lý đặc biệt. Chén chứa được 7-8 phần nước, khi rót quá mức này nước sẽ tự động chảy hết ra ngoài qua lỗ.

"Nguyên lý hoạt động này gắn với triết lý của Khổng Tử, con người cần biết giữ mình ở mức vừa đủ, không nên tham lam hay vượt quá giới hạn. Nếu “đầy quá”, mọi thứ có thể sẽ mất đi tất cả giống như nước tràn khỏi chén", chị Lệ cho biết.

Theo giới thiệu, vào thế kỷ XVIII-XIX, nhà Tấn Ký kinh doanh hàng nông sản. Các chủ nhân kế tiếp nhau trong gia đình cho thuyền ngược dòng sông Thu Bồn mua hàng và đưa về xuôi. Khách hàng bao gồm các lái buôn địa phương và thương nhân nước ngoài, phần lớn từ các nước Đông Nam Á và châu Âu. Trong ảnh là sản phẩm của nhà buôn Tấn Ký được trưng bày.

Những vật dụng nhà nông được trưng bày trong nhà cổ Tấn Ký.

Dù không phải là ngôi nhà lâu đời nhất tại Hội An nhưng Tấn Ký lại là ngôi nhà cổ đầu tiên được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia vào năm 1990 và nằm trong quần thể Di sản văn hóa thế giới Hội An do UNESCO công nhận.

Hiện nay, nhà cổ Tấn Ký thuộc diện bảo tồn đặc biệt của đô thị cổ, trở thành điểm tham quan quen thuộc của du khách khi đến Hội An và mong muốn tìm hiểu những giá trị văn hóa, lịch sử lâu đời.