Bứt phá khỏi vùng an toàn để bước vào kỷ nguyên phát triển mới

Cơ hội chứng minh năng lực, xóa bỏ định kiến công chức “sáng cắp ô đi, tối cắp ô về”

 Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS Nguyễn Viết Chức, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Văn hóa - Xã hội, Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy, tổ chức lại đơn vị hành chính và xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước ta. Đây không chỉ là yêu cầu khách quan của cải cách hành chính, mà còn mở ra cơ hội để mỗi cá nhân bước ra khỏi vùng an toàn.

“Tinh gọn bộ máy không chỉ là câu chuyện tổ chức, mà là thay đổi tư duy, cách nghĩ, cách làm và văn hóa công vụ. Mục tiêu cuối cùng là dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, văn minh, người dân được sống trong hạnh phúc và bình yên”, TS Nguyễn Viết Chức nhấn mạnh.

Theo ông, quan điểm cho rằng tinh gọn bộ máy chỉ ảnh hưởng đến những người yếu kém hoặc sắp đến tuổi nghỉ hưu là chưa đầy đủ.

Trên thực tế, ngay cả những người có tư duy mới, có năng lực và khát vọng cống hiến cũng hoàn toàn có thể lựa chọn một con đường khác ngoài khu vực nhà nước, nhất là trong bối cảnh Đảng và nhà nước đang đặc biệt quan tâm, khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân.

“Người lao động muốn khẳng định bản thân không nhất thiết phải làm việc trong khu vực nhà nước. Khi thay đổi, họ vừa có thể phát huy năng lực cá nhân, vừa nâng cao hiệu quả kinh tế cho gia đình và đóng góp cho xã hội như các nhân vật truyền cảm hứng mà báo Dân trí viết bài phản ánh gần đây. Đây là điều xã hội đang hoan nghênh”, TS Nguyễn Viết Chức nhấn mạnh.

Ông Chức cũng đề cập đến nhóm cán bộ còn vài năm nữa mới đến tuổi nghỉ hưu. Theo ông, mốc tuổi hành chính không phản ánh đầy đủ năng lực và khả năng cống hiến của con người.

Sau nhiều năm công tác trong bộ máy nhà nước, nhiều cán bộ có kinh nghiệm, bản lĩnh và nhiệt huyết sẽ tiếp tục tạo ra việc làm cho bản thân và cho xã hội nếu lựa chọn rẽ hướng. Đây là điều rất đáng trân trọng và cần được khuyến khích.

TS Nguyễn Viết Chức cho rằng, cuộc cách mạng tinh gọn lần này là cơ hội để mỗi công dân chứng minh năng lực thật sự, xóa bỏ định kiến công chức “sáng cắp ô đi, tối cắp ô về”.

Trong điều kiện mới, những hạn chế như tâm lý trông chờ, đùn đẩy trách nhiệm, ngại thể hiện sẽ không còn đất tồn tại. Ai có năng lực, cần mạnh dạn thể hiện, bởi đây chính là môi trường để khẳng định mình một cách sòng phẳng.

Bên cạnh đó, ông Chức đánh giá cao các chính sách của Đảng và nhà nước nhằm bảo đảm quyền lợi vật chất và tinh thần cho cán bộ trong diện sắp xếp, tinh gọn. Những người tự nguyện rút lui được hỗ trợ tài chính, có thêm vốn và thời gian để lựa chọn công việc phù hợp, tiếp tục cống hiến cho xã hội và khẳng định giá trị bản thân.

Đối với những người ở lại, TS Nguyễn Viết Chức cho rằng áp lực sẽ lớn hơn, bởi khối lượng công việc tăng lên, yêu cầu cao hơn. Việc “ở lại” đồng nghĩa với việc phải làm việc hiệu quả hơn, chứng minh năng lực bằng kết quả thực chất. Nếu làm việc kém hiệu quả, họ sẽ không còn lý do để biện minh. Đây chính là quá trình sàng lọc công khai, minh bạch, lựa chọn những người có đức, có tài để gánh vác công việc.

“Tinh gọn bộ máy không chỉ là giảm đầu mối hay giảm biên chế, mà có ý nghĩa tổng thể rất lớn. Nó buộc mỗi người phải nâng cao trách nhiệm, giữ gìn danh dự cá nhân và cống hiến thực chất. Nếu làm được như vậy, đây sẽ là một “phúc lớn” cho đất nước, mở ra một giai đoạn phát triển mới”, ông nói.

Ông nhấn mạnh, trong bối cảnh nhà nước siết chặt các hành vi làm giàu bất chính, những người làm ăn chân chính, tử tế sẽ có nhiều cơ hội hơn. Từ những lĩnh vực rất thiết thực như sản xuất nông sản, thực phẩm an toàn đến kinh doanh dịch vụ minh bạch, tất cả đều là những con đường đáng trân trọng và có ý nghĩa xã hội mà những cán bộ rời nhà nước thời gian này có thể quan tâm.

Đối mặt với thay đổi: Bình tĩnh và chủ động

PGS.TS Ngô Thành Can - Giảng viên cao cấp Học viện Hành chính Quốc gia cũng đánh giá chủ trương tinh gọn bộ máy hành chính. Ông đưa ra những định hướng và cơ hội cho các cán bộ, công chức trong bối cảnh thay đổi.

Theo PGS. TS Ngô Thành Can, chủ trương tinh gọn bộ máy hành chính được xác định là một cuộc cách mạng nhằm xây dựng một hệ thống tổ chức tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.

Tuy nhiên, quá trình tinh gọn bộ máy và tinh giảm biên chế không tránh khỏi những thách thức, đặc biệt sẽ khiến dôi dư một lượng lớn những cá nhân có thể không còn phù hợp với vị trí trong bộ máy mới.

Tuy nhiên, PGS.TS Can khẳng định các nhà hoạch định chính sách đã chuẩn bị nhiều phương án để hỗ trợ nhân sự, với tầm nhìn dài hạn. Những phương án này bao gồm đào tạo, điều phối lại lực lượng lao động, hoặc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp.

Kinh nghiệm từ thực tế cho thấy, nhiều cán bộ sau khi rời bỏ công việc nhà nước đã chủ động thích nghi và tìm được hướng đi mới. Những câu chuyện mà báo Dân trí đăng tải gần đây là những minh chứng sống động và rất thực tế.

Theo ông, sau khi thay đổi, nhiều người tham gia các khóa học để bổ sung kiến thức, kỹ năng cần thiết, giúp họ đáp ứng yêu cầu của môi trường làm việc mới. Một số cán bộ tìm kiếm công việc phù hợp hơn thông qua việc mở rộng mạng lưới quan hệ.

Không ít người mạnh dạn bước vào thị trường mới, tham gia các lĩnh vực như kinh doanh, vận tải, hoặc thậm chí khởi nghiệp từ những công việc đơn giản như giao hàng. Một số khác trở về nông thôn, tham gia nuôi trồng, sản xuất nông nghiệp như chăn nuôi, trồng trọt...

PGS.TS Ngô Thành Can nhấn mạnh: “Dù xuất phát từ những công việc giản đơn như giao hàng, nếu nhạy bén và chủ động, bất kỳ ai cũng có thể tìm thấy cơ hội phát triển, huống chi, cán bộ nhà nước vốn đã được đào tạo bài bản và có chuyên môn, có tri thức”.

Trước những thay đổi lớn trong tổ chức bộ máy, PGS.TS Ngô Thành Can đưa ra bốn khuyến nghị quan trọng.

Đầu tiên, mỗi cá nhân cần bình tĩnh đánh giá tình hình. Mọi thay đổi cần được xem xét một cách cẩn trọng. Cán bộ cần giữ tâm thế bình tĩnh để phân tích và hiểu rõ bản chất của sự thay đổi để từ đó xác định định hướng phát triển của cá nhân, gia đình, hoặc thực tế công việc để làm rõ mục tiêu trong bối cảnh mới.

Mỗi cán bộ thuộc diện dôi dư cần nhìn nhận lại kiến thức, kỹ năng, thái độ và những kinh nghiệm đã tích lũy, từ đó tìm cách cải thiện hoặc bổ sung các kỹ năng để phù hợp với yêu cầu mới.

Các cán bộ thuộc diện dôi dư nên vận dụng các chính sách hỗ trợ, tham gia các chương trình đào tạo, xin tạm nghỉ hoặc chuyển đổi công việc theo các chính sách để dần ổn định cuộc sống.

“Chủ trương tinh gọn bộ máy hành chính không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để cán bộ, công chức đổi mới và phát triển. Việc thay đổi môi trường thường mở ra những cơ hội mới. Một cánh cửa đóng lại, sẽ có cánh cửa khác mở ra. Nhạy bén quan sát môi trường xung quanh, nhìn nhận các mối quan hệ mình hiện có để tìm kiếm cơ hội phù hợp khi chuyển đổi ngành nghề, công việc”, vị phó giáo sư nhấn mạnh.

Sự biến động chính là cơ hội cho mỗi cá nhân

 TS Đinh Thị Hồng Duyên, chuyên gia tư vấn quản trị doanh nghiệp, nguyên Giám đốc Sale & Marketing, Giám đốc Vận hành Công ty VinBrain thuộc Tập đoàn Vingroup chia sẻ, thời gian qua, bà đã giảng dạy cho những học viên thạc sĩ chuyên ngành quản trị kinh doanh, trong đó có nhiều cán bộ từ các phường, xã - những người trải qua quá trình sắp xếp lại công việc sau khi tinh gọn bộ máy chính quyền 2 cấp. Việc thay đổi tạo ra nhiều xáo trộn khiến nhiều người không dễ dàng chấp nhận.

Tuy nhiên, bà luôn nhấn mạnh rằng, sự biến động chính là cơ hội để mỗi cá nhân nhận ra những điểm mạnh của bản thân.

“Khi làm việc trong môi trường nhà nước, họ có thể đã bỏ qua hoặc không có cơ hội thể hiện những tố chất ấy”, TS Hồng Duyên nói.

Việc rời khỏi môi trường quen thuộc, dù ban đầu có thể gây cảm giác bất an, nhưng thực chất tạo ra một vùng học tập và đổi mới. Học tập và phát triển bản thân sẽ giúp các cán bộ vượt qua sự hoang mang ban đầu, mang lại hy vọng và động lực.

Từ thực tế giảng dạy và công tác tại nhiều doanh nghiệp lớn, bà Duyên nhận thấy, nhiều cán bộ nhà nước rất năng động. Đặc biệt khi tham gia các bài tập khởi nghiệp trong chương trình học, họ biết cách khai thác sâu các sản phẩm đặc trưng vùng miền, kết hợp kiến thức từ trường học và kinh nghiệm sẵn có để đưa ra kết hoạch.  

“So với những người trẻ khởi nghiệp từ con số không, các cán bộ này có nền tảng kiến thức, kỹ năng, sự hiểu biết về địa phương, mối quan hệ sẵn có và sự ủng hộ từ cộng đồng, tạo nên nhiều cơ hội hơn để thành công”, TS Hồng Duyên chia sẻ.