Thách thức an ninh mạng trước công nghệ điện toán lượng tử

Tại Diễn đàn Vietnam Security Summit 2026 do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) vừa tổ chức, các chuyên gia đồng tình rằng, cộng đồng doanh nghiệp cần từ bỏ tư duy ứng phó sự cố để xây dựng hệ thống phòng thủ chủ động từ sớm trong thời đại AI và lượng tử. 

Các hình thức tấn công mạng hiện nay đã vượt ra khỏi mục đích trục lợi hay phá hoại nhỏ lẻ, chuyển sang quy mô có tổ chức và sở hữu chiều sâu về kỹ thuật. Tội phạm mạng đang ứng dụng AI để tự động hóa việc phát tán mã độc, khai thác lỗ hổng Zero-day và thực hiện các chiến dịch lừa đảo tinh vi như giả mạo giọng nói hay Deepfake (video giả mạo)

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), các hoạt động tấn công mạng đang gia tăng cả về quy mô, mức độ tinh vi lẫn tính chất xuyên biên giới.

Đáng chú ý, các đối tượng tội phạm mạng đã bắt đầu tận dụng AI để thực hiện các hành vi lừa đảo, giả mạo, phát tán mã độc và tổ chức các cuộc tấn công có chủ đích nhằm vào cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

Bên cạnh AI, công nghệ điện toán lượng tử cũng đang tạo ra những thách thức mới đối với các hệ thống bảo mật truyền thống. 

Tại sự kiện, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng (Phó Tư lệnh, Bộ Tư lệnh tác chiến không gian mạng, Bộ Quốc phòng) cho biết, chúng ta đang phải đối diện với những chiến lược "thu thập trước, giải mã sau" của các quốc gia sở hữu công nghệ như là công nghệ về lượng tử.

Với công nghệ lượng tử, các khối dữ liệu quan trọng dù được mã hóa an toàn ở thời điểm hiện tại vẫn có nguy cơ bị đánh cắp và lưu trữ âm thầm, khi hệ thống máy tính lượng tử trong tương lai đủ sức mạnh để bẻ khóa hoàn toàn.

“Phần lớn các hệ thống hiện nay không nằm trong lĩnh vực quản lý nhà nước mà do các doanh nghiệp đầu tư, quản lý và vận hành. 

Nói cách khác, doanh nghiệp hôm nay không chỉ đóng vai trò phát triển kinh tế mà còn là thành phần trực tiếp tham gia bảo đảm ổn định quốc gia trên không gian mạng. Do đó, bảo đảm an ninh mạng cho hạ tầng trọng yếu quốc gia phải được nhìn nhận là một nhiệm vụ chiến lược lâu dài, có ý nghĩa sống còn với sự phát triển đất nước”, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng chia sẻ. 

Theo các chuyên gia, nhiều đơn vị xem an ninh mạng là một khoản chi phí phụ trợ thay vì yếu tố duy trì sự tồn tại của tổ chức. Không ít hệ thống được rót vốn lớn để triển khai nhanh nhằm phục vụ hoạt động kinh doanh, nhưng lại bỏ ngỏ khâu đánh giá rủi ro bảo mật. 

Việc phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ lõi và các nền tảng điện toán đám mây xuyên biên giới đang tiềm ẩn rủi ro về mất kiểm soát dữ liệu hoặc gián đoạn dịch vụ. Đặc biệt là sự thiếu hụt đội ngũ chuyên gia an ninh mạng nội bộ đủ năng lực giám sát và ứng phó sự cố càng làm gia tăng tính dễ tổn thương của các hệ thống này.

Trước bối cảnh không gian mạng gắn liền với chủ quyền và an ninh kinh tế quốc gia, việc bảo vệ hệ thống thông tin cần được tiếp cận theo định hướng chiến lược.

Các chuyên gia đồng tình rằng, khâu then chốt nhất là các doanh nghiệp cần thay đổi từ tư duy khắc phục hậu quả sang phòng ngừa chủ động. Yếu tố an ninh mạng phải được tích hợp đồng bộ ngay từ khâu thiết kế hệ thống, thay vì chỉ là giải pháp bổ sung khi sự cố đã xảy ra.

“Xây dựng một hệ sinh thái hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, thúc đẩy chia sẻ cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin về nguy cơ, phối hợp ứng cứu sự cố và tổ chức diễn tập tác chiến thường xuyên.

Trong môi trường số hiện nay, một cuộc tấn công vào doanh nghiệp có thể lan rộng, ảnh hưởng đến cả một chuỗi cung ứng. Vì vậy bảo vệ mình chính là bảo vệ hệ sinh thái chung”, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng nhấn mạnh.