Suýt mất 100 triệu đồng, mẹ phát hiện con gái “giả” nhờ câu cửa miệng

Cuộc gọi lúc 5h sáng và dấu hiệu bất thường

 “Bên đấy bây giờ là mấy giờ rồi con?”

“5h sáng mẹ ạ”.

Câu trả lời tưởng chừng bình thường ấy lại khiến mẹ chị Nguyễn Thị Thanh Huyền bắt đầu nghi ngờ. Bà tự hỏi, con gái mình có bao giờ dậy lúc 5h sáng nếu không có việc thật sự quan trọng?

Những ngày qua, câu chuyện của chị Huyền, một nữ du học sinh tại Đức được nhiều người biết đến trên TikTok qua các video chia sẻ cuộc sống du học, thu hút sự chú ý trên mạng xã hội. Chị kể lại khoảnh khắc mẹ mình suýt chuyển hơn 100 triệu đồng cho một nhóm lừa đảo mạo danh con gái.

Theo chị Huyền, điều khiến chị rùng mình không chỉ nằm ở số tiền, mà ở cách kẻ gian dựng lên một “vở kịch” gần như hoàn hảo. Chúng lập tài khoản Facebook mới mang đúng tên chị, dùng ảnh đại diện của chị rồi nhắn tin cho mẹ. Trước đó vài ngày, chị Huyền thật sự bị mất tài khoản Facebook nên người mẹ không nghi ngờ.

“Mẹ mình nghĩ đơn giản là chắc con bé lại tạo tài khoản mới”, chị Huyền kể.

Sau vài tin nhắn, tài khoản giả mạo bất ngờ gọi điện. Đầu dây bên kia hoàn toàn im lặng rồi nhanh chóng tắt máy. Ít phút sau, người này nhắn lại: “Mẹ không nghe thấy con nói gì à?”.

Kẻ giả mạo sau đó giải thích điện thoại bị rơi nên hỏng loa. Người mẹ tiếp tục tin rằng mình đang nói chuyện với con gái thật.

Sau khi tạo được lòng tin, nhóm lừa đảo bắt đầu dẫn dắt câu chuyện sang tiền bạc. Chúng nói có người nhờ chuyển tiền từ Đức về Việt Nam và hứa trả phí hoa hồng cao. Nếu đối tác chuyển tiền sang Đức, người mẹ ở Việt Nam chỉ cần chuyển khoản hộ cho người nhận trong nước.

Mọi thứ gần như trôi chảy cho đến khi người mẹ hỏi con gái vì sao chưa ngủ. Lúc đó khoảng 10h sáng tại Việt Nam. Tài khoản giả mạo trả lời ở Đức đang là 5h sáng và nói “hôm nay dậy sớm”.

Chính chi tiết nhỏ này khiến người mẹ cảnh giác. Bà biết con gái mình hiếm khi dậy lúc 5h sáng.

Người mẹ bắt đầu âm thầm kiểm tra. Bà gọi Zalo cho con gái nhưng không ai bắt máy. Trong khi đó, tài khoản Facebook giả vẫn liên tục hiện trạng thái đang soạn tin nhắn. Khi chắc chắn có điều bất thường, bà đợi người kia nhắn xong rồi nói rằng đã biết đây là chiêu trò lừa đảo.

Ngay lập tức, toàn bộ tin nhắn bị thu hồi và tài khoản kia chặn liên lạc.

Sau vụ việc, hai mẹ con bàn cách xác minh nếu một ngày nào đó điện thoại thật của chị Huyền bị đánh cắp hoặc tài khoản Zalo cũng bị chiếm quyền sử dụng. Chị Huyền gợi ý lập một “mật mã gia đình” bằng những câu hỏi chỉ người thân thật sự mới biết.

“Nếu nghi ngờ, mẹ cứ nói kiểu như: Bà nội đợt này nhớ mày lắm, bao giờ về nhớ xuống thăm bà nhé. Chắc chắn kẻ lừa đảo sẽ thuận miệng đáp lại vì họ đâu biết bà nội mình đã mất từ lâu”, chị nói.

Theo chị Huyền, trong thời đại lừa đảo công nghệ ngày càng tinh vi, những câu hỏi chứa thông tin riêng tư, không xuất hiện trên mạng xã hội, có thể trở thành cách kiểm tra nhanh danh tính.

Chuyên gia cảnh báo lừa đảo mạo danh ngày càng tinh vi

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng ban Công nghệ và Hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cho biết các hình thức lừa đảo mạo danh người thân trên mạng xã hội hay qua cuộc gọi video hiện nay đã tinh vi hơn rất nhiều so với trước đây.

Theo ông Sơn, tội phạm mạng không còn chỉ dừng ở việc hack tài khoản Facebook rồi nhắn tin mượn tiền. Với sự hỗ trợ của AI và Big Data, các kịch bản lừa đảo ngày nay được cá nhân hóa ở mức rất cao.

“Kẻ gian có thể thu thập dữ liệu đa chiều của nạn nhân, từ sở thích, thói quen sinh hoạt cho tới các mối quan hệ gia đình để dựng nên những tình huống khẩn cấp rất logic”, ông Sơn phân tích.

Đáng chú ý, công nghệ deepfake hiện đã có thể giả mạo cả khuôn mặt lẫn giọng nói theo thời gian thực. Điều này khiến nhiều người dễ mất cảnh giác khi nhìn thấy đúng ảnh đại diện, đúng khuôn mặt hoặc nghe thấy giọng nói quen thuộc của người thân qua điện thoại.

Theo chuyên gia, lý do nhiều người vẫn “sập bẫy” nằm ở việc tội phạm mạng luôn cố tình đẩy nạn nhân vào trạng thái phải quyết định thật nhanh. Các tình huống thường được dựng lên theo hướng khẩn cấp như người thân gặp tai nạn, bị giữ ở sân bay, cần chuyển tiền gấp hoặc đang vướng sự cố pháp lý.

“Khi bị đặt trong trạng thái hoảng loạn và liên tục bị hối thúc, con người có xu hướng ra quyết định dựa trên cảm xúc thay vì lý trí”, ông Sơn nói.

Ông Sơn cũng cho rằng các vụ mạo danh người thân thành công thường xuất phát từ việc kẻ gian khai thác rất mạnh yếu tố tâm lý. Nhiều người có xu hướng mặc định tin tưởng khi nhìn thấy đúng ảnh đại diện, tên tuổi hoặc nghe nhắc đến các thông tin đời thường quen thuộc.

Bên cạnh đó, tâm lý lo lắng, muốn bảo vệ người thân cũng khiến nhiều phụ huynh hoặc người lớn tuổi dễ mất cảnh giác. Chỉ cần nghe tin con cái gặp chuyện, nhiều người lập tức muốn giải quyết thật nhanh mà quên mất việc kiểm tra lại thông tin.

Chuyên gia cảnh báo, trong thời đại dữ liệu cá nhân bị chia sẻ tràn lan trên mạng xã hội, những thông tin tưởng như riêng tư như thói quen sinh hoạt, địa điểm sống, mối quan hệ gia đình hay hình ảnh cá nhân đều có thể trở thành “nguyên liệu” để tội phạm dựng nên một câu chuyện giống thật.

Các dấu hiệu nhận biết lừa đảo và cách xử lý

Theo ông Vũ Ngọc Sơn, khi công nghệ deepfake đã có thể giả mạo cả hình ảnh lẫn giọng nói, việc nhìn và nghe qua điện thoại không còn là bằng chứng tuyệt đối để xác thực danh tính. Vì vậy, người dân tuyệt đối không nên chuyển tiền nếu chưa kiểm tra lại bằng các bước xác minh khác.

Một trong những giải pháp được chuyên gia khuyến nghị là thiết lập “mật mã gia đình”. Đây có thể là một từ khóa, câu nói hoặc chi tiết riêng chỉ các thành viên trong nhà biết. Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, người dân nên yêu cầu người gọi trả lời đúng “mật mã” này trước khi tiếp tục cuộc trò chuyện.

Ngoài ra, người dùng cũng nên đặt những câu hỏi mang tính đời thường mà chỉ người thân thật mới biết đáp án, chẳng hạn về một kỷ niệm riêng hoặc thói quen cá nhân chưa từng chia sẻ trên mạng xã hội.

“Kẻ lừa đảo sử dụng kịch bản dựng sẵn hoặc AI thường sẽ lúng túng và tìm cách né tránh những câu hỏi kiểu này”, ông Sơn nhận định.

Chuyên gia cũng khuyến cáo người dân nên chủ động ngắt cuộc gọi nếu xuất hiện yêu cầu liên quan đến tiền bạc. Sau đó, cần liên hệ lại qua số điện thoại thông thường hoặc một kênh liên lạc khác để xác minh, thay vì gọi lại bằng chính tài khoản mạng xã hội vừa liên hệ.

Theo ông Sơn, một dấu hiệu đáng ngờ khác là tài khoản nhận tiền không trùng khớp với tên người thân. Trong nhiều vụ việc, kẻ gian thường lấy lý do tài khoản bị khóa hoặc “mượn tài khoản bạn bè” để yêu cầu chuyển tiền sang tài khoản lạ.

Ngoài ra, các cuộc gọi lừa đảo thường mang một số đặc điểm nhận diện phổ biến như liên tục hối thúc chuyển tiền gấp, tạo áp lực tâm lý lớn, hình ảnh video mờ hoặc giật lag, âm thanh đứt quãng, nhanh chóng cúp máy với lý do “mạng yếu” hoặc “hết pin”.

“Kẻ gian thường cố tình khiến cuộc gọi diễn ra thật ngắn để nạn nhân chỉ kịp nhìn thoáng qua khuôn mặt deepfake mà chưa đủ thời gian phát hiện bất thường”, ông Sơn nói.

Bên cạnh đó, nhiều đối tượng còn yêu cầu nạn nhân giữ bí mật, không được kể cho người khác vì “sự việc nhạy cảm” hoặc “đang rất gấp”. Đây được xem là thủ đoạn nhằm cô lập nạn nhân khỏi sự hỗ trợ của người xung quanh.

Trong trường hợp đã lỡ chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân, người dân cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để khóa tài khoản hoặc yêu cầu hỗ trợ phong tỏa giao dịch. Đồng thời, cần đổi mật khẩu các tài khoản ngân hàng, ví điện tử, mạng xã hội liên quan và lưu lại toàn bộ bằng chứng như tin nhắn, số tài khoản, biên lai chuyển tiền để trình báo cơ quan công an gần nhất.