Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: "Nghiên cứu đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp"

Sáng 6/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng tại Lễ Kỷ niệm 80 năm ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946-9/11/2026).

Nhắc lại dấu mốc lịch sử ngày 9/11/1946, tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa I đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, khẳng định quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh giá trị sâu xa của sự kiện lịch sử ấy là gắn thành quả giải phóng dân tộc với quyền làm chủ của nhân dân về việc tổ chức chính quyền bằng Hiến pháp.

Việc hoàn thiện Hiến pháp phải được chuẩn bị thấu đáo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định sức mạnh của Nhà nước bắt nguồn từ nhân dân và phải được sử dụng để phụng sự nhân dân. Chính quyền có năng lực hành động và chịu trách nhiệm là điều kiện bảo vệ quyền dân chủ. Sự tin tưởng, tham gia và giám sát của nhân dân tạo nên sức mạnh để Nhà nước hoàn thành trọng trách. Đó là di sản quan trọng của Hiến pháp năm 1946 đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hôm nay.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, qua các giai đoạn cách mạng, những giá trị cốt lõi của Hiến pháp năm 1946 được kế thừa, phát triển trong quá trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng. Hiến pháp năm 2013 và việc sửa đổi, bổ sung một số điều vào năm 2025 tiếp tục thể chế hóa những bước phát triển trong nhận thức và thực tiễn tổ chức quyền lực Nhà nước.

“Trong tiến trình ấy, quyền con người, quyền công dân ngày càng được coi trọng; tổ chức và hoạt động của Nhà nước từng bước được đổi mới”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Kỷ niệm 80 năm Hiến pháp đầu tiên, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, là dịp để tiếp tục phát huy những giá trị nền tảng của nền lập hiến Việt Nam: Độc lập dân tộc gắn liền với quyền làm chủ của nhân dân; quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân và được tổ chức, thực hiện theo Hiến pháp, pháp luật.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh, việc nghiên cứu, hoàn thiện Hiến pháp phải được chuẩn bị thấu đáo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và củng cố niềm tin của nhân dân.

Dù ghi nhận nhiều kết quả quan trọng đạt được, song theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, vẫn còn khoảng cách giữa quy định và thực hiện; giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực và năng lực đáp ứng; có nơi trách nhiệm chưa rõ, phối hợp thiếu chặt chẽ, quyền lợi chính đáng của người dân chậm được giải quyết.

Những hạn chế ấy đòi hỏi phải hoàn thiện đồng bộ cơ chế thực hiện quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Khắc phục tình trạng vượt thẩm quyền lẫn né tránh trách nhiệm

Trong những định hướng lớn được đề cập, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trước hết nhấn mạnh phải bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng và thực hiện nghiêm; chủ động nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Hiến pháp.

“Hiến pháp là luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực quản lý cao nhất. Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực Nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp”, theo lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Theo yêu cầu của người đứng đầu Đảng, Nhà nước, Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội cần đề cao trách nhiệm bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp luật. Việc thẩm tra, thảo luận, quyết định chính sách phải được xem xét đầy đủ, căn cứ hiến định, nhất là những vấn đề liên quan đến tổ chức quyền lực, quyền con người, quyền công dân. 

Nhấn mạnh sự phối hợp giữa các cơ quan, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải làm rõ trách nhiệm và bảo đảm phối hợp thống nhất, kiểm soát chặt chẽ quyền lực, khắc phục tình trạng vượt thẩm quyền lẫn né tránh trách nhiệm, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của nhân dân. 

Thực hiện định hướng của Bộ Chính trị tại Kết luận số 17, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng cần tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp, trong đó cần tổng kết, đánh giá cả những nội dung được sửa đổi, bổ sung năm 2025 và làm rõ giá trị cần kế thừa, những vấn đề cần hoàn thiện.

Nghiên cứu sửa đổi phải gắn với tiếp tục thực hiện nghiêm Hiến pháp hiện hành, với yêu cầu xuyên suốt là củng cố nền tảng chính trị pháp lý của chế độ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước.

Định hướng tiếp theo được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập là phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

“Nhân dân là chủ thể của quyền lực Nhà nước. Quyền làm chủ phải được bảo đảm trong việc tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền, quyết định những vấn đề theo quy định của Hiến pháp và pháp luật”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất nên theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, trọng trách ấy phải được thể hiện bằng những quyết sách vì lợi ích của nhân dân và sự phát triển lâu dài của đất nước. 

Không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản

Một định hướng lớn khác, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, là không ngừng nâng cao chất lượng thể chế và quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.

Quán triệt yêu cầu về sự thống nhất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản; phải tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích chung, không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với sự phát triển.

“Quốc hội cần nâng cao chất lượng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, đặt mỗi quyết sách trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Các quyết định về ngân sách, đầu tư, sử dụng tài nguyên phải tính đầy đủ hiệu quả, khả năng cân đối nguồn lực và tác động đến các nhóm xã hội”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, sự ổn định và cơ hội của các thế hệ tiếp theo.

Bên cạnh đó, lãnh đạo Đảng, Nhà nước lưu ý việc trình thẩm tra, thảo luận chính sách phải dựa trên căn cứ thực tiễn, đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ các lựa chọn và điều kiện thực hiện. Chính phủ, các cơ quan trình chính sách cũng như cơ quan thẩm tra chịu trách nhiệm về đề xuất, kiến nghị của mình, đảm bảo khách quan, có chính kiến, ngăn ngừa lợi ích cục bộ, chi phối, làm sai lệch mục tiêu, chính sách.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh 80 năm trước, Quốc hội khóa I đã kết tinh ý chí, trí tuệ và khát vọng của nhân dân trong bản Hiến pháp đầu tiên. Trách nhiệm của chúng ta hôm nay là phát huy những di sản ấy bằng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa liêm chính, có năng lực hành động, kiến tạo phát triển và chịu trách nhiệm trước nhân dân bằng những quyết sách bảo vệ lợi ích quốc gia, mở rộng cơ hội phát triển cho các thế hệ mai sau.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết Quốc hội đã từng bước đổi mới tư duy và phương thức hoạt động, ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật.

Mỗi bản Hiến pháp, mỗi đạo luật, mỗi nghị quyết, quyết định của Quốc hội luôn gắn liền với vận mệnh của quốc gia, dân tộc, kết hợp nhuần nhuyễn “ý Đảng, lòng dân”; kết tinh sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, của niềm tin, nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp của nhân dân.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế, nghiên cứu kỹ lưỡng để quyết định những vấn đề khó,
những việc mới, những lĩnh vực chưa có tiền lệ, mở đường cho đổi mới sáng tạo, hiệu lực, hiệu quả, để đất nước phát triển nhanh, bền vững.