Tháp đá cổ "độc nhất vô nhị" ở Hà Tĩnh, sừng sững suốt hơn 500 năm
(Dân trí) - Tháp đá cổ tại tỉnh Hà Tĩnh là một di tích kiến trúc nghệ thuật được đánh giá "độc nhất vô nhị" ở địa phương này. Trải qua hơn 500 năm, công trình vẫn giữ được gần như nguyên vẹn.
Tháp đá cổ Cẩm Duệ hay Am Tháp là một công trình được xây dựng vào thế kỷ XV trên khu đất rộng hơn 2.400m2 tại làng Phương Cai, xã Hoa Duệ, tổng Mỹ Duệ, nay thuộc thôn Quang Trung, xã Cẩm Duệ, tỉnh Hà Tĩnh. Đây là phần mộ vừa là nơi thờ nhân vật lịch sử Lê Am, vị quan triều nhà Lê.
Tháp đá cổ "độc nhất vô nhị" ở Hà Tĩnh (Video: Dương Nguyên).
Theo sử sách, quan Lê Am thông minh, đức độ, có nhiều công lao phò vua giúp nước. Vì thế, ông đã được vua Lê Lợi ban đặc ân chọn sinh phần, tức chọn đất để an táng khi còn sống. Vị quan này đã chọn mảnh đất ở quê nhà. Ngoài được ân chuẩn, nhà vua còn sắc phong cho Lê Am làm "Phúc thần đương cảnh thành hoàng làng Phương Cai" (người mang lại phúc lành, bình an và che chở cho dân làng).
Nhà vua sau đó còn cấp tiền của và ra chiếu dụ cho tổng Mỹ Duệ cùng 14 họ tộc trong vùng góp công sức xây dựng nên Am Tháp trên phần mộ của Lê Am. Sau khi qua đời, ông được đưa về đây chôn cất.
Tháp đá cổ Cẩm Duệ được đánh giá là một di tích kiến trúc nghệ thuật độc đáo, cầu kỳ, "độc nhất vô nhị" trên địa bàn Hà Tĩnh. Bao quanh có hệ thống tường gạch dày khoảng 50cm, cao 1,2m.
Theo ông Nguyễn Trí Sơn, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Hà Tĩnh (nguyên Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh), huyệt am được xây sâu 4m, bên trên xây tháp đá 3 tầng, cao gần 7m. Tầng thứ nhất bài trí bát hương và làm nơi đặt lễ vật dâng cúng.
Tầng thứ hai khắc 5 chữ Hán cổ "Thiên cơ thân đức tạo" (người đức độ, cần mẫn tạo dựng nền tảng) trên nền hình tròn nổi. Tầng thứ ba có 3 chữ Hán "Tinh nhật nguyệt" với ý nghĩa ca ngợi tấm lòng sáng như vầng sáng trên bầu trời của người xưa.
Tháp có cấu trúc bình đồ vuông (mặt bằng vuông), các phiến đá được đẽo gọt phẳng phiu vuông thành sắc cạnh nên khi ghép vào khít liền nhau mà không cần vữa kết dính.
Phía trước ngôi tháp cổ có khu vực điện thờ, nơi đây thờ tự vị quan Lê Am và con cháu dòng họ Lê. "Tôi thường xuyên sang thăm nom, dọn dẹp, nghỉ mát. Vào các dịp lễ, Tết, người dân trong và ngoài địa phương thường đến thắp hương, khấn nguyện cầu bình an, sức khỏe", bà Nguyễn Thị Quý (79 tuổi, trú tại thôn Quang Trung, xã Cẩm Duệ) chia sẻ.
Hai bên lối vào Am Tháp còn có 2 cặp ngựa và voi được tạc bằng đá nguyên khối, dáng chân quỳ. Những con linh vật này có kích thước gần như bằng nhau, toàn thân dài 1,65m.
Trên các bức tường quanh tháp, rêu phong phủ bám, tạo nên nét cổ kính.
Nằm cạnh điện thờ còn có cây bàng cổ thụ cao gần 30m, tán rộng hơn 20m. Gốc cây sần sùi, rêu xanh bám trên thân.
Năm 2006, tháp đá cổ Cẩm Duệ được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Trần Văn Sơn, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Cẩm Duệ, cho biết công trình tháp đá cổ hiện do chính quyền địa phương quản lý.
"Để phát huy giá trị di tích, thời gian tới, xã sẽ thực hiện dự án trùng tu, tôn tạo và đầu tư một số hạng mục. Nguồn kinh phí sẽ được chúng tôi vận động xã hội hóa", ông Sơn thông tin.
Vị trí tháp đá cổ Cẩm Duệ (Ảnh: Google Maps).
