Những địa điểm ghi dấu cuộc tổng diễn tập đầu tiên của Cách mạng Tháng Tám
(Dân trí) - 95 năm đã trôi qua nhưng di sản Xô viết Nghệ Tĩnh vẫn còn nguyên giá trị với những dấu tích được lưu giữ trên vùng quê hương cách mạng.
Cách đây 95 năm (12/9/1930-12/9/2025), dưới sự lãnh đạo của Đảng, tầng lớp công - nông Nghệ Tĩnh đã “đứng đầu dậy trước” thổi bùng ý chí và lòng yêu nước thành một ngọn lửa Cách mạng rực sáng, đi vào lịch sử dân tộc với tên gọi “Xô viết Nghệ Tĩnh”.
Đến nay, di sản Xô viết Nghệ Tĩnh vẫn còn nguyên giá trị với 9 di tích gắn liền với dấu mốc lịch sử hào hùng của cuộc tổng diễn tập đầu tiên của Cách mạng Tháng Tám trên đất Nghệ An.
Trong ảnh là hoạt cảnh tái hiện phong trào đấu tranh 1930-1931 của công - nông Nghệ Tĩnh (Ảnh: Hoàng Lam).
Ngã ba Bến Thủy (làng Yên Dũng Hạ, tổng Yên Trường, thành phố Vinh - Bến Thủy, nay là phường Trường Vinh, Nghệ An).
Ngày 1/5/1930, công nhân Nhà máy diêm, cưa Bến Thủy cùng hàng nghìn nông dân các vùng lân cận đã rầm rộ biểu tình thị uy, phất cao cờ đỏ búa liềm, giương cao khẩu hiệu đòi tăng lương, bớt giờ làm, giảm sưu thuế, chống khủng bố chính trị. Đây là lần đầu tiên công nhân và nông dân sát cánh bên nhau trong đấu tranh chống kẻ thù, mở đầu cho cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh (Ảnh: Hoàng Lam).
Đình Võ Liệt thuộc xã Võ Liệt, tổng Võ Liệt, huyện Thanh Chương, phủ Anh Sơn, nay là xã Kim Bảng, tỉnh Nghệ An.
Nơi đây, ngày 1/9/1930 diễn ra cuộc họp của chi bộ đảng quyết định thành lập tổ chức Nông hội đỏ và là một trong những địa điểm thành lập chính quyền Xô viết đầu tiên ở Nghệ Tĩnh (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh).
Nơi giặc Pháp tàn sát cuộc đấu tranh ngày 12/9/1930 (xã Thái Lão, huyện Hưng Nguyên, phủ Hưng Nguyên, nay là xã Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An).
Ngày 12/9/1930, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Đông Dương, khoảng 8.000 nông dân đã giương cao cờ đỏ búa liềm kéo đến huyện lỵ Hưng Nguyên đòi yêu sách, hô vang các khẩu hiệu chống đế quốc thực dân, phong kiến.
Thực dân Pháp đã dùng máy bay ném bom vào đoàn biểu tình. Tại đây có ngôi mộ tập thể 217 liệt sỹ hi sinh trong trận bom sáng 12/9/1930 (Ảnh: Hoàng Lam).
Mộ các liệt sỹ Xô viết Nghệ Tĩnh hy sinh ngày 7/11/1930, thuộc xã Tiên Lý, huyện Diễn Châu, phủ Diễn Châu, nay là xã Diễn Châu, tỉnh Nghệ An.
Ngày 7/11/1930, 2.000 nông dân mang theo gậy gộc, giáo mác, dây thừng, cờ đỏ búa liềm tiến về thành Phủ Diễn đấu tranh đòi giảm sưu, bỏ thuế, trả ruộng đất cho dân cày… Đoàn biểu tình đã bị địch bao vây xả súng khiến 30 người đã ngã xuống, 8 người bị bắt và bị thực dân Pháp xử bắn sau đó (Ảnh: UBND xã Diễn Châu).
Nơi xử bắn 72 chiến sỹ Xô viết Nghệ Tĩnh, thuộc xã Vân Đội, tổng Vân Tụ, huyện Đông Thành, phủ Diễn Châu, nay là xã Vân Tụ, tỉnh Nghệ An.
Từ ngày 7/11/1930 đến tháng 9/1931, thực dân Pháp đã xử bắn 72 chiến sỹ Xô Viết - những người con của vùng đất Nam Đàn, Đô Lương, Yên Thành (Nghệ An) nhằm uy hiếp tinh thần đấu tranh của nhân dân (Ảnh: Đình Sử).
Đình Trung, làng Yên Dũng Thượng, huyện Hưng Nguyên, phủ Hưng Nguyên, nay là phường Trường Vinh, tỉnh Nghệ An.
Trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931, đình Trung là nơi diễn ra các hoạt động đấu tranh cách mạng của nhân dân ta. Ngày 27/4/1930, lá cờ đỏ búa liềm đầu tiên được treo lên ở khu vực đình. Tại đây, ngày 1/5/1930, Chi bộ Đảng đã vận động hơn 1.200 người dân tập trung tham gia biểu tình chống sưu cao thuế nặng (Ảnh: Hoàng Lam).
Trong quần thể di tích quốc gia đặc biệt Xô viết Nghệ Tĩnh còn có đình Tám Mái (xã Quỳnh Thuận, huyện Quỳnh Lưu, phủ Diễn Châu, nay thuộc xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An) và đình Lương Sơn (làng Lương Sơn, tổng Đặng Sơn, huyện Lương Sơn, phủ Anh Sơn, nay là xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An).
Trong ảnh là đình Lương Sơn, nơi thành lập chính quyền Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931 (Ảnh: Nguyễn Huân).
Cơ sở cách mạng thời kỳ Xô viết Nghệ Tĩnh năm 1931 - nhà cụ Vi Văn Khang (thuộc mường Quạ, xã Môn Sơn, huyện Con Cuông, phủ Tương Dương, nay là xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An). Tháng 4/1931, tại nhà cụ Vi Văn Khang, chi bộ Đảng ở Môn Sơn được thành lập. Đây cũng là chi bộ đảng đầu tiên của miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An (Ảnh: Thu Hiền).
Xô viết Nghệ Tĩnh dù tồn tại trong thời gian ngắn nhưng trở thành minh chứng hùng hồn cho sức mạnh của khối đại đoàn kết công - nông dưới sự lãnh đạo của Đảng, không cam chịu phận nô lệ, quyết tâm giành lại độc lập, tự do. Đây được đánh giá là cuộc tổng diễn tập đầu tiên của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 (Ảnh: Hoàng Lam).
Tối 12/9, tại lễ kỉ niệm 995 năm danh xưng Nghệ An (1030-2025) và 95 năm Xô viết Nghệ Tĩnh, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã trao Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Xô viết Nghệ Tĩnh đến lãnh đạo tỉnh Nghệ An (Ảnh: Hoàng Lam).
