Đề xuất làm ứng dụng số hỗ trợ người dân tra cứu phân loại, thu gom rác

Đề xuất được ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (Urenco) nêu ra tại hội thảo “Quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường trong đô thị xanh, thông minh” do Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng (Tổng hội Xây dựng Việt Nam) phối hợp với đơn vị liên quan tổ chức ngày 8/5.

Theo ông Sơn, quản lý chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh công cộng đang trở thành một trong những nội dung trọng tâm của quản trị đô thị hiện đại. Sự gia tăng về dân số, thay đổi mô hình tiêu dùng, mở rộng các hoạt động thương mại - dịch vụ... đặt ra áp lực lớn đối với hệ thống thu gom, vận chuyển, trung chuyển, tái chế và xử lý chất thải.

Vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ thu gom được bao nhiêu chất thải, mà phải tổ chức toàn bộ chuỗi quản lý chất thải theo hướng xanh hơn, thông minh, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải hơn.

Đối với Việt Nam, áp lực chất thải rắn sinh hoạt cũng gia tăng rõ rệt. Theo số liệu của Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và môi trường), năm 2025 tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt trên cả nước ước đạt hơn 72.300 tấn/ngày, trong đó khu vực đô thị phát sinh hơn 39.100 tấn/ngày (chiếm 54%).

Phân loại rác tại nguồn là khâu nền tảng của quản lý chất thải hiện đại. Tuy nhiên, dù quy định pháp luật tương đối đầy đủ, hạ tầng phục vụ phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý và giám sát vẫn chưa đồng bộ. Nguyên tắc “người gây ô nhiễm trả tiền” chưa được áp dụng đầy đủ, làm giảm động lực kinh tế đối với việc giảm phát sinh và phân loại rác.

Một điểm nghẽn khác, theo ông Sơn, nằm ở sự thiếu đồng bộ giữa các khâu. “Nếu người dân phân loại nhưng hệ thống thu gom vẫn gom chung, chương trình phân loại sẽ mất tính thuyết phục. Nếu thu gom riêng nhưng thiếu cơ sở tiếp nhận, tái chế hoặc xử lý phù hợp, dòng rác sau phân loại vẫn không tạo ra giá trị. Do đó, phân loại tại nguồn cần được triển khai như một hệ thống hoàn chỉnh, bao gồm hướng dẫn phân loại, bao bì chứa, thùng chứa, lịch thu gom, phương tiện thu gom, cơ sở xử lý và cơ chế giám sát”, ông Sơn nói.

Trong số nhiều giải pháp được đưa ra, ông Sơn đề xuất về mặt công nghệ phải xây dựng cơ sở dữ liệu về lượng rác phát sinh, tỷ lệ phân loại, chất lượng phân loại và tuyến thu gom...

“Thu gom thông minh không chỉ là lắp đặt thiết bị công nghệ mà còn là thay đổi mô hình vận hành. Thay vì thu gom theo lịch cố định, hệ thống có thể chuyển dần sang thu gom theo nhu cầu thực tế, dựa trên mức đầy của thùng rác, lượng rác phát sinh, tình trạng giao thông và khả năng tiếp nhận của trạm trung chuyển. Điều này giúp giảm các chuyến xe không cần thiết, giảm tiêu hao nhiên liệu, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả”, lãnh đạo Urenco Hà Nội đặt vấn đề.

GS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng, nhấn mạnh công nghệ hay hạ tầng hiện đại sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu sự đồng hành của cộng đồng. Vì vậy, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi xã hội phải được xem là yếu tố trung tâm trong quản lý chất thải rắn đô thị.

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia có chung nhận định Hà Nội đang đứng trước áp lực rất lớn về quản lý chất thải rắn sinh hoạt và duy trì vệ sinh môi trường do tốc độ đô thị hóa nhanh, quy mô dân số lớn, nhu cầu phát triển cao.

Với quy mô dân số trên 8,8 triệu người, mỗi ngày thủ đô phát sinh khoảng 8.500 tấn chất thải rắn sinh hoạt, trong đó khoảng 7.600 tấn được thu gom, vận chuyển và xử lý tập trung.