Đề nghị chỉ thu hồi đất khi hoàn tất phương án tái định cư cho người dân

Vấn đề thu hồi đất, hỗ trợ, bồi thường tái định cư là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên thảo luận về định hướng sửa đổi Luật Đất đai, sáng 21/8.

Ủng hộ cách tiếp cận của dự thảo Luật khi chuyển tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "bảo đảm ổn định cuộc sống, sinh kế và điều kiện phát triển lâu dài cho người dân" sau khi Nhà nước thu hồi đất, song Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên Nguyễn Văn Huy cũng góp ý thêm quan điểm về nội dung này.

Theo đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, thu hồi đất không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là quyết định trực tiếp làm chấm dứt quyền sử dụng đất của người dân. Trong nhiều trường hợp, quyết định thu hồi đất làm thay đổi nơi ở, sinh kế, thu nhập, hoạt động sản xuất kinh doanh và môi trường sống của một gia đình, thậm chí một cộng đồng dân cư.

Ông Huy đề nghị quy định rõ việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành các điều kiện cần thiết để người bị thu hồi có chỗ ở thực tế phù hợp, hoặc ít nhất phải có cơ chế chuyển tiếp bắt buộc, bảo đảm người dân không bị rơi vào tình trạng “đã bị thu hồi đất, không còn nhà ở nhưng chưa có nơi ở mới”.

Theo quy định trong dự thảo luật, trường hợp phải di chuyển chỗ ở, người dân bị thu hồi đất được bố trí nhà khác hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà trong thời gian bố trí tái định cư. Tuy nhiên, ông Huy cho rằng quy định này mới giải quyết hậu quả trong trường hợp người dân phải di chuyển, chưa tạo thành một nguyên tắc pháp lý đủ mạnh để kiểm soát thời điểm ban hành và thực hiện quyết định thu hồi đất.

Với đất sản xuất kinh doanh và đất nông nghiệp, theo vị đại biểu, cũng cần tiếp cận tương tự để đảm bảo sinh kế.

Dự thảo Luật xác định Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ để người bị thu hồi đất có việc làm, thu nhập, ổn định đời sống và sản xuất. Nhưng đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng nếu chỉ dừng ở trách nhiệm hỗ trợ mà không gắn với yêu cầu về thời điểm và mức độ bảo đảm sinh kế trước khi thu hồi, sẽ rất khó bảo đảm mục tiêu đề ra.

Ông đề nghị nghiên cứu bổ sung phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cụ thể, đi kèm phương án ổn định chỗ ở và phương án khôi phục, chuyển đổi sinh kế với người dân bị thu hồi đất sản xuất. “Việc thu hồi đất phải được thực hiện trên cơ sở các phương án này đã được phê duyệt và đáp ứng các điều kiện theo luật”, ông Huy nhấn mạnh.

Ông khẳng định tinh thần của chính sách không phải làm cho quá trình thu hồi đất chậm lại, càng không phải tạo thêm thủ tục cho các dự án, mà một cơ chế thu hồi đất minh bạch, bảo đảm được chỗ ở, sinh kế cho người dân sẽ giúp giảm khiếu kiện, giảm cưỡng chế, giảm chi phí xã hội và tạo sự đồng thuận cao hơn, qua đó góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) cũng đề nghị cùng với việc xác định rõ trường hợp thu hồi đất, cần đặc biệt quan tâm bảo đảm đời sống, sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất. “Đây cần là nguyên tắc xuyên suốt trong chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư”, ông nói.

Về thứ tự ưu tiên bồi thường về đất, đại biểu tỉnh Hưng Yên đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng cụ thể hóa yêu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Theo ông, cần làm rõ thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở, đất ở tái định cư.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng góp ý bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện khi không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất. Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng cần có tiêu chí cụ thể đánh giá mức độ bảo đảm về vị trí, diện tích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.

“Với người trực tiếp sản xuất nông nghiệp, chính sách bồi thường, hỗ trợ cần gắn với việc tiếp tục sản xuất và yêu cầu chuyển đổi sinh kế bền vững, tránh tình trạng người bị thu hồi đất được bồi thường về tài sản nhưng sau đó gặp khó khăn trong ổn định cuộc sống”, ông Thắng lưu ý.