Cơ chế đặc thù chỉ áp dụng riêng với Hà Nội, không dành cho địa phương khác

Chiều 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Từ góc độ đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết việc sửa luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng của thủ đô.

Đề xuất phân quyền tối đa cho Hà Nội

Với định hướng đó, dự thảo mới tập trung phân quyền cho Hà Nội, tạo không gian tối đa nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Theo thống kê, có 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố Hà Nội, gồm 49 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô năm 2024 và Nghị quyết số 258 của Quốc hội; 47 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên và 84 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Cùng với việc sửa đổi nhiều nội dung, dự thảo luật lần này bổ sung quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Đảng ủy Chính phủ, Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội; quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới.

Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết Thường trực Ủy ban tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024.

Về việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên, cơ quan thẩm tra nhận định đây là một cơ chế phân quyền rất mạnh, có thể tạo dư địa linh hoạt trong quản trị đô thị và cho phép thử nghiệm các chính sách mới phù hợp với điều kiện phát triển đặc thù của thủ đô.

Để bảo đảm việc phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên.

Theo Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, quy định này chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới. Đi kèm với đó, cần quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Ngoài ra, Thường trực Ủy ban cho rằng cần thiết kế cơ chế áp dụng có thời hạn hoặc theo hình thức thí điểm các quy định khác với quy định chung, kèm theo trách nhiệm báo cáo, giám sát và tổng kết việc thực hiện để kịp thời điều chỉnh khi phát sinh bất cập.

Đặc biệt, cơ quan thẩm tra nhấn mạnh cần xác định rõ đây là cơ chế hết sức đặc thù, chỉ áp dụng riêng cho Thủ đô Hà Nội mà không áp dụng cho các địa phương khác.

Hà Nội được hưởng lợi nhưng phải "phân chia hợp lý"

Góp ý thêm Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng việc thiết kế các chính sách ưu đãi, đặc thù cần hướng tới mục tiêu giúp Hà Nội tạo ra giá trị lớn hơn, làm cho “miếng bánh to hơn” và cả nước được hưởng nhiều hơn, chứ không phải ưu tiên riêng cho Hà Nội.

Tính toán 5 năm tới, tổng thu ngân sách cả nước bình quân hơn 3 triệu tỷ đồng/năm, trong đó riêng Hà Nội và TPHCM đóng góp khoảng 1 triệu tỷ đồng mỗi địa phương, ông Mãi nhấn mạnh các cơ chế đặc thù phải giúp Thủ đô phát triển và đóng góp trở lại cho đất nước. “Việc Hà Nội được hưởng lại nguồn lực cũng phải dựa trên phân chia hợp lý”, ông Mãi nói.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này là một bước tiến mang tính lịch sử với tầm nhìn dài hạn, trọng tâm là trao thẩm quyền tối đa, bảo đảm quyền tự chủ toàn diện cho Thủ đô, đồng thời tạo đột phá trong cải cách thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần kiểm soát rủi ro như nguy cơ lạm quyền, hoặc xung đột pháp lý nếu quy định không rõ ràng. Do đó, cần thiết lập cơ chế “mở nhưng phải kiểm soát”.

Về cơ chế tài chính, ngân sách, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh cần xây dựng khung đủ mạnh để tạo nguồn lực lớn, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cao. Tuy nhiên, cũng cần tính toán tính bền vững của nguồn thu, tránh phụ thuộc vào các nguồn không ổn định.

Với quan điểm cán bộ Hà Nội cần đạt trình độ, năng lực ngang tầm các đô thị lớn trên thế giới, Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần có cơ chế đặc thù để thu hút nhân tài, khắc phục tình trạng “chảy máu chất xám” sang khu vực tư nhân hoặc địa phương khác; đồng thời áp dụng hệ thống đánh giá cán bộ dựa trên kết quả, công khai hằng năm.