Ba đột phá chiến lược tạo sự chuyển biến toàn diện cho đất nước

Tại Đại hội lần thứ XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ ba đột phá chiến lược gồm tập trung nguồn lực, tập trung lãnh đạo, tập trung thực thi được xác định từ Đại hội XIII có ý nghĩa cho cả giai đoạn 2021-2030, nhưng bước vào nhiệm kỳ Đại hội XIV, yêu cầu đặt ra phải làm thật mạnh, làm thật nhanh, làm đến nơi đến chốn, vì đây là những đòn bẩy quyết định để đất nước bứt phá.

Thứ nhất là đột phá về thể chế và thực thi. Tổng Bí thư cho hay phải hoàn thiện đồng bộ pháp luật; nâng cao chất lượng chính sách; tăng cường kỷ luật thực thi; bảo đảm mọi chủ trương đều có lộ trình, nguồn lực và cơ chế giám sát việc thực hiện; đẩy mạnh cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền, lấy chất lượng, hiệu quả phục vụ Nhân dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Thứ hai là đột phá về nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Tổng Bí thư nhấn mạnh phải đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động; tăng cường năng lực số; hình thành đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia, doanh nhân, nhà khoa học giỏi, công nhân kỹ thuật cao, đáp ứng yêu cầu phát triển bứt phá của đất nước.

Thứ ba là đột phá về hạ tầng đồng bộ, hiện đại. Theo Tổng Bí thư, phải ưu tiên hạ tầng giao thông chiến lược, hạ tầng năng lượng, hạ tầng đô thị, hạ tầng viễn thông, đặc biệt là hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu; phát triển hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu; mở rộng không gian phát triển theo quy hoạch tổng thể quốc gia, bảo đảm liên kết vùng, liên kết địa phương, kết nối khu vực và toàn cầu.

“Ba đột phá này có quan hệ hữu cơ. Thể chế mở đường; nhân lực quyết định tốc độ và chất lượng; hạ tầng tạo không gian và sức bật. Nếu làm đồng bộ, chúng ta sẽ tạo ra "đà" mới và "thế" mới; nếu làm nửa vời, chúng ta sẽ tự đánh mất cơ hội”, Tổng Bí thư nêu rõ.

Phóng viên Dân trí đã có cuộc trao đổi với TS Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội về ba đột phá chiến lược mà Tổng Bí thư nêu tại Đại hội XIV của Đảng.

Những đòn bẩy quyết định để đất nước ta bứt phá

Ông nhận định thế nào về tầm quan trọng của ba đột phá mà Tổng Bí thư nêu trong nhiệm kỳ mới?

- Ba đột phá chiến lược được Tổng Bí thư nhấn mạnh tại Đại hội XIV của Đảng chính là những đòn bẩy quyết định để đất nước ta bứt phá trong giai đoạn tới. Thực tế, các đột phá này đã được Đảng xác định từ Đại hội XIII cho cả giai đoạn 2021-2030, nhưng bước vào nhiệm kỳ Đại hội XIV, yêu cầu đặt ra là phải thực hiện “thật mạnh, thật nhanh, làm đến nơi đến chốn”.

Điều này cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của ba đột phá, chúng không còn là định hướng xa xôi, mà là mệnh lệnh hành động cấp thiết để đưa Việt Nam vươn lên mạnh mẽ.

Trước hết, đột phá về thể chế và thực thi giữ vai trò then chốt, mở đường cho hai đột phá còn lại. Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định thể chế hiện nay vừa là "điểm nghẽn của điểm nghẽn" nhưng đồng thời cũng là "đột phá của đột phá" trong phát triển.

Thể chế bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách và đặc biệt là khâu tổ chức thực thi hiệu quả. Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh phải "hoàn thiện đồng bộ pháp luật; nâng cao chất lượng chính sách; tăng cường kỷ luật thực thi". Nếu thể chế được cải cách mạnh mẽ, minh bạch, loại bỏ được các rào cản và cơ chế xin - cho, khơi thông mọi nguồn lực, thì sẽ tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững. Ngược lại, nếu thể chế trì trệ sẽ kìm hãm các lĩnh vực khác.

Do đó, đột phá thể chế được coi là nền tảng then chốt nhất để kích hoạt hai đột phá còn lại.

Thứ hai, đột phá về nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao quyết định trực tiếp đến tốc độ và chất lượng phát triển quốc gia. Con người vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu của sự phát triển. Tổng Bí thư nhiều lần nhấn mạnh "muốn đột phá về công nghệ, phải bắt đầu từ con người", phải có cơ chế trọng dụng nhân tài.

Đại hội XIV của Đảng đề ra yêu cầu "đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động; tăng cường năng lực số; hình thành đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia, doanh nhân, nhà khoa học giỏi, công nhân kỹ thuật cao". Nhân lực chất lượng cao sẽ quyết định khả năng nắm bắt khoa học công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động.

Nói cách khác, trong thời đại kinh tế tri thức và cách mạng công nghiệp 4.0, lợi thế cạnh tranh cốt lõi của quốc gia chính là nguồn nhân lực. Nếu Việt Nam xây dựng được đội ngũ nhân lực tài năng, có kỹ năng số và trình độ cao, đất nước sẽ có bước tiến dài về năng lực cạnh tranh, quyết định tốc độ và chất lượng tăng trưởng trong những năm tới.

Thứ ba, đột phá về kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại tạo tiền đề và không gian phát triển mới cho đất nước. Hạ tầng ở đây không chỉ giới hạn trong giao thông, mà còn bao gồm hạ tầng năng lượng, đô thị, viễn thông, đặc biệt là hạ tầng số và hạ tầng dữ liệu, những lĩnh vực mang tính nền tảng trong kỷ nguyên số.

Văn kiện Đại hội nêu rõ cần "ưu tiên hạ tầng giao thông chiến lược, hạ tầng năng lượng, hạ tầng đô thị, hạ tầng viễn thông, đặc biệt hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu; phát triển hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu; mở rộng không gian phát triển theo Quy hoạch tổng thể quốc gia, bảo đảm liên kết vùng, liên kết địa phương, kết nối khu vực và toàn cầu". Điều đó cho thấy hạ tầng được nhìn nhận một cách toàn diện, vừa tạo sự kết nối thông suốt trong nước, vừa gắn Việt Nam vào chuỗi kết nối khu vực và quốc tế.

Hạ tầng hiện đại sẽ là bệ phóng cho các ngành kinh tế phát triển, thu hút đầu tư và nâng cao đời sống người dân (nhờ có giao thông thuận tiện, đô thị thông minh, mạng internet băng thông rộng…).

Ngược lại, nếu hạ tầng yếu kém sẽ kìm hãm tăng trưởng và thu hẹp không gian phát triển. Do vậy, đột phá hạ tầng chính là điều kiện tiên quyết để tạo sức bật cho nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh cách mạng công nghệ và biến đổi khí hậu hiện nay.

"Ba đột phá này có quan hệ hữu cơ. Thể chế mở đường; nhân lực quyết định tốc độ và chất lượng; hạ tầng tạo không gian và sức bật. Nếu làm đồng bộ, chúng ta sẽ tạo ra "đà" mới và "thế" mới; nếu làm nửa vời, chúng ta sẽ tự đánh mất cơ hội".

Như Tổng Bí thư đã khẳng định, cả ba đột phá chiến lược trên gắn bó chặt chẽ và đồng thời giữ vai trò sống còn đối với tương lai đất nước. Chỉ khi thực hiện đồng bộ và quyết liệt cả ba đột phá này, Việt Nam mới có thể tạo bước ngoặt phát triển mạnh mẽ, tạo thế và lực mới để vươn lên hùng cường trong giai đoạn tới.

Phải nói đi đôi với làm, tập trung vào kết quả cuối cùng thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu

 Các cơ quan liên quan và các địa phương cần vào cuộc thế nào để triển khai những yêu cầu này của Tổng Bí thư?

- Để biến những định hướng đột phá chiến lược thành hiện thực, toàn bộ hệ thống chính trị từ trung ương đến địa phương phải đồng lòng vào cuộc một cách quyết liệt.

Trước tiên, ngay sau Đại hội, Trung ương Đảng đã chuẩn bị sẵn Chương trình hành động để triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, nhằm bảo đảm mọi nhiệm vụ đều "cụ thể, rõ người, rõ đơn vị, rõ công việc, rõ nguồn lực, rõ thời gian thực hiện".

Điều này nghĩa là từng bộ, ngành ở cấp trung ương sẽ được phân công rõ ràng nhiệm vụ phải làm gì để hiện thực hóa ba đột phá. Mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi cán bộ phải đề cao tinh thần trách nhiệm, chủ động xây dựng kế hoạch hành động chi tiết phù hợp với lĩnh vực, địa bàn của mình.

Tổng Bí thư đã chỉ rõ "điểm yếu lớn nhất của chúng ta là nhiều chủ trương đúng nhưng tổ chức thực hiện chưa đạt yêu cầu", do đó Văn kiện Đại hội lần này đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh sang hành động, "đề cao trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng cán bộ", kiên quyết khắc phục tình trạng trì trệ trong triển khai nghị quyết. Tinh thần ấy đòi hỏi các cơ quan từ trung ương đến địa phương phải nói đi đôi với làm, tập trung vào kết quả cuối cùng thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu.

Trong công tác lập pháp, Quốc hội với vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất cần nhanh chóng thể chế hóa các quyết sách của Đảng thành luật pháp và chính sách cụ thể. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã nêu rõ định hướng tiếp tục "xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước", trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm.

Toàn bộ những định hướng lớn của Đại hội phải được Quốc hội chuyển hóa thành hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi và ổn định. Quốc hội khóa tới đã xác định rằng chất lượng và tiến độ thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng chính là "thước đo quan trọng nhất để đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Quốc hội trong nhiệm kỳ tới".

Vì vậy, các cơ quan của Quốc hội cần đổi mới tư duy lập pháp, cải tiến quy trình xây dựng luật sao cho nhanh chóng, khoa học và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đặt ra. Bên cạnh đó, Quốc hội và HĐND các cấp phải tăng cường giám sát việc thực thi pháp luật, bảo đảm các luật mới ban hành đi vào cuộc sống một cách thông suốt. Đây là cách để ý chí, quyết sách từ Trung ương được chuyển hóa thành hành động thống nhất, đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Song song với hoạt động lập pháp, Chính phủ và các cơ quan hành pháp cần tập trung cao độ vào khâu tổ chức thực thi các đột phá. Điều này đòi hỏi một cuộc cải cách hành chính mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực.

Tổng Bí thư đã chỉ đạo phải "kiên quyết xóa bỏ cơ chế xin - cho, giảm tối đa thủ tục hành chính; đẩy mạnh số hóa toàn diện, liên thông dữ liệu", lấy thời gian và chi phí của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả cải cách. Do đó, các bộ, ban, ngành phải rà soát lại các quy định, thủ tục còn chồng chéo, gây cản trở để sửa đổi hoặc bãi bỏ ngay, tạo môi trường thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp.

Đồng thời, cần xây dựng kỷ luật thực thi nghiêm minh, khắc phục tình trạng trên nóng dưới lạnh, tình trạng luật thì đúng mà làm thì khó - tức là quyết sách ban hành nhưng không được thi hành nghiêm ở cơ sở. Để làm được điều này, người đứng đầu các cơ quan phải nêu gương, tăng cường kiểm tra, giám sát cấp dưới; khen thưởng, kỷ luật phân minh để mọi cán bộ công chức có trách nhiệm hơn với công việc được giao.

Đối với các địa phương, vai trò chủ động, sáng tạo càng hết sức quan trọng. Thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ như Văn kiện đã nêu, chính quyền địa phương cần vào cuộc ngay từ đầu, cụ thể hóa các đột phá chiến lược thành những chương trình, dự án phù hợp với điều kiện từng địa bàn.

Chẳng hạn, căn cứ định hướng quốc gia về đột phá hạ tầng, mỗi tỉnh thành phải lập kế hoạch phát triển hạ tầng địa phương gắn với quy hoạch vùng và Quy hoạch tổng thể quốc gia. Các địa phương trong cùng vùng kinh tế cần phối hợp chặt chẽ, bảo đảm liên kết vùng, kết nối đồng bộ hạ tầng, có như vậy mới phát huy hiệu quả các công trình liên tỉnh, liên vùng và tránh lãng phí nguồn lực.

Tương tự, trong phát triển nguồn nhân lực, địa phương phải gắn kết với bộ ngành để dự báo nhu cầu nhân lực, cải thiện chất lượng giáo dục đào tạo tại chỗ, thu hút nhân tài về cống hiến. Mỗi địa phương cần xem việc thực hiện các đột phá chiến lược là nhiệm vụ trọng tâm trong kế hoạch 5 năm tới của mình, từ đó bám sát định hướng, chỉ đạo của Trung ương... tổ chức thực hiện có hiệu quả các mục tiêu Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.

"Nói đi đôi với làm; xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp; gắn trách nhiệm với kết quả; gắn đột phá với bền vững; gắn kỷ luật thực thi với sự hài lòng của nhân dân".

Phương châm hành động trên đây của Đại hội phải trở thành kim chỉ nam cho mọi cấp, mọi ngành trong giai đoạn mới. Các cơ quan trung ương lẫn địa phương cần quán triệt tinh thần quyết liệt hành động, làm đến nơi đến chốn, coi hiệu quả thực tế là thước đo cao nhất. Có như vậy, những chủ trương đúng đắn của Đảng mới nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến mạnh mẽ, đáp ứng kỳ vọng của nhân dân.

Mở ra triển vọng rất tươi sáng cho tương lai đất nước

Ông kỳ vọng thế nào về ba đột phá này trong thời gian tới?

- Tôi có niềm tin mãnh liệt rằng nếu ba đột phá chiến lược nói trên được triển khai đồng bộ và hiệu quả, đất nước ta sẽ bước vào một quỹ đạo phát triển mới với những thành tựu vượt bậc.

Trước mắt, việc thực hiện thành công các đột phá sẽ là chìa khóa để Việt Nam hoàn thành các mục tiêu 5 năm và 10 năm mà Đại hội XIV của Đảng đã đề ra. Báo cáo chính trị Đại hội nêu rõ quyết tâm phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD. Đây là những con số đầy tham vọng, thể hiện khát vọng vươn lên mạnh mẽ của dân tộc.

Nếu các đột phá chiến lược được thực hiện nghiêm túc, chúng ta hoàn toàn có cơ sở đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới, một tốc độ mà trước đây có thể xem là không tưởng. Tăng trưởng kinh tế cao đi đôi với ổn định vĩ mô sẽ đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại có thu nhập trung bình cao vào năm 2030, đúng như mục tiêu Đại hội đề ra.

Quan trọng hơn, ba đột phá sẽ tạo sự chuyển biến toàn diện cho đất nước, không chỉ về kinh tế mà cả về diện mạo xã hội, văn hóa, khoa học công nghệ…

Về kinh tế, chúng ta kỳ vọng hình thành một mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo. Khi thể chế thông thoáng thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, nguồn nhân lực chất lượng cao dồi dào và hạ tầng hiện đại kết nối thông suốt, Việt Nam sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư và là trung tâm sản xuất, dịch vụ trong khu vực.

Năng suất lao động được cải thiện vượt bậc nhờ ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ và chuyển đổi số trên nền tảng một lực lượng lao động có kỹ năng cao.

Chúng ta cũng sẽ thấy xuất hiện ngày càng nhiều các doanh nghiệp Việt Nam vươn tầm quốc tế, đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, đóng góp vào vị thế mới của nền kinh tế. Thậm chí, một số phân tích quốc tế còn dự báo rằng với đà tăng trưởng duy trì ổn định, ngay trong năm 2026 và 2027, Việt Nam sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ hai trong ASEAN, sau Indonesia.

Điều đó cho thấy viễn cảnh Việt Nam vươn lên dẫn đầu khu vực về kinh tế là hoàn toàn khả thi trong thập kỷ tới, nếu chúng ta tận dụng tốt thời cơ và nguồn lực từ các đột phá chiến lược.

Song song với tăng trưởng kinh tế, việc thực hiện hiệu quả các đột phá sẽ giúp nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, mục tiêu tối thượng của sự phát triển. Thể chế được hoàn thiện với trọng tâm là xây dựng Nhà nước pháp quyền liêm chính, minh bạch sẽ đảm bảo "mọi đường lối, chính sách phải hướng tới nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân", củng cố niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước.

Đột phá về nhân lực và giáo dục sẽ tạo cơ hội cho mỗi người dân được phát triển tài năng, có việc làm tốt và thu nhập cao hơn trong một nền kinh tế tri thức.

Cùng với đó, hạ tầng hiện đại vươn khắp mọi miền đất nước, từ đô thị tới nông thôn, sẽ thu hẹp khoảng cách vùng miền, giúp người dân tiếp cận thuận lợi các dịch vụ y tế, giáo dục, văn hóa...

Chúng ta cũng đặc biệt kỳ vọng vào phát triển bền vững, các đột phá chiến lược lần này đề cao yếu tố môi trường và phát triển xanh. Nhờ hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu và chính sách phát triển chú trọng bền vững, con cháu chúng ta mai sau sẽ được sống trong môi trường trong lành, xã hội an toàn, công bằng.

Tóm lại, ba đột phá chiến lược mở ra triển vọng rất tươi sáng cho tương lai đất nước. Tôi kỳ vọng rằng khi cả ba lĩnh vực then chốt này cùng được thúc đẩy, Việt Nam sẽ có bước tiến nhảy vọt, hoàn thành thắng lợi các mục tiêu phát triển đã đề ra, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho những giai đoạn tiếp theo. Từ nay đến năm 2045, chúng ta có thể tự tin hướng tới một nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc, sánh vai với các cường quốc năm châu.

Những định hướng trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng chính là lời cam kết cho viễn cảnh đó: "Phấn đấu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc".

Đây không chỉ là mục tiêu của Đảng, mà còn là khát vọng chung của toàn dân tộc. Với quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ Đại hội và sự vào cuộc đồng thuận của cả hệ thống, tôi tin tưởng mãnh liệt rằng ba đột phá chiến lược sẽ được hiện thực hóa thành công, đưa đất nước ta bước vào kỷ nguyên phát triển mới rực rỡ, đáp ứng trọn vẹn kỳ vọng của nhân dân.