Ukraine tăng cường phản kích, Nga chuẩn bị đòn đánh lớn

Nếu giai đoạn 2022-2023, Ukraine chủ yếu tập trung vào các chiến dịch phản công quy mô lớn, thì từ cuối năm 2025 đến nay, đặc biệt trong tháng 4 và 5, họ đã chuyển sang mô hình "chiến tranh bất đối xứng" với trọng tâm là máy bay không người lái (UAV), tên lửa tầm xa, chiến tranh điện tử và các đòn đánh mang tính chiến lược.

Trong thời gian ngắn, Ukraine liên tục triển khai hàng loạt cuộc tập kích bằng UAV vào các nhà máy lọc dầu, sân bay quân sự, kho nhiên liệu, trung tâm hậu cần và cơ sở công nghiệp quốc phòng của Nga. Nhiều mục tiêu nằm cách biên giới hàng trăm, thậm chí hơn 1.000km.

Tần suất và quy mô các đòn đánh cho thấy đây không còn là những hoạt động quấy rối đơn lẻ, mà đã trở thành một cấu phần chiến lược trong học thuyết tác chiến mới của Kiev.

Điều đáng chú ý là các hoạt động phản kích này diễn ra trong bối cảnh Ukraine vẫn gặp khó khăn lớn về nhân lực, đạn dược và áp lực phòng thủ trên nhiều hướng chiến trường. Tuy nhiên, thay vì lựa chọn phòng ngự bị động, Kiev đang tìm cách kéo cuộc chiến sang chiều sâu chiến lược của Nga nhằm tạo ra sức ép tổng hợp về quân sự, kinh tế, chính trị và tâm lý.

Các nguồn tin từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), cùng tuyên bố từ Moscow và Kiev cho thấy Ukraine đang theo đuổi chiến lược đánh vào "hệ thần kinh chiến tranh" của Nga. Đây là mô hình tác chiến nhằm làm suy giảm khả năng duy trì chiến tranh lâu dài của Nga, thay vì chỉ tập trung giành thêm lãnh thổ ở tiền tuyến.

Trong khi đó, Moscow coi các đòn tập kích tầm xa là sự leo thang nguy hiểm, nhiều lần tuyên bố sẽ đáp trả "mạnh mẽ và có hệ thống", đồng thời gia tăng các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào Kiev và các thành phố trọng yếu của Ukraine. Điều này khiến cuộc xung đột đứng trước nguy cơ bước vào một chu kỳ leo thang mới với cường độ lớn hơn và phạm vi rộng hơn.

5 động lực chính thúc đẩy Ukraine gia tăng phản kích

Thứ nhất, Kiev tấn công vào hậu cần và năng lượng Nga nhằm bào mòn nền tảng phục vụ cuộc chiến. Động lực quan trọng hàng đầu trong chiến lược phản kích hiện nay của Ukraine là làm suy yếu hệ thống hậu cần và năng lượng, vốn được xem là "mạch máu" nuôi bộ máy chiến tranh của Nga.

Từ đầu năm đến nay, Ukraine tiến hành hàng trăm cuộc tập kích bằng UAV nhằm vào các nhà máy lọc dầu, kho nhiên liệu, tuyến đường sắt quân sự và cơ sở vận tải chiến lược của Nga. Một số chuyên gia năng lượng phương Tây ước tính các đòn đánh khiến Nga có thời điểm mất khoảng 700.000 thùng mỗi ngày công suất lọc dầu.

Về bản chất, Ukraine đang cố tạo ra tình trạng tiêu hao kéo dài đối với nền kinh tế Nga. Trong chiến tranh hiện đại, nhiên liệu là yếu tố quyết định đối với khả năng cơ động của xe tăng, pháo binh, hậu cần và không quân. Khi hệ thống lọc dầu và kho nhiên liệu liên tục bị uy hiếp, Nga buộc phải phân bổ lại nguồn cung, tăng chi phí bảo vệ hạ tầng và tái cấu trúc mạng lưới logistics quân sự.

Không chỉ gây thiệt hại vật chất, các đòn đánh này còn tạo ra hiệu ứng dây chuyền về chiến lược. Theo đánh giá của ISW, Nga đã phải điều động thêm nhiều tổ hợp phòng thủ S-300, S-400 và Pantsir khỏi tiền tuyến để bảo vệ các cơ sở năng lượng trong nội địa. Điều đó khiến năng lực phòng không ở một số khu vực chiến trường bị phân tán, giảm hiệu quả yểm trợ cho các mũi tiến công của Nga tại Donetsk và Zaporizhia.

Nhiều chuyên gia quân sự phương Tây nhận định Ukraine đang áp dụng chiến lược "bào mòn công suất chiến tranh" thay vì tìm kiếm những chiến thắng lãnh thổ mang tính biểu tượng. Nhà phân tích Michael Kofman thuộc Quỹ Carnegie cho rằng Kiev hiểu rõ họ khó có khả năng áp đảo Nga trên chiến trường quy ước, do đó lựa chọn con đường làm gia tăng chi phí chiến tranh đối với Moscow theo thời gian.

Đáng chú ý, các đòn đánh vào hạ tầng năng lượng còn mang ý nghĩa kinh tế và chính trị. Dầu mỏ vẫn là nguồn thu ngân sách trọng yếu của Nga trong bối cảnh nước này chịu hàng loạt lệnh trừng phạt từ phương Tây. Khi hoạt động lọc dầu và xuất khẩu bị gián đoạn, Moscow không chỉ gặp áp lực tài chính mà còn đối mặt với những lo ngại về ổn định thị trường nội địa.

Thứ hai, phá hủy ưu thế hỏa lực của Nga trước khi triển khai ra chiến trường. Sau hơn 4 năm xung đột, Nga vẫn duy trì lợi thế đáng kể về pháo binh, tên lửa và kho đạn dự trữ. Các đợt tiến công của Moscow tại miền Đông Ukraine thường dựa trên mật độ pháo kích dày đặc, kết hợp UAV trinh sát và không kích chiến thuật.

Để giảm áp lực này, Kiev lựa chọn chiến lược "đánh sâu" nhằm phá hủy kho đạn, trung tâm chỉ huy, sân bay quân sự và hệ thống phòng không trước khi chúng được đưa vào tác chiến.

Trong tháng 4 và 5, Ukraine liên tục tấn công các radar S-300, Pantsir, kho đạn tại Donetsk, Crimea, Belgorod và nhiều địa điểm nằm sâu trong lãnh thổ Nga như Chuvashia. Các nguồn tin quân sự Nga thừa nhận nhiều cơ sở hậu cần và công nghiệp quốc phòng đã trở thành mục tiêu của UAV Ukraine.

Theo giới chuyên gia NATO, đây là biểu hiện rõ nét của học thuyết "chiến tranh chiều sâu" trong chiến tranh hiện đại để làm gián đoạn toàn bộ chuỗi tác chiến của đối phương. Điểm khác biệt là Ukraine đang thực hiện điều này bằng UAV tự sát giá rẻ, thay vì các lực lượng cơ giới quy mô lớn như trong học thuyết Liên Xô trước đây.

Hiệu quả bất đối xứng là yếu tố then chốt. Một UAV cảm tử trị giá vài chục nghìn USD có thể buộc Nga phải sử dụng tên lửa phòng không trị giá hàng triệu USD để đánh chặn. Điều này khiến Moscow chịu áp lực lớn về tài chính và kỹ thuật trong dài hạn.

Nhà phân tích Rob Lee thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại Mỹ nhận định Ukraine đang cố "kéo Nga vào một cuộc chiến phòng thủ trên diện rộng", nơi Moscow phải bảo vệ hàng nghìn km cơ sở hạ tầng thay vì tập trung toàn bộ nguồn lực cho chiến trường miền Đông.

Bên cạnh đó, việc phá hủy kho đạn và trung tâm hậu cần còn giúp Ukraine giảm tổn thất trực tiếp ở tiền tuyến - nơi lực lượng nước này đang đối mặt tình trạng thiếu quân nghiêm trọng.

Thứ ba, chuyển chiến tranh sang lãnh thổ Nga để tạo sức ép tâm lý và chiến thuật. Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của cuộc chiến trong năm 2026 là việc Ukraine ngày càng chủ động đưa xung đột vào sâu trong lãnh thổ Nga.

Từ chiến dịch Kursk kéo dài ảnh hưởng sang các năm 2025-2026 cho đến các cuộc tập kích gần đây vào Belgorod, Bryansk và Krasnodar, Kiev đang theo đuổi mục tiêu buộc Moscow phải dàn mỏng lực lượng và chịu áp lực tâm lý ngay trong nội địa.

Vụ Ukraine bị cáo buộc tấn công vào ký túc xá sinh viên tại Starobilsk ở Lugansk ngày 22/5/2026 là ví dụ điển hình. Theo BBC và một số hãng tin Nga độc lập, cảm giác chiến tranh đang tiến gần đời sống thường nhật của người dân Nga ngày càng rõ rệt hơn so với giai đoạn đầu xung đột. Đây chính là điều Ukraine muốn tạo ra: biến chiến tranh từ một cuộc xung đột "xa xôi ở Donbass" thành sức ép hiện hữu đối với xã hội Nga.

Về mặt quân sự, việc Nga phải điều động thêm lực lượng bảo vệ nội địa cũng làm giảm áp lực ở các hướng chiến trường trọng yếu như Pokrovsk, Chasov Yar hay Liman. Nhiều đơn vị tinh nhuệ, bao gồm cả lính dù và hải quân đánh bộ, đã phải phân tán nhiệm vụ phòng thủ hậu phương.

Thứ tư, tự vệ trước các đợt không kích quy mô lớn của Nga. Các đòn phản kích của Ukraine cũng mang tính chất đáp trả trực tiếp trước các chiến dịch không kích quy mô lớn của Nga nhằm vào hạ tầng và đô thị Ukraine. Trong tháng 5, Nga tăng cường sử dụng UAV cảm tử và tên lửa tầm xa để tấn công Kiev, Kharkov, Zaporizhia, Kramatorsk và nhiều khu vực khác.

Đêm 24/5, Ukraine hứng chịu một trong những đợt tấn công lớn nhất kể từ đầu năm với hàng trăm UAV và tên lửa được phóng đồng loạt.

Trong bối cảnh đó, Kiev lập luận rằng việc tấn công các cơ sở quân sự Nga là hành động tự vệ chính đáng theo luật pháp quốc tế. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy nhiều lần nhấn mạnh Ukraine không thể chỉ "ngồi chờ bị tấn công", mà phải gây áp lực ngược trở lại để làm giảm khả năng oanh kích của Nga.

Một số chuyên gia quân sự cho rằng Ukraine đang áp dụng chiến lược "răn đe bằng tổn thất", tức khiến Nga hiểu rằng mỗi đợt không kích lớn vào Ukraine sẽ kéo theo cái giá ngày càng đắt đỏ trong nội địa Nga.

Thứ năm, khẳng định năng lực trước phương Tây để duy trì viện trợ chiến lược. Vấn đề viện trợ cho Ukraine đang trở thành chủ đề tranh luận gay gắt trong nhiều nền chính trị phương Tây. Chính vì vậy, Ukraine cần chứng minh rằng họ vẫn đủ khả năng gây thiệt hại thực sự cho Nga và sử dụng hiệu quả nguồn hỗ trợ nhận được.

Các chiến dịch UAV tầm xa giúp Ukraine gửi đi thông điệp rằng nước này không hoàn toàn phụ thuộc vào vũ khí phương Tây, mà đang phát triển được năng lực công nghệ quân sự nội địa đáng kể. Những mẫu UAV như Flamingo, FP-2 hay các dòng drone cải tiến khác hiện đóng vai trò ngày càng quan trọng trong chiến lược tác chiến của Kiev.

Financial Times nhận định các cuộc tập kích tầm xa hiện nay không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là "thông điệp chiến lược gửi tới Washington và Brussels". Mỗi cuộc tấn công thành công vào cơ sở quân sự hoặc năng lượng Nga đều giúp Ukraine củng cố lập luận rằng viện trợ phương Tây vẫn đang tạo ra hiệu quả thực tế. Nhờ đó, các gói hỗ trợ Patriot, HIMARS, ATACMS, UAV và F-16 tiếp tục được duy trì bất chấp những tranh cãi chính trị tại Mỹ và châu Âu.

Dấu hiệu Nga chuẩn bị đòn đánh lớn ở Ukraine

Trong bối cảnh Ukraine gia tăng các đòn đánh chiều sâu, Nga đang phát đi những tín hiệu về khả năng mở rộng chiến dịch quân sự trả đũa trong mùa hè. Ngày 25/5, Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố vụ tấn công tại Starobilsk là "giọt nước tràn ly", đồng thời cảnh báo sẽ thực hiện các đợt tấn công "có hệ thống, quy mô lớn" nhằm vào đầu não ra quyết định, cơ sở sản xuất UAV và hạ tầng quân sự Ukraine.

Các nguồn tin từ Nga cho biết quân đội nước này đang tăng cường triển khai tên lửa, UAV và lực lượng không quân tại nhiều căn cứ ở miền Tây và Crimea. Một số chuyên gia quân sự Nga cho rằng Moscow cần "tái lập khả năng răn đe chiến lược" sau các cuộc tập kích liên tiếp của Ukraine.

Ngoại trưởng Sergey Lavrov trong các phát biểu gần đây cũng nhấn mạnh Nga sẽ không chấp nhận việc "chiến tranh bị đưa vào lãnh thổ Nga" và cảnh báo Ukraine đang vượt qua "những lằn ranh nguy hiểm".

Reuters và CNN dẫn đánh giá từ giới chức phương Tây cho rằng Nga có thể đang chuẩn bị một chiến dịch tiến công mùa hè mới ở Donetsk và miền Đông Ukraine. Mục tiêu có thể bao gồm Pokrovsk, Konstantinovka hoặc các tuyến hậu cần quan trọng của Ukraine. Moscow có thể kết hợp tiến công bộ binh quy mô lớn với các đợt không kích ồ ạt nhằm bào mòn hệ thống phòng không Ukraine trước khi mở rộng áp lực trên chiến trường.

Tuy nhiên, Nga cũng đối mặt nhiều thách thức. Trước hết, hệ thống phòng không của Ukraine hiện được tăng cường đáng kể nhờ tên lửa Patriot, NASAMS và IRIS-T. Đồng thời, các đòn tập kích liên tục của Kiev đang buộc Moscow phải tiêu tốn nhiều nguồn lực hơn cho nhiệm vụ bảo vệ hậu phương.

3 kịch bản cho xung đột Nga - Ukraine thời gian tới

Nhìn tổng thể, cuộc xung đột Nga - Ukraine đang bước vào giai đoạn mà công nghệ, sản xuất công nghiệp, hậu cần và sức bền kinh tế đóng vai trò quyết định không kém chiến trường trực diện.

Kịch bản có khả năng cao nhất là chiến tranh tiếp tục kéo dài theo mô hình "tiêu hao". Nga duy trì ưu thế về quân số và công nghiệp quốc phòng, trong khi Ukraine dựa nhiều hơn vào UAV, tên lửa tầm xa và chiến tranh điện tử để bào mòn năng lực chiến tranh của Moscow.

Kịch bản thứ hai là chu kỳ leo thang mạnh trong mùa hè. Nếu Nga mở chiến dịch không kích và tiến công quy mô lớn, Ukraine nhiều khả năng sẽ đáp trả bằng các cuộc tập kích sâu hơn vào lãnh thổ Nga. Điều này có nguy cơ đẩy xung đột sang trạng thái đối đầu khốc liệt hơn và làm gia tăng thương vong dân sự.

Kịch bản thứ ba là áp lực quốc tế đối với đàm phán sẽ tăng lên khi cả hai bên ngày càng chịu tổn thất lớn về kinh tế và xã hội. Dù triển vọng hòa đàm còn xa vời, nhiều chuyên gia châu Âu cho rằng cuộc chiến cuối cùng khó có thể kết thúc hoàn toàn bằng giải pháp quân sự.

Điều ngày càng rõ ràng là xung đột quân sự giữa Nga và Ukraine đang thay đổi bản chất của chiến tranh truyền thống. Đây không còn đơn thuần là cuộc đối đầu bằng xe tăng và chiến hào như những năm đầu xung đột, mà đã trở thành cuộc cạnh tranh toàn diện về công nghệ, sản xuất quốc phòng, phòng không, UAV và ý chí chính trị.

Năm động lực thúc đẩy Ukraine gia tăng phản kích Nga cho thấy Kiev đang lựa chọn chiến lược lấy chiến tranh bất đối xứng để đối đầu với ưu thế quy mô của đối phương. Dù Ukraine chưa thể tạo ra bước ngoặt quyết định, song các "đòn đánh chiều sâu" đang khiến Moscow phải trả giá đắt hơn cho mỗi bước tiến trên chiến trường.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy cả Nga lẫn Ukraine đều đang chịu những tổn thất nặng nề về kinh tế, quân sự và xã hội. Trong "vòng xoáy" trả đũa hiện nay, nguy cơ leo thang chiến sự vẫn hiện hữu, triển vọng hòa bình phụ thuộc rất lớn vào diễn biến chiến trường, cán cân viện trợ quốc tế và các tính toán địa chính trị của những cường quốc liên quan.