Ukraine đang định hình lại tương lai chiến tranh bằng robot sát thủ

Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, Mykhailo Fedorov, đang dẫn đầu một cuộc cách mạng công nghệ trong quân đội nước này, với tầm nhìn biến chiến trường thành nơi thống trị của robot và trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong trang phục giản dị gồm giày thể thao, quần jean và áo khoác nỉ, vị Bộ trưởng 35 tuổi này đã gây ấn tượng mạnh khi thị sát những vũ khí kỳ lạ nhất của đất nước, trong đó có một UAV khổng lồ với sải cánh 2,4m, có khả năng thay thế pháo tự hành 155mm để mang và thả đạn.

“Các vị có thể sản xuất loại lớn hơn nữa không?”, ông Fedorov hỏi các nhà phát triển UAV tại một triển lãm quốc phòng gần đây, nhận được câu trả lời đầy hứa hẹn: “Chúng tôi đang nghiên cứu vấn đề này”.

Tầm nhìn táo bạo

Ông Fedorov, một người truyền bá công nghệ mới, tin rằng chiến tranh đang ở giai đoạn chín muồi để đột phá. “Điều đó có nghĩa là chuyển giao càng nhiều hoạt động chiến đấu cho máy móc càng tốt, bao gồm cả những máy móc có khả năng tự đưa ra quyết định khai hoả trong tương lai”, ông tuyên bố.

“Thế giới cần an ninh, và chỉ có vũ khí tự động mới có thể đảm bảo điều đó. Vũ khí tự động là vũ khí hạt nhân mới. Các quốc gia sở hữu chúng sẽ được bảo vệ”, ông nhấn mạnh.

Mặc dù viễn cảnh robot sát thủ có vẻ đáng sợ, gợi nhớ đến những bộ phim khoa học viễn tưởng đen tối, nhưng cuộc chạy đua chế tạo chúng đang diễn ra trên toàn thế giới. Ukraine đang đi tiên phong trong việc triển khai các đội quân robot phối hợp trên mặt đất và trên không, không chỉ như một phương pháp phòng thủ hoặc chiếm giữ vị trí hiệu quả về chi phí, mà còn là một sự thay đổi cơ bản trong cách sử dụng vũ lực trên chiến trường.

Những đội quân robot này giúp giảm thiểu rủi ro cho binh lính, đồng thời gia tăng áp lực lên đối phương về cả thương vong và tổn thất thiết bị đắt tiền. Với chi phí sản xuất trong nước thấp hơn nhiều so với việc huấn luyện binh lính hoặc mua sắm xe tăng, robot sát thủ mang lại lợi thế chiến lược đáng kể.

Hiện tại, việc sử dụng AI trong vũ khí ở Ukraine vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, chủ yếu tập trung vào nhận dạng mục tiêu, giúp phi công máy bay không người lái phát hiện xe tăng ngụy trang. Tuy nhiên, công nghệ này đang được cải thiện nhanh chóng, và Bộ trưởng Fedorov coi nó là trụ cột trong việc mở rộng ứng dụng vũ khí thế hệ mới của Ukraine, hỗ trợ quân đội tiếp tục chiến đấu.

Chiến lược này, do ông Fedorov đề ra và được Tổng thống Volodymyr Zelensky ủng hộ, có tên gọi "Không, Lục, Kinh tế". Nó hình dung việc sử dụng UAV và các loại vũ khí tiên tiến khác để đánh chặn ít nhất 95% máy bay không người lái và tên lửa của Nga, gây thương vong lớn và làm suy yếu nền kinh tế Nga bằng cách phá hủy các cảng xuất khẩu dầu mỏ.

Mâu thuẫn và thách thức

Tuy nhiên, tầm nhìn của ông Fedorov không phải không gặp phải sự phản đối. Trong quân đội Ukraine, đã bùng lên làn sóng phản đối kế hoạch chiến tranh robot của ông, bị coi là "những lời nói viễn tưởng". Các nhà phân tích cho rằng đây là cuộc đấu tranh quyền lực giữa ông Fedorov và các tướng lĩnh.

Một số chỉ huy cho rằng ý tưởng chuyển đổi nhanh chóng sang chiến tranh không người lái là không phù hợp với thực tế khắc nghiệt của những chiến hào lầy lội và những thiệt hại khó lường về nhân sự trên chiến trường. Tuy nhiên, ông Fedorov vẫn không nao núng, làm việc 10-12 giờ mỗi ngày để thúc đẩy quân đội áp dụng công nghệ nhanh hơn.

Mối quan tâm của ông Fedorov đến công nghệ chiến tranh bắt nguồn từ niềm đam mê trò chơi điện tử thời niên thiếu. Ông đã biến sở thích này thành sự nghiệp công nghệ, bắt đầu kinh doanh quảng cáo kỹ thuật số và trở thành đối tác của Facebook. Năm 2019, ông Zelensky đã thuê ông Fedorov điều hành quảng cáo truyền thông xã hội cho chiến dịch tranh cử tổng thống, sau đó bổ nhiệm ông vào vị trí lãnh đạo bộ phụ trách số hóa các dịch vụ chính phủ khi mới 28 tuổi.

Khi chuyển đến Bộ Quốc phòng vào tháng 1 vừa qua, ông Fedorov đã mang theo một nhóm cố vấn và nhà phân tích dữ liệu trẻ tuổi, năng động. Ông thậm chí còn thiết lập một khu đánh bóng bàn tại trụ sở làm việc, tạo ra một môi trường làm việc khác biệt.

Khi cuộc chiến toàn diện bùng nổ vào năm 2022, ông Fedorov trở thành người liên lạc chính của Ukraine với các nhân vật quan trọng ở Thung lũng Silicon, mô tả cuộc chiến này như một nơi thử nghiệm cho các dự án quốc phòng. Ông đã gặp gỡ Alex Karp, giám đốc điều hành của Palantir, và Eric Schmidt, cựu giám đốc điều hành của Google, để thúc đẩy hợp tác công nghệ.

Sau cuộc gặp với ông Karp tuần này, ông Fedorov cho biết Ukraine đang hợp tác với Palantir để tích hợp sâu hơn AI vào chiến tranh, bao gồm các hệ thống phân tích các cuộc tấn công trên không, xử lý dữ liệu tình báo và lập kế hoạch cho các cuộc tấn công sâu vào Nga.

Vũ khí "thông minh" và chiến lược "phá hủy có mục tiêu"

Tại một triển lãm công nghệ quốc phòng gần đây, một loạt các sản phẩm chiến trường sáng tạo của Ukraine đã được trưng bày, bao gồm cuộn dây cáp quang dẫn hướng máy bay không người lái không bị ảnh hưởng bởi nhiễu điện tử, vũ khí làm từ bóng bay, UAV giám sát cỡ lòng bàn tay và phương tiện mặt đất không người lái màu xanh lá cây trông giống như một cái bàn gắn trên máy ủi mini.

Ngoài ra còn có hàng chục nguyên mẫu vũ khí “thông minh” nhỏ để thay thế súng máy, súng bắn tỉa, xe tăng và hệ thống pháo binh. Ông Fedorov đặc biệt chú ý đến một chiếc máy bay điều khiển từ xa cỡ lò vi sóng, có thân bằng nhựa hình ổ bánh mì, được gọi là Loaf - một máy bay không người lái phát nổ giá rẻ. “Đây là một bước ngoặt”, ông nói.

Giống như nhiều công nghệ chiến trường của Ukraine, các thiết bị này dường như được hàn hoặc dán băng keo lại với nhau trong gara của ai đó. Ông Fedorov nhấn mạnh rằng mọi thứ phải rẻ và dùng một lần, vì nhiều thứ sẽ bị bắn hạ hoặc phát nổ. Ông muốn sử dụng công nghệ này để tiêu diệt quân đội đối thủ càng nhiều càng tốt.

Hiện tại, cả hai quân đội Ukraine và Nga đều chịu thương vong cao, khi UAV liên tục bay lượn trên chiến trường, gây nguy hiểm chết người cho bất kỳ binh lính hoặc phương tiện nào di chuyển trong “vùng tiêu diệt”. Ông Fedorov gọi giai đoạn này của cuộc chiến là “phá hủy có mục tiêu”.

Dữ liệu chiến tranh và những lo ngại về đạo đức

Một điểm tích cực của cuộc chiến, theo ông Fedorov, là kho dữ liệu khổng lồ có được. Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov đang dẫn đầu một nỗ lực nhằm kiếm tiền hoặc trao đổi dữ liệu chiến tranh của Ukraine, bao gồm một thư viện hơn 500 triệu video được chú thích về chiến trường được quay bởi máy bay không người lái giám sát và tấn công. Chúng bao gồm các đoạn phim cho thấy cách con người hành xử khi UAV sát thủ tiếp cận, chẳng hạn như chạy hoặc trốn.

Hồi tháng trước, Bộ Quốc phòng Ukraine, thông qua một chương trình có tên Avenger Labs, đã mở các bộ dữ liệu cho các công ty từ các quốc gia đồng minh để đào tạo các mô hình trí tuệ nhân tạo. Mặc dù các nhóm nhân quyền phản đối việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong vũ khí gây chết người, ông Fedorov lập luận rằng “rủi ro không cao như bạn nghĩ”. Hiện tại, công nghệ này chủ yếu tập trung vào việc xác định thiết bị quân sự, chứ không phải binh lính.

Việc sử dụng các robot này đặt ra những lo ngại về mặt đạo đức và pháp lý, bao gồm cả các vấn đề về trách nhiệm giải trình khi nhiều hệ thống vũ khí được triển khai cùng một lúc, và các vấn đề liên quan đến việc giảm bớt sự kiềm chế trong việc sử dụng chúng.

Tuy nhiên, thực tế đang cho thấy robot sát thủ không còn chỉ tồn tại trong phim khoa học viễn tưởng nữa. Chúng đã có thật và sẽ tồn tại lâu dài, làm tăng nhu cầu về các quy định quốc tế đối với việc sản xuất, thử nghiệm và sử dụng vũ khí được hỗ trợ bởi AI.