Thử nghiệm vaccine ngăn ung thư đại trực tràng từ giai đoạn đầu tại Mỹ

Bác sĩ Stacy Norton mới 7 tuổi khi mẹ bà qua đời vì ung thư đại tràng. Nhiều thập niên sau, bà Norton đã quyết định tham gia thử nghiệm xem một loại vaccine mới có thể bảo vệ bà và các con bà khỏi nguy cơ ung thư hay không.

Nữ bác sĩ ở Houston, Texas là một trong khoảng 1 triệu người Mỹ mắc hội chứng Lynch. Đây là một dạng đột biến gen di truyền từ cha hoặc mẹ khiến người mang gen có nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng cao và cũng dễ mắc một số loại ung thư khác. Những người này thường được khuyến nghị nội soi đại tràng hằng năm để phát hiện và loại bỏ các tổn thương tiền ung thư gọi là polyp.

Giờ đây, các nhà khoa học đang phát triển những loại vaccine nhằm tiến thêm một bước, đó là huấn luyện hệ miễn dịch phát hiện và ngăn chặn loại ung thư đại tràng đang hình thành này trước khi nó phát triển thành khối u hoàn chỉnh.

Ít nhất 3 loại vaccine tiềm năng dành cho người mắc hội chứng Lynch đang được phát triển, trong đó 2 loại đã bước vào các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn đầu tại Mỹ và loại thứ 3 bắt đầu được thử nghiệm tại Anh.

Loại vaccine mà bà Norton tham gia thử nghiệm cho thấy những tín hiệu tương đối khả quan. Trưởng nhóm nghiên cứu, tiến sĩ Eduardo Vilar-Sanchez thuộc Trung tâm Ung thư MD Anderson, kỳ vọng một nghiên cứu quy mô lớn hơn sẽ bắt đầu vào đầu năm tới.

"Nó mang lại cho tôi hy vọng", bà Norton, 59 tuổi, làm việc tại Bệnh viện Houston Methodist Willowbrook, cho biết. Bà từng sống sót sau một loại ung thư khác do hội chứng Lynch gây ra và có 2 người con ở độ tuổi 20 đã thừa hưởng đột biến gen từ bà.

Hội chứng Lynch do đột biến gen di truyền gây ra. Thông thường, mỗi người đều có những gen giúp sửa chữa những sai sót về ADN có thể xảy ra khi tế bào nhân lên. Ở người mắc hội chứng Lynch, một trong những gen này không thể thực hiện đúng chức năng, khiến cơ thể khó ngăn chặn sự tích tụ các bất thường có thể dẫn tới hình thành khối u.

Ung thư đại trực tràng là hệ quả phổ biến nhất. Một người bình thường có nguy cơ khoảng 5% mắc bệnh này trong suốt cuộc đời. Theo tiến sĩ Vilar-Sanchez, nguy cơ ở người mang gen gây hội chứng Lynch có thể lên tới 80%.

Một nguy cơ lớn khác là ung thư nội mạc tử cung. Người mắc hội chứng Lynch cũng có nguy cơ cao hơn mắc các loại ung thư khác, bao gồm ung thư tuyến tụy, dạ dày, buồng trứng và một số dạng ung thư da, cũng như một loại u não từng khiến chị gái của bà Norton qua đời ở tuổi 25.

Tiến sĩ Vilar-Sanchez cho biết các tổn thương phát triển do hội chứng Lynch "có xu hướng tích lũy hàng trăm đột biến, tạo ra những protein mới mà các tế bào bình thường của chúng ta không sản xuất. Bạn có thể huấn luyện hệ miễn dịch nhận diện những protein đó".

Trong một nghiên cứu giai đoạn đầu, bà Norton cùng 44 người mang gen Lynch khác đã thử nghiệm một loại vaccine do công ty công nghệ sinh học Thụy Sĩ Nouscom phát triển.

Theo nhóm nghiên cứu thuộc trung tâm MD Anderson công bố trên tạp chí Nature Medicine, vaccine đã kích hoạt mạnh các tế bào có khả năng loại bỏ khối u, và một năm sau, kết quả nội soi đại tràng cho thấy số tổn thương tiền ung thư giảm xuống, đồng thời không phát hiện polyp tiến triển.

Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu tại Đại học Oxford (Anh) đang bắt đầu thử nghiệm ban đầu một phương pháp tương tự nhằm tấn công các tổn thương tiền ung thư do hội chứng Lynch gây ra. Vaccine này do công ty Moderna có trụ sở tại Mỹ phát triển, sử dụng công nghệ mRNA đứng sau vaccine Covid-19 của hãng.