Sài Gòn ngày 30/4 qua hồi ức sống động của nhà báo Anh

Dân trí Sáng 30/4/1975, người Sài Gòn hân hoan trong tiếng nhạc chiến thắng vang lên từ các loa phóng thanh khắp đường phố. Vui mừng nhưng cũng bối rối, nhiều người không biết phải làm gì, có tiếp tục đi làm hay ở nhà, liệu chợ có còn bán thực phẩm hay không...
>>Những bức ảnh khó quên về chiến tranh Việt Nam (2)
>>Những bức ảnh khó quên về chiến tranh Việt Nam (1)

Trên đây một phần trong những hồi ức sống động của phóng viên Martin Woollacott của tờ báo Anh The Guardian, người đã chứng kiến toàn bộ thời khắc cuối cùng khi người Mỹ tháo chạy và chính quyền ngụy đầu hàng tại Sài Gòn ngày 30/4/1975. Trong bài viết nhân dịp 40 năm sự kiện trọng đại này, ông Woollacott đã thuật lại những cảm xúc như mới vừa diễn ra hôm qua.

Một nhóm lính ngụy bị bộ đội Việt Nam áp giải trên đường ngày 30/4/1975 (Ảnh: AFP)
Một nhóm lính ngụy bị bộ đội Việt Nam áp giải trên đường ngày 30/4/1975 (Ảnh: AFP)

Theo đó, một ngày sau khi những người Bắc Việt Nam tiến vào Sài Gòn, thành phố bị đánh thức bởi bài ca chiến thắng. Trong suốt đêm trước đó, lính công binh của đoàn quân chiến thắng đã gắn lên hàng loạt loa phóng thanh. Và từ khoảng 5 giờ sáng, giai điệu giải phóng được phát lên không ngừng.

Đó là ngày 30/4/1975, và những ánh nắng ban mai mạnh mẽ chiếu sáng khắp những con phố hầu như vắng tanh của Sài Gòn, tại thời điểm mà thường ngày giao thông bắt đầu nhộn nhịp. Dù vậy, khi ấy không ai biết phải làm gì - liệu có đi làm hay không, liệu có thể mua thứ gì đó ở chợ không, và liệu có xăng dầu, hoặc những cuộc giao tranh mới nữa không.

Không chỉ có cuộc sống thường nhật của Sài Gòn bị đảo lộn. Vị trí của nó với tư cách thủ đô của Nam Việt Nam đã biến mất chỉ sau một đêm. Các binh sỹ, tướng lĩnh, chính trị gia và cả những viên chức đều đã biến mất. Tại thời điểm đó, họ đang đứng ngồi lố nhố trên boong của các tàu chiến trên Biển Đông, với những tấm chăn của hải quân Mỹ quàng trên vai.

Người Việt Nam đùa rằng quân giải phóng tiến Sài Gòn “mà không làm vỡ một cái đèn đường”. Điều đó không hề đúng, bởi thương vong là rất lớn với cả hai phía, nhưng giao tranh đã không nổ ra trong thành phố. Tại trung tâm, mối lo ngại lớn hơn chính là tình trạng cướp bóc và vô pháp luật.

“Phóng viên Stewart Dalby của tờ Financial Times và tôi đang đi dọc Tự Do (nay là đường Đồng Khởi), một trong những phố chính của Sài Gòn, thì một người đàn ông trông hung dữ với áo cởi buộc ngang lưng quần bước tới. Ông ta để tay lên thắt lưng để ra hiệu có súng, và sau đó thoải mái nhấc chiếc máy ảnh đắt tiền ra khỏi cổ Dalby”, ông Woollacott nhớ lại. “Những vụ việc như vậy đủ để khiến hầu hết mọi người tin rằng bộ đội giải phóng tiếp quản hoàn toàn thành phố này sớm ngày nào tốt ngày đó”.

Và vào ngày đầu tiên của kỷ nguyên mới, không còn người Mỹ nào tại tòa đại sứ trông như pháo đài trên đại lộ Thống Nhất (nay là đường Lê Duẩn), hoàn toàn trái ngược với cảnh sơ tán hỗn loạn một ngày trước đó, mà theo sau là cảnh cướp bóc.

Tại tòa thị chính lộng lẫy cũng không một bóng người. Không còn vị đại biểu nào tại nhà hát lớn kiểu Pháp, nơi quốc hội cũ từng nhóm họp. Và cũng không còn vị tổng thống nào tại dinh tổng thống. Nguyễn Văn Thiệu đã rời khỏi đất nước. Người kế nhiệm ông ta chỉ nắm nguyền một tuần trước khi bàn giao cho Dương Văn Minh.

Ông Minh đã nói với những sỹ quan đầu tiên của quân đội miền Bắc, những người vào dinh tổng thống rằng ông sẵn sàng bàn giao quyền lực. “Ông không thể bàn giao thứ mà ông không có”, các sỹ quan đáp lại trước khi dẫn giải ông ta đi. Ông Minh chỉ làm tổng thống có 2 ngày.

Một nhóm lính ngụy bị bộ đội Việt Nam áp giải trên đường ngày 30/4/1975 (Ảnh: AFP)
Giày và quân phục của binh sĩ chính quyền Sài Gòn bị bỏ lại trên đường (Ảnh: Internet)

Tại khắp các khu thảo cầm viên của thành phố, nơi người dân từng dạo bộ dịp cuối tuần với con cái, số tin đồn nhiều không kém số bước chân. “Người Pháp đang quay lại với 2 sư đoàn”, một người nói. “Người Mỹ sẽ sớm ném bom”, một người khác phao tin. “Sẽ có một chính phủ liên minh”, một người nữa nói.

Nhưng đến cuối những câu chuyện đó, tâm lý chung dường như là “chúng ta đều là người Việt Nam cả mà”, được nói ra với vẻ vừa như hy vọng, vừa như buông xuôi. Đó là suy nghĩ tự trấn an với nhiều người, nhưng không phải với các quan chức, hoặc những người có mối liên hệ với chính quyền cũ hoặc người Mỹ.

Họ sợ sự trả thù, hoặc ít nhất, bị chú ý do sự trung thành trước đây của mình. Một số người, theo chúng tôi, không đáng phải lo lắng đến vậy, nhưng bị cuốn theo sự điên loạn của thời khắc đó. Do vậy nhiều người tìm cách tháo chạy.

Các sỹ quan Mỹ chịu trách nhiệm điều phối việc di tản đã có những lựa chọn khó khăn. Để không làm suy yếu lực lượng bảo vệ miền Nam Việt Nam, họ phải hạn chế những đợt di tản sớm, nhưng cũng phải hứa hẹn ngày càng mạnh mẽ với những ai ở lại rằng “nếu mọi chuyện ổn cả” (chính quyền miền Nam Việt Nam còn tồn tại dưới một dạng nào đó), tất cả sẽ được đưa đi ở phút cuối.

Đó là lời hứa họ không thể giữ. “Tiếng la hét hoảng loạn trên điện đài của CIA vào ngày cuối vẫn còn giằng xé lương tâm tôi”, Frank Snepp, một trong những nhân viên của CIA tại Sài Gòn thuật lại nhiều năm sau chiến tranh.

Một ngày trước khi Sài Gòn thất thủ, từ nóc của Caravelle, một trong hai khách sạn hạng sang của thành phố, tôi và các phóng viên khác nhìn thấy một hàng người chờ đợi trong sự tuyệt vọng ngày một tăng tại một điểm sơ tán, và dần nhận ra rằng sẽ không còn chiếc trực thăng Mỹ nào quay lại.

Tại đại sứ quán Mỹ, sự tuyệt vọng là rõ hơn cả. Đám đông la hét ùa vào nơi này, van nài được vào trong, giữa lúc các binh sỹ kéo vào những ai có giấy giới thiệu phù hợp - một khuôn mặt phương Tây cũng có ích - còn đẩy ra những người còn lại.

Xe tăng của quân giải phóng tại sân dinh Độc Lập ngày 30/4/1975 (Ảnh: AP)
Xe tăng của quân giải phóng tại sân dinh Độc Lập ngày 30/4/1975 (Ảnh: AP)

Ngày hôm sau, những chiếc xe tăng tiến vào đầu tiên. Những nòng pháo dài vươn ra hướng về trung tâm thành phố và dinh tổng thống. Chiến tranh luôn đi kèm với lộn xộn, và một số xe bị lạc đường. Chúng tôi thấy một xe lùi lại và chuyển hướng. Bánh xe nó nghiến kèn kẹt và sau đó tiến về phía một bệnh viện cũ kiểu Pháp, rõ ràng không phải một mục tiêu quân sự. Nhưng cũng rất nhanh sau đó, xe tăng đã đến cổng dinh tổng thống và chạy xuyên qua.

Những người lính mới, mà chúng tôi nhanh chóng học được cách gọi “bộ đội”, mặc bộ quân phục một màu xanh, hơi nhẹ nhàng và đội những chiếc mũ kiểu cũ. Trông họ thật nhẹ nhõm: chiến tranh đã qua, họ vẫn còn sống và đóng góp phần của mình vào một trang sử vĩ đại.

Vài ngày sau, một cuộc duyệt binh diễn ra và sau đó nhiều người rời Sài Gòn. Những người ở lại đều lịch thiệp và có chút gì miễn cưỡng. Họ xem những người nước ngoài da trắng đều là người Nga. Một số thì bất ngờ bởi sự phồn thịnh của Sài Gòn, hoặc thích thú với những chiếc đồng hồ, chỉ được phát cho các sỹ quan cấp tá trở lên, đặc biệt những chiếc có thể hiện ngày. Họ gọi những chiếc đó là “đồng hồ có cửa sổ”.

Nếu đi thành cặp, họ thường nắm tay nhau, một cử chỉ cảm động gây tò mò. Nhưng họ rõ ràng được huấn luyện bài bản đáng ngưỡng mộ. Khi một vài kẻ ngoan cố nổ súng về phía bộ đội miền Bắc gần công viên nằm giữa dinh tổng thống và nhà thờ lớn, các phóng viên ngay lập tức được thấy một màn dàn đội hình như múa ba lê.

Những binh sỹ đang nằm và hút thuốc chỉ một phút trước đó đột ngột nằm sấp xuống và bắn trả đầy khôn ngoan, trong khi các nhóm bên cánh áp sát những kẻ tấn công. Đó là lời nhắc nhở rằng thời chiến tranh giữa lực lượng du kích được trang bị thô sơ đối đầu với lực lượng quân chính quy đông đảo đã qua.

Các binh sỹ miền Bắc Việt Nam tiến vào Sài Gòn với tất cả những gì một đội quân hiện đại muốn có. Họ có nhiều vũ khí và pháo binh - tất cả mọi thứ trừ không quân. Nhưng đến thời điểm đó những người Nam Việt Nam cũng hầu như chẳng còn sức mạnh không quân nào.

Thanh Tùng
Theo Guardian

MỚI NHẤT
Quốc tế khẩn cấp cứu trợ Nepal sau động đất kinh hoàng
Quốc tế khẩn cấp cứu trợ Nepal sau động đất kinh hoàng

(Dân trí) - Trước sức tàn phá ghê gớm của trận động đất ngày 25/4, chính phủ Nepal đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp tại vùng bị ảnh hưởng, và kêu gọi quốc tế hỗ trợ. Mỹ, Ấn Độ cùng nhiều nước đã lập tức điều động nhân lực và hàng hóa thiết yếu tới giúp người bị nạn.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 11:55

Nhiều nước thông báo có người thiệt mạng do động đất tại Nepal
Nhiều nước thông báo có người thiệt mạng do động đất tại Nepal

(Dân trí) - Trận động đất mạnh 7,8 độ richter, với tâm chấn ở miền trung Nepal, đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 1.130 người tại nước này. Động đất cũng làm rung chuyển khắp khu vực, với các nạn nhân đã được thông báo tại Ấn Độ, Trung Quốc, Bangladesh, Tây Tạng và đỉnh Everest.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 11:37

Khoảnh khắc động đất kinh hoàng làm rung chuyển Nepal
Khoảnh khắc động đất kinh hoàng làm rung chuyển Nepal

(Dân trí) - Chỉ khoảng 1 phút trước khi đồng hồ điểm 12 giờ tại Kathmandu, một cơn địa chấn đã khiến các tòa nhà rung lên bần bật, quạt trần rung lắc mạnh trước khi nhiều ngôi nhà đổ sụp.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 10:50

Cận cảnh trận động đất kinh hoàng tàn phá Nepal
Cận cảnh trận động đất kinh hoàng tàn phá Nepal

(Dân trí) - Người bị thương nằm ngồi la liệt tại bãi đỗ xe bệnh viện, nhiều tòa nhà lớn chỉ còn là gạch vụn, tuyết lở trên đỉnh Everest vùi lấp nhiều lều trại của người leo núi, làm ít nhất 10 người chết... Trận động đất 7,9 độ richter trưa 25/4 đang gây ra cảnh hoang tàn khắp Nepal.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 09:38

Nepal: Động đất mạnh nhất trong 80 năm, hơn 1.100 người đã chết
Nepal: Động đất mạnh nhất trong 80 năm, hơn 1.100 người đã chết

(Dân trí) - Nhiều công trình lịch sử bị phá hủy, cảnh đổ nát được ghi nhận ở khắp khu vực từ thủ đô Kathmandu tới thành phố Pokhara của Nepal, sau khi một trận động đất mạnh 7,9 độ richter xảy ra tại đây. Theo thông tin mới nhất, ít nhất 1.130 người đã chết, hơn 1.700 người bị thương.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 08:30

Hơn 700 người chết sau trận động đất 7,9 độ richter tại Nepal
Hơn 700 người chết sau trận động đất 7,9 độ richter tại Nepal

(Dân trí) - Ngày 25/4, trận động đất mạnh nhất hơn 80 năm qua đã xảy ra tại Nepal, với cường độ đo được lên tới 7,9 độ richter, gây ra cảnh đổ nát kinh hoàng. Giới chức địa phương cho biết hơn 700 người đã được xác định thiệt mạng. Con số này còn chưa dừng lại.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 07:59

Năm hệ thống phòng thủ tên lửa quái dị
Năm hệ thống phòng thủ tên lửa quái dị

Với những nỗ lực trong nhiều thập kỷ, quân đội các nước trên thế giới vẫn không thể hoàn toàn đánh chặn được tên lửa đạn đạo xuyên lục địa.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 03:08

Những khoản "tiền tươi" của phiến quân IS
Những khoản "tiền tươi" của phiến quân IS

(Dân trí) - Bằng cách kiểm soát các khoản lương dành cho các cơ quan và "thu thuế" công việc kinh doanh ở những khu vực đang nắm giữ tại Iraq và Syria, nhóm Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) đang thu lợi bất chính để có ngân sách cho các hoạt động tấn công khủng bố.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 03:00

Dư âm cảm xúc Chiến thắng 30/4 trong lòng kiều bào tại Pháp
Dư âm cảm xúc Chiến thắng 30/4 trong lòng kiều bào tại Pháp

Chiến thắng 30/4/1975 đã đi vào lịch sử đất nước như một mốc son chói lọi, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Chiến công oanh liệt đó có sự góp sức của toàn dân tộc trong đó có cộng đồng người Việt Nam tại Pháp.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 03:00

IS bắn hạ máy bay Syria, bắt sống phi công
IS bắn hạ máy bay Syria, bắt sống phi công

Nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng đã bắn hạ một máy bay của Chính phủ Syria gần một sân bay quân sự chủ chốt ở miền Nam quốc gia Trung Đông này và bắt sống phi công điều khiển máy bay.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 02:01

Hải quân Mỹ chuyển đổi toàn bộ tàu chiến thành tàu sân bay
Hải quân Mỹ chuyển đổi toàn bộ tàu chiến thành tàu sân bay

(Dân trí) - Hải quân Mỹ quyết định sẽ chuyển đổi toàn bộ các tàu chiến hiện có thành tàu sân bay cỡ nhỏ, một bước đi tham vọng chưa từng có nhằm tối ưu hóa năng lực của lực lượng hải quân.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 11:25

ASEAN sẽ ra tuyên bố kêu gọi Trung Quốc "kiềm chế" ở Biển Đông
ASEAN sẽ ra tuyên bố kêu gọi Trung Quốc "kiềm chế" ở Biển Đông

(Dân trí) - Một tuyên bố sẽ được ASEAN đưa ra để kêu gọi các bên "kiềm chế' tại Biển Đông nhưng sẽ tránh chỉ trích trực tiếp những hoạt động của Trung Quốc ở vùng biển này thời gian qua.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 10:08

ĐÁNG QUAN TÂM
Tổng thống Putin nghĩ gì và muốn gì?
Tổng thống Putin nghĩ gì và muốn gì?

Để có được cái nhìn toàn cảnh về khủng hoảng ở Ukraine, ngoài ý đồ can dự của Mỹ, cần phải hiểu quan điểm của Nga. Nói cách khác cần phải thấy rằng giới lãnh đạo Nga nói chung và Tổng thống Vladimir Putin nghĩ gì và muốn gì?

Thứ bảy, 25/04/2015 - 09:30

Mỹ: Tượng Nữ thần Tự do bị dọa đánh bom
Mỹ: Tượng Nữ thần Tự do bị dọa đánh bom

(Dân trí) - Toàn bộ du khách và nhân viên tại khu tham quan tượng Nữ thần Tự do, Mỹ ngày 24/4 đã phải sơ tán sau khi cơ quan chức năng nhận được một cuộc gọi đe dọa đánh bom bắt đầu bằng lời lẽ: “Họ sẽ bị nổ tung”.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 09:30

Yemen: “Chiến trường mới” giữa Mỹ và Iran
Yemen: “Chiến trường mới” giữa Mỹ và Iran

Khủng hoảng Yemen đang khoét sâu bất đồng trong quan hệ Mỹ - Iran, vốn có nhiều cải thiện gần đây qua các cuộc đàm phán hạt nhân.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 09:00

Hoàng tử Saudi bị “ném đá” vì tặng siêu xe cho phi công
Hoàng tử Saudi bị “ném đá” vì tặng siêu xe cho phi công

Sau khi hào phóng hứa tặng siêu xe Bentley cho các phi công ném bom ở Yemen, hoàng tử Waleed đã phải hứng chịu nhiều chỉ trích của dư luận.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 08:30

Lộ diện nghi phạm đưa máy bay không người lái lên nóc dinh Thủ tướng Nhật
Lộ diện nghi phạm đưa máy bay không người lái lên nóc dinh Thủ tướng Nhật

(Dân trí) - Bí mật về vụ xuất hiện UAV lạ trên nóc Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản đã được hé mở sau khi một người đàn ông đã tự ra đầu thú cảnh sát vào tối qua.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 08:02

Pháp, Nga sẽ hủy hợp đồng tàu chiến Mistral?
Pháp, Nga sẽ hủy hợp đồng tàu chiến Mistral?

(Dân trí) - Nga và Pháp đang gần tiến tới một thỏa thuận cho phép Paris hủy hợp đồng bán chiến hạm Mistral và bồi hoàn cho Mátxcơva, một nguồn Nga thân cận với các cuộc đàm phán ngày 24/4 cho biết. Tuy nhiên, Tổng thống Pháp nói vẫn chưa có quyết định cuối cùng nào được đưa ra.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 07:51

Tàu Trung Quốc lảng vảng gần vùng tập trận chung Mỹ-Philippines
Tàu Trung Quốc lảng vảng gần vùng tập trận chung Mỹ-Philippines

(Dân trí) - Phản ứng trước cuộc tập trận chung Mỹ-Philippines tại Biển Đông, Trung Quốc đã gửi 2 tàu cùng máy bay tới tuần tra phi pháp gần nơi diễn tập của Manila và Washington, tờ Want China Times của Đài Loan đưa tin.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 07:29

Truy tìm nóc nhà trực thăng Mỹ chạy khỏi Sài Gòn
Truy tìm nóc nhà trực thăng Mỹ chạy khỏi Sài Gòn

Năm 2000, tạp chí People mất nhiều ngày tìm kiếm ở TP.HCM chính xác địa điểm chiếc máy bay trực thăng chở người di tản từ nóc một tòa nhà mà trước đó nhiều người lầm tưởng là tòa Đại sứ quán Mỹ thời bấy giờ.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 07:03

Hòa giải dân tộc, mong lắm thay!
Hòa giải dân tộc, mong lắm thay!

Đây chính là tâm sự của ông Nguyễn Phương Hùng – Tổng biên tập KBCHN - một tờ báo điện tử tiếng Việt ở Mỹ với tinh thần làm sáng tỏ sự thật, đặc biệt nêu cao sự chính nghĩa qua những chuyến tác nghiệp thường xuyên tại Việt Nam suốt gần bốn năm qua.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 06:30

Trung Quốc: Giải cứu người bị bắt làm nô lệ 18 năm
Trung Quốc: Giải cứu người bị bắt làm nô lệ 18 năm

(Dân trí) - Một người đàn ông vừa được cảnh sát Trung Quốc giải cứu khỏi một xưởng sản xuất ngầm sau 18 năm bị giam giữ và buộc lao động như nô lệ. Sau thời gian dài bị giam giữ, người này ở trong tình trạng mụ mị và chỉ giao tiếp bằng thứ tiếng bập bẹ.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 06:14

Tuyến đầu cuộc chiến giành ảnh hưởng của Nga - Trung
Tuyến đầu cuộc chiến giành ảnh hưởng của Nga - Trung

Là quốc gia trung tâm trong bất kỳ dự án hội nhập nào ở Trung Á, Kazakhstan đã trở thành tuyến đầu trong "cuộc chiến" giữa Nga và TQ để giành ảnh hưởng.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 04:00

[Video] Hai ngôi nhà tại Mỹ suýt bị "hố tử thần" nuốt chửng
[Video] Hai ngôi nhà tại Mỹ suýt bị "hố tử thần" nuốt chửng

Chủ nhân của hai ngôi nhà gần sông Delaware, New Jersey, Mỹ đã vô cùng sợ hãi khi thấy sự xuất hiện của một cái hố khổng lồ.

Thứ bảy, 25/04/2015 - 03:30