Những bí mật cuối cùng của một xác ướp 3.300 năm

Nguyên nhân chết trẻ

Howard Carter, nhà khảo cổ học người Anh tìm thấy xác ướp vua Tutankhamun (gọi tắt là vua Tut) đã bị mê hoặc bởi vẻ đẹp của mặt nạ xác ướp. Ngoài ra, số lượng vàng và đá quý chôn kèm theo xác ướp rất lớn khiến mọi người càng tò mò.

Cách đây một phần tư thế kỷ, hơn 8 triệu người đã đến xem kho báu và xác ướp nổi tiếng này khi nó được trưng bày ở Mỹ. Không chỉ có ông Carter mà nhiều người khác rất muốn biết khuôn mặt thật của vua Tut. Tuy nhiên, thời đó chưa có máy chụp ảnh cắt lớp CT ba chiều.

Năm 1968, người ta đã dùng quang tuyến X chụp hộp sọ. Phim chụp cho thấy có một mảnh xương vỡ trên hộp sọ. Nhiều người cho rằng vua Tut chết vì bị ai đó đập vào đầu rất mạnh. Giả thuyết này lúc đó có lý vì, lên ngôi năm 9 tuổi, vua Tut chỉ trị vì có 10 năm thì qua đời trong bối cảnh đất nước Ai Cập thời bấy giờ chuyển từ thuyết đa thần sang thuyết đơn thần.

Một số nhà sử học cho rằng vua Tut bị giết vì muốn Ai Cập quay trở lại thuyết đa thần. Có nhà sử học tin rằng ông bị Ay, cánh tay mặt của mình, hãm hại chết vì không muốn Ai Cập đặt lòng tin vào mỗi một vị thần.

Theo một giả thuyết khác, có thể vua Tut chết do tai nạn bất ngờ nghiền nát bộ ngực ông. Bộ xương ngực bị gãy là cơ sở của giả thuyết này. Tuy nhiên, với hình ảnh chụp CT thực hiện vào ngày 5-1 năm nay, các nhà khoa học tin rằng nguyên nhân chính dẫn đến cái chết của vua Tut hoàn toàn khác.

Họ phát hiện xương đùi chân trái của vua Tut bị gãy nghiêm trọng, đâm toạc cả da. Vết thương này có thể đã bị nhiễm trùng và gây ra cái chết của ông vua trẻ.

Như vậy, nhờ kỹ thuật chụp CT, các nhà khoa học tạm thời đi đến một kết luận được chấp nhận rộng rãi: Vua Tut có thể chết vì bạo bệnh, do bị nhiễm trùng ở chỗ xương gãy.

Đi tìm khuôn mặt thật

Ý tưởng tái tạo khuôn mặt thật của vua Tut được tạp chí Địa lý quốc gia Mỹ và Hội đồng Tối cao Di tích cổ (SCA) Ai Cập triển khai dưới sự lãnh đạo của ông Zahi Hawass, Tổng Thư ký của SCA.

Cơ sở để thực hiện việc này là 1.700 ảnh chụp CT có độ nét cao toàn thân xác ướp 3.300 năm. Cụ thể là ảnh 3 chiều (3D) chiếc hộp sọ. Đây là lần đầu tiên người ta tái tạo khuôn mặt của vua Tut - Pharaoh được ca tụng nhiều nhất trong các Pharaoh - với những kỹ thuật pháp y tiên tiến nhất.

Để có một kết quả chính xác, người ta giao cho 3 nhóm khoa học gia khác nhau tái tạo khuôn mặt của vua Tut một cách độc lập. Đầu tiên, tạp chí Địa lý quốc gia Mỹ chọn và tài trợ một nhóm chuyên gia Pháp bao gồm nhà nhân chủng học pháp y Jean-Noel Vignal thuộc Trung tâm Kỹ thuật hiến binh quốc gia Pháp và bà Elizabeth Daynès, điêu khắc gia pháp y hàng đầu của Pháp.

Trước hết, ông Vignal xác định ngay đây là hộp sọ của một nam thanh niên 18-20 tuổi có nét đặc trưng người Caucasoid tức thuộc nhóm sắc tộc châu Âu, Bắc Phi, Trung Đông và Ấn Độ. Với kinh nghiệm làm việc với cảnh sát nhiều năm tái tạo nhân dạng nạn nhân của tội bạo hành, ông Vignal định vị các chi tiết môi, cằm, mũi. Cùng với những cộng sự giàu kinh nghiệm, ông Vignal còn xác định độ dày của da mặt vua Tut.

Sau đó, ông Vignal tạo một hộp sọ bằng chất dẻo và chuyển giao lại cho bà Daynès. Với tài nghệ sáng tạo mỹ thuật, bà này dùng đất sét nặn khuôn mặt vua Tut lúc lìa trần. Trong quá trình nặn tượng, bà tham khảo rất kỹ hai tượng gỗ vua Tut tạo ra lúc ông còn sống. Từ đó bà tạo môi, miệng, cằm, chân mày, gò má, tai. Bà dùng silicone để tạo da mặt.

Để kiểm chứng tính xác thực của công việc nói trên, tạp chí Địa lý quốc gia đặt một nhóm chuyên gia Mỹ tái tạo khuôn mặt của vua Tut. Nhưng khác với nhóm Pháp, nhóm chuyên gia Mỹ không được cho biết trước ảnh hộp sọ là của vua Tut. Coi như họ làm mù. Nhóm này bao gồm nữ giáo sư nhân chủng học Susan Antón thuộc Trường Đại học New York và Michael Anderson, nghệ sĩ tạo hình thuộc Bảo tàng Yale Peabody.

Thoạt đầu bà Antón tưởng bà được giao một chiếc hộp sọ của phụ nữ vì nó có một số nét đặc trưng của hộp sọ nữ. Nhưng nghiên cứu sâu hơn, bà khẳng định đó là hộp sọ của một thanh niên 18-19 tuổi thuộc nhóm người Bắc Phi. Tuổi của đối tượng được xác định bằng nghiên cứu trên răng khôn.

Dựa trên các dữ liệu của bà Antón, nghệ sĩ Anderson tái tạo một khuôn mặt mới bằng thạch cao của vua Tut trên nền tảng một hộp sọ bằng chất dẻo với những đặc điểm gần giống khuôn mặt do nhóm chuyên gia Pháp tạo ra. Điều này làm các nhà tổ chức hài lòng mà tin rằng họ đã có được khuôn mặt gần giống ngoài đời của vua Tut.

Vẫn còn một vài bí ẩn

Đáng chú ý nhất là tác phẩm của nhóm thứ ba do các chuyên gia Ai Cập thực hiện theo chỉ đạo của Hội đồng Tối cao Di tích cổ Ai Cập. Họ cũng dùng dữ liệu cơ bản của kho ảnh CT chụp hộp sọ của vua Tut, để nặn một khuôn mặt bằng đất sét rất giống 2 mẫu của Pháp và Mỹ.

Cả 3 tác phẩm nói trên đã đem lại cho các nhà tổ chức nỗi vui mừng vô hạn vì cả 3 tượng đầu vua Tut có rất nhiều điểm giống nhau, trừ một số chi tiết liên quan đến hình dạng chóp mũi, tai và màu mắt. Do ảnh chụp CT không thể thể hiện được những chi tiết này, đó là những bí ẩn mà có lẽ chúng ta không bao giờ biết được.

Theo Thảo Hương

Người lao động/NGN, Le N.O