Ngôn ngữ chỉ còn một người nói

Trong thế kỷ qua, chỉ riêng ở Peru, ít nhất 37 ngôn ngữ đã biến mất trong sự đảo điên của các cuộc mở rộng lãnh thổ, di cư, đô thị hóa và khai thác tài nguyên thiên nhiên
>>Video thổ dân rừng Amazon lần đầu tiên liên hệ với người ngoài

"Ta va’a ui. (Em đi đây)". Khi người em trai tội nghiệp Juan García García nói lời từ biệt tới ông Amadeo trước khi trút hơi thở cuối cùng giữa rừng rậm Amazon vào buổi trưa oi ả năm 1999, chẳng một ai khác trên trái đất này ngoài hai anh em có thể hiểu được lời cuối nói bằng thứ ngôn ngữ Taushiro sắp tuyệt chủng đó.

Gánh nặng

Căn bệnh sốt rét quái ác không chỉ cướp thêm một người thân của ông Amadeo mà còn lấy đi người cuối cùng có thể trò chuyện với ông bằng tiếng mẹ đẻ. "Chúng tôi vậy là hết rồi" - ông Amadeo trải lòng bằng tiếng Tây Ban Nha bập bẹ, giờ đây là cách duy nhất để người cuối cùng còn biết tiếng Taushiro giao tiếp với thế giới. Chẳng còn ai nói tiếng Taushiro nữa. Sự tồn vong của cả một nền văn hóa bỗng nhiên đổ xuống đầu một người đàn ông đơn độc.

"Amadeo ở đó: Hầu như không ai hiểu khi ông nói ngôn ngữ của mình" - William Manihuari, một cư dân ở thị trấn Intuto - Peru chia sẻ với báo The New York Times khi đang dõi theo dáng ông Amadeo lủi thủi đánh cá trên chiếc xuồng nhỏ. "Rồi khi ông ấy mất đi, sẽ không còn ai nữa" - cậu bé 12 tuổi José Sandi nói thêm vào.

Thứ ngôn ngữ vốn là một điều bí ẩn đối với giới chuyên gia cũng như các nhà nhân loại học này thuộc về một bộ lạc từng phải lẩn vào rừng sâu của lòng chảo Amazon ở Peru nhiều thế hệ trước vì những kẻ xâm lấn. Những kẻ kéo đến với cơn khát cao su, dầu mỏ này không những khiến bộ lạc Taushiro phải từ bỏ chính mảnh đất lâu năm của mình mà nhiều loại vũ khí chết chóc và các bệnh dịch họ mang tới còn đẩy những thành viên của bộ lạc nhỏ bé đến bờ vực tuyệt chủng. Cha mẹ và anh chị em của ông Amadeo đều nằm trong số những nạn nhân như vậy.

Dọc theo dòng sông Amazon, đoạn chảy qua Peru, từng là một vựa ngôn ngữ phong phú. Nơi đây, mỗi khúc cua của con sông có thể sản sinh thêm một phương ngữ mà chỉ cần sống cách đó vài dặm người ta đã không hiểu được. Thế nhưng, trong thế kỷ qua, chỉ riêng ở Peru, ít nhất 37 ngôn ngữ đã biến mất trong sự đảo điên của các cuộc mở rộng lãnh thổ, di cư, đô thị hóa và khai thác tài nguyên thiên nhiên. Theo ước tính của giới học giả, hiện vẫn còn 47 ngôn ngữ tại quốc gia Nam Mỹ này nhưng gần phân nửa đang có nguy cơ biến mất.


Ông Amadeo đánh cá trên con thuyền gỗ ở thị trấn Intuto Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Ông Amadeo đánh cá trên con thuyền gỗ ở thị trấn Intuto Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Tị nạn trên chính đất nước mình

Người Taushiro nằm trong số những bộ tộc săn bắt - hái lượm cuối cùng của thế giới đang sống tị nạn trên chính đất nước của mình, lang thang quanh các đầm lầy của lòng chảo Amazon và đánh cá trên con thuyền nhỏ gọi là tenete. Vũ khí của họ vẫn thô sơ như thuở ban đầu với súng thổi phi tiêu được gọi là pucuna. Số đếm trong tiếng Taushiro chỉ có một, hai, ba và nhiều. Và vào thời điểm ông Amadeo chào đời, khoảng 70 năm trước, dân số của bộ lạc đã teo tóp tới mức họ không có tên theo đúng nghĩa truyền thống.

Cha của Amadeo đơn giản chỉ là iya, mẹ là iño, chị gái và em trai lần lượt là ukuka và ukuñuka. Cái tên Amadeo cũng là do một người chủ đồn điền sau này đặt cho ông. Thực ra, người đàn ông Taushiro cuối cùng này có 5 người con nhưng ông đã gửi chúng tới trại trẻ mồ côi sau khi vợ bỏ đi vào những năm 1980 vì cho rằng lựa chọn đó sẽ an toàn hơn cho lũ trẻ. Không có ai trong số đó còn nhớ tới tiếng Taushiro.

Hiện ông Amadeo sống một mình trong ngôi nhà sơ sài phía sau thác nước của thị trấn Intuto, giết thời gian bằng rượu. "Tôi có thể biến mất bất cứ lúc nào. Cuộc đời tôi sẽ kết thúc. Đôi khi tôi cũng chẳng quan tâm nữa" - ông Amadeo buông xuôi.

Khó có thể tưởng tượng sự tàn lụi của cả một bộ lạc lại khởi nguồn từ cao su. Người Taushiro và các bộ tộc bản địa khác ở vùng Amazon đã thu hoạch chất nhựa trắng rỉ ra từ loại cây này và phủ lên áo quần để tránh thấm nước. Đến thế kỷ XIX, người châu Âu phát hiện bí mật đó và cơn khát cao su bùng nổ! Các doanh nghiệp châu Âu và Mỹ đổ vào những cánh rừng già, đẩy người bản địa thành những nô lệ trong các đồn điền cao su. Kỷ nguyên cao su chết chóc bắt đầu ở Amazon.

Theo các nhà nghiên cứu, ở nhiều khu vực, tới 90% dân số bản địa mất mạng vì bệnh tật và lao lực. Hàng ngàn người tìm đường tới những thành phố mới. Nhưng người Taushiro, cùng một số bộ lạc khác, chọn một lối đi khác: Họ quyết định biến mất. Nhưng rừng sâu cũng khó lòng che chở những số phận bất hạnh này. Họng súng của những ông chủ trồng cao su cần nô lệ không ngừng săn đuổi họ!

Rồi một ngày mặt đất bắt đầu rung chuyển và thế giới tiến thêm một bước nữa về phía ông Amadeo. Đó không phải động đất mà là thiết bị thăm dò địa chất của Công ty Dầu mỏ Occidental (Mỹ) tới Peru để tìm vàng đen. Cao su đã hết thời ở Amazon. Nay, thế giới văn minh chạy theo dầu mỏ! Những kẻ mới đến nghe xôn xao về một bộ lạc bản địa đang ẩn nấp trong một nhánh nào đó của dòng Tigre.

Occidental nhanh chóng phái máy bay tới tìm bộ lạc đó. Đấy là năm 1971 và là lần đầu tiên ông Amadeo nhìn thấy ai đó bay trên bầu trời. "Họ ở gần đến nỗi có thể thấy khuôn mặt họ đang nhìn ta" - ông kể.

Theo Đỗ Quyên

Người lao động

MỚI NHẤT
Trung Quốc và Campuchia tập trận chung
Trung Quốc và Campuchia tập trận chung

Hôm 17-3, Trung Quốc và Campuchia mở cuộc tập trận chung về chống khủng bố và các hoạt động cứu hộ.

Chủ nhật, 18/03/2018 - 09:52

Người Nga bắt đầu bỏ phiếu bầu tổng thống
Người Nga bắt đầu bỏ phiếu bầu tổng thống

(Dân trí) - Cử tri Nga hôm nay 18/3 bắt đầu đi bỏ phiếu bầu tổng thống trong số 8 ứng viên. Tổng thống Vladimir Putin được dự báo sẽ dễ dàng tái đắc cử nhiệm kỳ 4.

Chủ nhật, 18/03/2018 - 09:09

Những phát ngôn thể hiện "tinh thần thép" của Tổng thống Putin
Những phát ngôn thể hiện "tinh thần thép" của Tổng thống Putin

(Dân trí) - Trong 18 năm nắm giữ các vị trí chủ chốt của Nga, Tổng thống Vladimir Putin đã có nhiều phát ngôn ấn tượng, cho thấy sự cứng rắn, cương quyết và "tinh thần thép" của ông.

Chủ nhật, 18/03/2018 - 08:39

Máy bay Philippines rơi vào nhà dân, 10 người thiệt mạng
Máy bay Philippines rơi vào nhà dân, 10 người thiệt mạng

(Dân trí) - Một máy bay nhỏ của Philippines đã gặp tai nạn và rơi xuống nhà dân, làm toàn bộ 5 người trên máy bay và 5 người trong nhà thiệt mạng.

Chủ nhật, 18/03/2018 - 08:24

Hé lộ cách Triều Tiên “lách” qua khe cửa hẹp cấm vận
Hé lộ cách Triều Tiên “lách” qua khe cửa hẹp cấm vận

(Dân trí) - Báo cáo do Liên Hợp Quốc công bố ngày 16/3 đã hé lộ cách Triều Tiên lách các lệnh trừng phạt quốc tế vốn được đưa ra để gây sức ép với chính quyền Bình Nhưỡng và buộc nước này phải từ bỏ tham vọng hạt nhân.

Chủ nhật, 18/03/2018 - 08:10

Nhân vật quyền lực số 2 của FBI bị sa thải
Nhân vật quyền lực số 2 của FBI bị sa thải

(Dân trí) - Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Jeff Sessions ngày 17/3 quyết định sa thải Phó Giám đốc Cục điều tra liên bang Mỹ (FBI) Andrew McCabe, chỉ 2 ngày trước khi ông này nghỉ hưu theo kế hoạch.

Chủ nhật, 18/03/2018 - 07:25

Nga trục xuất 23 nhà ngoại giao Anh sau vụ điệp viên hai mang
Nga trục xuất 23 nhà ngoại giao Anh sau vụ điệp viên hai mang

(Dân trí) - Nga thông báo sẽ trục xuất 23 nhà ngoại giao Anh khỏi nước này để đáp trả động thái tương tự của London sau vụ mưu sát cựu điệp viên Nga tại Anh.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 04:53

Chiến thắng trong tầm tay của Tổng thống Putin
Chiến thắng trong tầm tay của Tổng thống Putin

(Dân trí) - Các cử tri Nga ngày mai 18/3 gần như chắc chắn sẽ bỏ phiếu cho đương kim Tổng thống Vladimir Putin trong bối cảnh Moscow đang chịu sức ép từ vụ cựu điệp viên bị đầu độc ở Anh cũng như các lệnh trừng phạt mới của Mỹ.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 03:25

Chuyện chưa kể về chuyến thăm Mỹ của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải
Chuyện chưa kể về chuyến thăm Mỹ của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải

(Dân trí) - Theo ông Dương Trung Quốc, chuyến thăm Mỹ của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải 13 năm trước là cột mốc quan trọng giúp mở ra cánh cửa mới trong quan hệ hai nước Việt - Mỹ.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 03:21

Ông Tập Cận Bình tái đắc cử Chủ tịch Trung Quốc nhiệm kỳ 5 năm
Ông Tập Cận Bình tái đắc cử Chủ tịch Trung Quốc nhiệm kỳ 5 năm

(Dân trí) - Quốc hội Trung Quốc hôm nay đã bầu ông Tập Cận Bình giữ chức Chủ tịch nước nhiệm kỳ 5 năm thứ hai với 100% phiếu bầu.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 01:29

Báo Mỹ viết về chuyến thăm Mỹ lịch sử của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải
Báo Mỹ viết về chuyến thăm Mỹ lịch sử của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải

(Dân trí) - Chuyến thăm Mỹ của nguyênThủ tướng Phan Văn Khải năm 2005 nhận được đánh giá cao không chỉ từ du luận trong nước mà còn từ dư luận Mỹ cũng như dư luận quốc tế.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 12:56

Thượng viện Mỹ cảnh báo có thể trừng phạt nếu Nga bán S-400 cho bất cứ nước nào
Thượng viện Mỹ cảnh báo có thể trừng phạt nếu Nga bán S-400 cho bất cứ nước nào

(Dân trí) - Một nhóm thượng nghị sĩ Mỹ đã gửi thư tới Bộ Ngoại giao nước này đề xuất ban hành lệnh trừng phạt nếu Nga bán hệ thống phòng không S-400 cho bất cứ nước nào.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 12:10

ĐÁNG QUAN TÂM
Hãi hùng cảnh hành khách văng tứ tung do cáp treo gặp sự cố
Hãi hùng cảnh hành khách văng tứ tung do cáp treo gặp sự cố

(Dân trí) - Hàng loạt khách du lịch bị hất tung ra khỏi băng ghế và rơi xuống đất sau khi hệ thống cáp treo tại khu trượt tuyết ở Georgia gặp sự cố bất ngờ.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 11:45

Ai có thể là người tiếp theo rời khỏi Nhà Trắng?
Ai có thể là người tiếp theo rời khỏi Nhà Trắng?

(Dân trí) - Sau khi sa thải cựu Ngoại trưởng Rex Tillerson, Tổng thống Mỹ Donald Trump hé lộ rằng ông có thể sẽ tiếp tục cho các quan chức và trợ tá khác nghỉ việc. Hãng tin AFP đã có bài viết dự đoán về những nhân vật dường như đang bị ông Trump đưa vào “tầm ngắm” trong cuộc cải tổ nhân sự.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 10:07

Nga rộn ràng không khí bầu cử trước giờ G
Nga rộn ràng không khí bầu cử trước giờ G

(Dân trí) - Các cử tri trên khắp nước Nga đã chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc bầu cử vào ngày mai 18/3 trong khi các ứng viên tổng thống cũng “chạy nước rút” trước giờ G.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 09:52

Chuyến thăm lịch sử của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải tới Mỹ
Chuyến thăm lịch sử của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải tới Mỹ

(Dân trí) - Chuyến thăm Mỹ của nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải năm 2005 được đánh giá một trong những chuyến thăm lịch sử góp phần cải thiện mối quan hệ mọi mặt giữa Việt - Mỹ.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 09:31

Ông Trump ký thông qua luật thân Đài Loan, Trung Quốc “nổi đóa”
Ông Trump ký thông qua luật thân Đài Loan, Trung Quốc “nổi đóa”

(Dân trí) - Ngay sau khi Tổng thống Donald Trump ký thông qua dự luật nhằm thắt chặt quan hệ với Đài Loan, Trung Quốc đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ động thái này của nhà lãnh đạo Mỹ.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 08:26

Ông Putin kêu gọi cử tri đi bỏ phiếu bầu tổng thống
Ông Putin kêu gọi cử tri đi bỏ phiếu bầu tổng thống

(Dân trí) - Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 15/3 kêu gọi cử tri đi bỏ phiếu bầu tổng thống vào cuối tuần này vì tình yêu đất nước.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 08:11

Triều Tiên bị nghi kích hoạt lò phản ứng hạt nhân
Triều Tiên bị nghi kích hoạt lò phản ứng hạt nhân

(Dân trí) - Các hình ảnh vệ tinh mới cho thấy Triều Tiên được cho là đã bắt đầu kích hoạt lò phản ứng hạt nhân của nước này giữa lúc Bình Nhưỡng phát tín hiệu hòa hoãn với Hàn Quốc và Mỹ.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 07:45

Kế hoạch tàu ngầm hạt nhân, tàu sân bay Trung Quốc bị lộ
Kế hoạch tàu ngầm hạt nhân, tàu sân bay Trung Quốc bị lộ

(Dân trí) - Một tập đoàn đóng tàu lớn của Trung Quốc đã vô tình đăng tải các hình ảnh cho thấy kế hoạch của Bắc Kinh về phát triển hạm đội tàu ngầm hạt nhân, tàu sân bay và máy bay chiến đấu tàng hình công nghệ cao, Sputnik cho biết ngày 16/3.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 07:41

Nga “không thể tha thứ” cáo buộc của Anh nhằm vào Tổng thống Putin
Nga “không thể tha thứ” cáo buộc của Anh nhằm vào Tổng thống Putin

(Dân trí) - Điện Kremlin tuyên bố việc Anh cáo buộc Tổng thống Nga Vladimir Putin dường như có liên quan tới vụ đầu độc cựu điệp viên hai mang là hành động “gây sốc và không thể tha thứ”.

Thứ bảy, 17/03/2018 - 07:10

Ứng viên Tổng thống Nga: Tranh luận trên truyền hình giống "địa ngục"
Ứng viên Tổng thống Nga: Tranh luận trên truyền hình giống "địa ngục"

(Dân trí) - Trong một sự kiện, ứng viên nữ duy nhất trong cuộc bầu cử tổng thống Nga Ksenia Sobchak đã so sánh việc tham gia những cuộc tranh luận phát trực tiếp trên truyền hình giống phải xuống “tầng địa ngục thứ nhất”.

Thứ sáu, 16/03/2018 - 09:49

May mắn nhặt được thỏi vàng 20kg rơi từ máy bay Nga
May mắn nhặt được thỏi vàng 20kg rơi từ máy bay Nga

(Dân trí) - Người dân ở vùng Siberia của Nga đã đổ xô thử vận may để tìm kiếm các thỏi vàng có thể còn sót lại sau khi một máy bay vận tải cất cánh từ sân bay Yakutsk làm rơi 3,5 tấn vàng hôm qua 15/3.

Thứ sáu, 16/03/2018 - 09:41

Pháp: Bị phạt tiền vì làm việc quá chăm chỉ
Pháp: Bị phạt tiền vì làm việc quá chăm chỉ

(Dân trí) - Một thợ làm bánh người Pháp đã bị phạt khoản tiền hơn 3.600 USD vì ông đã vi phạm luật lệ của chính phủ do làm việc quá chăm chỉ vào cả ngày nghỉ.

Thứ sáu, 16/03/2018 - 08:10