Mỹ tìm cách viết lại luật chơi, thách thức Iran ở "yết hầu" Hormuz

Tuyến đường thay thế Hormuz

Fox News đưa tin, một đề xuất mới được Mỹ hậu thuẫn nhằm xây dựng mạng lưới đường ống năng lượng trên bộ, tránh đi qua eo biển Hormuz, đang thu hút sự chú ý khi căng thẳng khu vực phơi bày một điểm yếu nghiêm trọng của hệ thống năng lượng toàn cầu.

Một bản ghi nhớ chính sách mà Fox News Digital tiếp cận được đã phác thảo ý tưởng mang tên “ARAM Express”, một liên danh đề xuất giữa Mỹ và các đối tác Vùng Vịnh nhằm phát triển mạng lưới đa hướng trên bộ cho dầu mỏ, khí đốt và sản phẩm hóa dầu, do Richard Goldberg thuộc Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ khởi xướng.

Kế hoạch này vạch ra các tuyến đường ống kéo dài về phía tây tới biển Đỏ và Địa Trung Hải, cũng như các tuyến phía nam hướng ra biển Ả Rập, tạo ra nhiều con đường xuất khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz, nơi hiện vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới.

Đề xuất này sẽ dựa vào sự tham gia rộng rãi của quốc tế, với các khách hàng châu Âu và châu Á đầu tư vào hạ tầng và ký các thỏa thuận cung ứng dài hạn.

“Các khách hàng châu Âu đang rất cần khả năng đảm bảo nguồn cung dài hạn, và khách hàng châu Á cũng chịu rủi ro tương tự", ông Goldberg nói.

Do vị trí chiến lược chủ chốt của Hormuz và thực tế là tuyến đường này bị nghẽn kể từ khi xung đột nổ ra, Nhà Trắng đang nhìn nhận cuộc khủng hoảng ở góc độ toàn cầu.

Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Mike Waltz cho biết các đối tác của Washington đã bắt đầu tính đến việc vượt ra ngoài sự phụ thuộc vào eo biển.

“Tôi biết các đối tác và đồng minh vùng Vịnh của chúng ta đang nghiêm túc suy nghĩ về điều đó”, ông Waltz nói, đồng thời cho biết họ đang tìm kiếm các giải pháp thay thế để đa dạng hóa tuyến vận chuyển và nền kinh tế.

Ý tưởng rằng Hormuz là một điểm yếu mang tính cấu trúc không phải là mới, nhưng trước đây phần lớn được chấp nhận, khi thị trường toàn cầu dựa vào sự ổn định của khu vực Vùng Vịnh để duy trì dòng chảy năng lượng.

Giờ đây, giả định đó đang bị thách thức. Ngay cả khi có sức mạnh hải quân Mỹ bảo đảm an ninh, cuộc khủng hoảng hiện tại cho thấy sự gián đoạn, hoặc chỉ cần nguy cơ gián đoạn, có thể nhanh chóng lan rộng và ảnh hưởng tới chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nỗ lực của các nước Vùng Vịnh

Ả rập Xê út là quốc gia nổi bật nhất trong việc đầu tư giảm phụ thuộc vào Hormuz. Đường ống Đông-Tây của nước này cho phép vận chuyển dầu từ các mỏ phía đông ra cảng Yanbu bên biển Đỏ, hoàn toàn tránh Hormuz. Từ đó, dầu có thể được xuất sang châu Âu, châu Phi và châu Á mà không đi qua điểm nghẽn, từ đó giúp Riyadh từ từ hấp thụ cú sốc của thị trường.

Ông cho rằng chiến lược của Ả rập Xê út còn rộng hơn xuất khẩu năng lượng, nhằm biến nước này thành trung tâm logistics với hệ thống cảng, đường ống, hành lang vận tải và kho lưu trữ.

Các quốc gia khác ở Vùng Vịnh cũng đang thích ứng. UAE đã phát triển năng lực xuất khẩu thay thế thông qua đường ống tới Fujairah, nằm ngoài eo biển Hormuz.

Một số nhà phân tích cho rằng khu vực đang trải qua sự thay đổi sâu sắc hơn, không chỉ về hạ tầng mà cả cấu trúc chính trị. Chuyên gia Yonatan Adiri nhận định mô hình truyền thống, hệ thống năng lượng Vùng Vịnh phụ thuộc vào Hormuz, đang có dấu hiệu lung lay.

Quyết định rời OPEC của UAE có hiệu lực từ ngày 1/5/2026 được xem là một phần của xu hướng này, hướng tới chiến lược độc lập, xây dựng tuyến vận chuyển và đối tác riêng thay vì phụ thuộc hệ thống chung.

Tuy vậy, không phải quốc gia nào cũng sẵn sàng như nhau. Một số quốc gia vẫn phụ thuộc phần lớn vào Hormuz, và rất khó có kênh nào thay thế được. Mặt khác, việc đưa năng lượng qua đường ống hiện tại cũng có những giới hạn về kỹ thuật, không thể đảm bảo số lượng lớn nếu so với đường biển. 

Mặt khác, dự án ARAM Express có thể khả thi về mặt kỹ thuật, nhưng các rào cản chính trị vẫn tồn tại. Một trong những vấn đề nhạy cảm nhất là khả năng các hành lang năng lượng trong tương lai có liên quan đến Israel. Điều đó có thể gây ra thách thức lớn vào thời điểm hiện tại và trong tương lai gần với dự án.