Lý do ông Trump mạo hiểm với việc phong tỏa eo biển Hormuz

Mỹ phong tỏa Hormuz

Không lâu sau khi đàm phán hòa bình lịch sử với Iran đổ vỡ, Tổng thống Donald Trump ngày 12/4 tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ phong tỏa eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy huyết mạch mà ông nhiều lần yêu cầu Iran phải mở lại vô điều kiện.

“Có hiệu lực ngay lập tức, Hải quân Mỹ, lực lượng tốt nhất thế giới, sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa bất kỳ và tất cả các con tàu cố gắng tiến vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz”, Tổng thống Donald Trump đăng trên Truth Social vào sáng 12/4.

Ông cho biết thêm: “Đến một lúc nào đó, chúng ta sẽ đạt được trạng thái tất cả được phép ra vào, nhưng Iran đã không để điều đó xảy ra”.

Vài giờ sau bài đăng của ông Trump, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo lệnh phong tỏa sẽ giới hạn đối với các tàu đi đến và đi từ các cảng của Iran bắt đầu từ sáng 13/4. CENTCOM cho biết các tàu ra vào các cảng không thuộc Iran sẽ không bị lực lượng Mỹ ngăn chặn.

Iran đã đóng một phần eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Israel phối hợp mở chiến dịch không kích Iran vào cuối tháng 2.

Quyết định đóng cửa eo biển đối với các tàu chở dầu đã gây ra thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho một số quốc gia phụ thuộc vào dầu thô Trung Đông, gây gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, khiến giá năng lượng tăng vọt, ảnh hưởng đến đời sống của người dân các nước, trong đó có Mỹ.

Nước đi mạo hiểm

Vậy tại sao ông Trump lại muốn phong tỏa eo biển mà ông vốn muốn mở lại?

Về mặt kỹ thuật, eo biển này không bị đóng cửa hoàn toàn. Iran đã dần dần cho phép một số tàu chở dầu đi qua được cho là để đổi lấy mức phí lên tới 2 triệu USD mỗi tàu.

Quan trọng là, Iran vẫn cho phép dầu của chính mình lưu thông trong và ngoài khu vực trong suốt cuộc chiến. Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, Iran đã quản lý để xuất khẩu trung bình 1,85 triệu thùng dầu thô mỗi ngày tính đến hết tháng 3, cao hơn khoảng 100.000 thùng/ngày so với 3 tháng trước đó.

Bằng cách đóng cửa eo biển Hormuz, ông Trump có thể cắt đứt nguồn tài chính then chốt cho chính phủ và các hoạt động quân sự của Iran.

Đây là một đòn bẩy mà chính quyền Mỹ từng không muốn sử dụng: Nếu phong tỏa eo biển, ngay cả đối với dầu của Iran, giá dầu có thể tăng vọt trên toàn cầu. Đó là lý do tại sao Hải quân Mỹ trước đây đã cho phép các tàu chở dầu của Iran đi qua khu vực. Bất kỳ lượng dầu nào chảy ra khỏi khu vực lúc này đều có thể giúp giữ giá dầu ở mức ít nhất là trong tầm kiểm soát phần nào.

Trên thực tế, vào tháng 3, Mỹ đã cấp một giấy phép tạm thời để Iran bán số dầu đang nằm trên các tàu chở dầu trên biển.

Mỹ đã trừng phạt dầu mỏ Iran ngắt quãng trong nhiều thập niên, và chính quyền Tổng thống Trump đã chặn việc bán dầu thô của Tehran kể từ khi từ bỏ thỏa thuận hạt nhân Iran vào năm 2018. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), quyết định dỡ bỏ lệnh trừng phạt vào tháng trước của ông Trump đã giải phóng một lượng lớn dầu thô: 140 triệu thùng, đủ để đáp ứng nhu cầu dầu của toàn thế giới trong khoảng một ngày rưỡi.

Chính quyền của ông Trump đã cố gắng tìm mọi đòn bẩy có thể để giữ giá dầu trong tầm kiểm soát khi tiến hành cuộc chiến. Ngoài giải phóng kho dự trữ dầu khẩn cấp lịch sử, chính quyền Tổng thống Trump cũng đã dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với hàng trăm triệu thùng dầu của Nga vào tháng trước.

Điều này có lẽ đã giúp họ mua thêm được một chút thời gian. Tuy nhiên, giá dầu vẫn tăng gây áp lực buộc chính quyền Tổng thống Trump.

Giờ đây, ông Trump đang mạo hiểm đẩy giá dầu và giá xăng lên cao hơn nữa để tối đa hóa đòn bẩy đối với Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến.

Tổng thống Trump hôm qua cho biết giá dầu và xăng có thể vẫn ở mức cao cho đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Đây được coi là một sự thừa nhận hiếm hoi về những hệ lụy chính trị tiềm tàng từ quyết định tấn công Iran của ông cách đây 6 tuần.

"Có thể là vậy, hoặc giữ nguyên, hoặc có lẽ cao hơn một chút, nhưng nó nên ở mức quanh đó", ông Trump, nói.

Theo dữ liệu từ GasBuddy, giá xăng trung bình cho loại xăng thông thường tại các trạm dịch vụ của Mỹ đã vượt quá 4 USD/gallon trong phần lớn thời gian của tháng 4. Cũng theo GasBuddy, giá xăng trung bình tại Mỹ trong tháng 2 chỉ dao động dưới mức 3 USD/gallon, và trong năm qua chưa bao giờ vượt quá 3,25 USD/gallon.

Trước đó, ông khẳng định sự tăng vọt về giá cả chỉ là hiện tượng ngắn hạn, mặc dù các quan chức cho biết các cố vấn hàng đầu của ông đều nhận thức rõ những tác động kinh tế của cuộc chiến.

Harlan Ullman, cố vấn cao cấp tại Hội đồng Đại Tây Dương và là cựu sĩ quan hải quân Mỹ, cảnh báo Mỹ có khả năng buộc eo biển Hormuz phải mở cửa trở lại bằng cách này hay cách kia, nhưng một hoạt động như vậy sẽ kéo theo những rủi ro lớn về mặt quân sự và chính trị.

“Câu hỏi then chốt là Mỹ sẵn sàng tiêu tốn bao nhiêu lực lượng và lực lượng Iran có khả năng sẽ làm gì”, ông Ullman nói với Al Jazeera.

Ông cho biết Iran có thể triển khai số lượng lớn thủy lôi và máy bay không người lái, gây quá tải cho năng lực kho đạn dược của Mỹ.

“Đó sẽ trở thành một cuộc chiến thực sự gay cấn. Và nếu vì lý do nào đó một con tàu của Mỹ bị trúng đạn, không cần bị đánh chìm, chỉ cần bị bắn trúng, thì theo tôi, đó sẽ là một bi kịch quan hệ công chúng vì đa số người Mỹ phản đối xung đột”, ông nói.