Iran liệu có nhượng bộ trước chiến lược "đàm phán bằng bom đạn" của Mỹ?

Tổng thống Donald Trump ngày 10/6 đã ra lệnh tấn công thêm nhiều mục tiêu của Iran, chỉ vài giờ sau khi cáo buộc Tehran “câu giờ” và không muốn đạt thỏa thuận.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth giải thích rằng Washington đang “gửi đi tín hiệu rõ ràng” tới giới lãnh đạo Iran và hy vọng “cải thiện” vị thế đàm phán của mình. “Nếu chúng ta phải đàm phán bằng bom đạn, thì chúng ta sẽ đàm phán bằng bom đạn”, ông nói.

Mức độ thiệt hại và danh sách mục tiêu đầy đủ của các cuộc không kích mới chưa được xác định ngay lập tức. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết quân đội Mỹ đã sử dụng vũ khí chính xác để tấn công các năng lực giám sát quân sự, hệ thống liên lạc và các tài sản phòng không của Iran.

Các nhà phân tích sẽ đánh giá trong những ngày tới liệu các cuộc tấn công này, trong đó có một số đòn đánh ở miền nam Iran và dường như nhằm làm suy yếu khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của Tehran, liệu có làm thu hẹp các lựa chọn của Iran và thay đổi lập trường đàm phán của nước này hay không.

Trong xung đột, đôi khi việc điều chỉnh chiến lược và các đòn tấn công đạt đến một ngưỡng nhất định có thể làm thay đổi cục diện.

Tuy nhiên, rủi ro hiện nay là chiến dịch mới này đang kéo dài một mô hình vốn đã khiến ông Trump không hài lòng. Dù quân đội Mỹ liên tục giành được những lợi thế chiến thuật trước đối thủ không mạnh bằng về tiềm lực quân sự, các biện pháp cứng rắn vẫn chưa thể mang lại một kết quả như Washington mong muốn.

Giới quan sát nhận định, những gì diễn ra trong 3 tháng qua cho thấy Washington càng gia tăng sức ép quân sự thì càng khiến giới lãnh đạo Iran cứng rắn hơn, đồng thời củng cố niềm tin tại Tehran rằng không thể tin tưởng ông Trump trong bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai.

“Không thể đạt được bất kỳ thỏa thuận bền vững nào thông qua việc sử dụng vũ lực”, Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc Amir Saeid Iravani phát biểu ngày 10/6, theo hãng thông tấn IRNA.

Nói cách khác, Iran dường như muốn cho thế giới thấy rằng nước này không thể bị ném bom để buộc phải quay lại bàn đàm phán.

Tính toán của ông Trump

Các chuyên gia nhận định, làn sóng tấn công mới của Mỹ cho thấy 3 yếu tố đang chi phối cuộc xung đột.

Thứ nhất, ông Trump ngày càng công khai thể hiện sự thất vọng vì Tehran không chấp nhận các điều kiện của ông về việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chương trình hạt nhân.

Thứ hai, hành động quân sự mới cho thấy ông Trump tin rằng chỉ có biện pháp cứng rắn mới buộc được đối thủ phải đạt thỏa thuận.

Thứ ba, điều đó một lần nữa phản ánh xu hướng của Tổng thống Mỹ sẵn sàng sử dụng vũ lực ngay cả khi các cuộc đàm phán đang ở thời điểm nhạy cảm.

Đợt không kích mới diễn ra sau khi một nhóm nhà đàm phán Qatar tới Iran sáng 10/6 để gặp các quan chức Iran nhằm thu hẹp những khác biệt cuối cùng trong bản ghi nhớ giữa Washington và Tehran.

Ít nhất 2 lần trước đây, ông Trump đã bỏ qua các tiến trình ngoại giao đang diễn ra: Trước các đợt ném bom tầm xa nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran năm ngoái, và một lần nữa vào cuối tháng 2 khi ông mất kiên nhẫn với tiến trình đàm phán kéo dài tại Geneva, dẫn đến việc Mỹ và Israel cùng phát động cuộc chiến.

Đợt tấn công hôm 10/6 diễn ra sau một loạt đòn đánh khác nhằm vào các mục tiêu Iran hôm 9/6 để đáp trả việc Tehran bắn hạ một trực thăng Apache của Mỹ. Theo giới quan sát, việc ông Trump quyết định đáp trả là vì nếu ông không làm vậy, điều đó sẽ tạo cảm giác rằng Iran đang kiểm soát tình hình tại eo biển Hormuz.

Iran khó nhượng bộ?

Tuy nhiên, mỗi lần ông Trump sử dụng thêm vũ lực, nguy cơ cuộc xung đột vốn đang ở ranh giới leo thang sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát lại gia tăng.

Hạ nghị sĩ Jim Himes, thành viên Dân chủ cấp cao nhất trong Ủy ban Tình báo Hạ viện Mỹ, nhận định Iran vẫn có khả năng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng tại UAE hoặc Qatar để trả đũa, đồng thời có thể yêu cầu lực lượng Houthi ở Yemen cắt đứt các tuyến xuất khẩu dầu qua biển Đỏ.

“Họ còn rất nhiều lá bài để sử dụng, và tất cả đều dẫn tới một kết quả: giá xăng dầu đối với người dân Mỹ sẽ tăng rất mạnh, cao hơn nhiều so với hiện nay”, ông Himes nói.

Nhìn bề ngoài, các cuộc tấn công mới đã khoét sâu thêm những rạn nứt trong lệnh ngừng bắn mong manh từng chấm dứt giai đoạn giao tranh trước đó.

Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn hiện nay không còn giống một lệnh đình chiến truyền thống mà giống một sự hiểu ngầm rằng hai bên sẽ giữ các cuộc tấn công dưới một ngưỡng nhất định để tránh quay trở lại xung đột toàn diện.

Nỗ lực mới của chính quyền Mỹ nhằm buộc Iran phải nhượng bộ có thể sẽ thay đổi cục diện của lệnh ngừng bắn này. Nhưng Iran vẫn đang cứng rắn. Theo giới quan sát, Tehran tin rằng họ cũng đang nắm lợi thế nhất định vì vẫn còn các lá bài trong tay.

Việc Iran siết phong tỏa Hormuz đã gây thiệt hại cho nền kinh tế toàn cầu và tạo áp lực chính trị đối với ông Trump, dường như khiến Tehran tin rằng họ đang ở vị thế ngoại giao thuận lợi hơn.

Dù phần lớn các chuyên gia nhận định Iran không thể mãi chống chịu các thiệt hại kinh tế, xã hội và tài chính từ cuộc phong tỏa của Mỹ, hiện vẫn chưa có dấu hiệu cho thấy Tehran đã tới ngưỡng không thể chịu đựng được.

Điều đó lý giải vì sao Tehran chưa đưa ra sự nhượng bộ rõ ràng mà ông Trump mong muốn. Các chuyên gia cảnh báo, nếu Mỹ không thể thay đổi được suy nghĩ của Iran rằng họ đang nắm ưu thế, Tehran sẽ khó chấp nhận một thỏa thuận theo hướng có lợi hơn cho Washington.

Một khó khăn khác là ngay cả khi đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt phong tỏa, đó cũng mới chỉ là bước khởi đầu cho nhiều tuần hoặc nhiều tháng đàm phán tiếp theo về chương trình hạt nhân của Iran và yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.