APEC 17 – nơi vai trò đầu tàu của châu Á được khẳng định

Lãnh đạo các nền kinh tế thành viên APEC tham dự hội nghị khối lần thứ 17

“Động lực vực dậy kinh tế”

Trong ngày hội thảo hôm 13/11 giữa một số lãnh đạo APEC với hơn 1000 chủ doanh nghiệp, Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long đã không ngần ngại cho rằng châu Á đang trở thành động lực vực dậy nền kinh tế thế giới và sắp tới đây sẽ tiếp tục vai trò này. Tuyên bố này đã được cả đại diện Mỹ - nước trước đây từng đóng vai trò đầu tàu kinh tế toàn cầu, tán đồng.

Do khủng hoảng kinh tế, mức tiêu thụ của người dân Mỹ đã giảm sụt đáng kể. Trong khi đó, tại châu Á, Trung Quốc đạt tăng trưởng hơn 8% trong năm nay; Ấn Độ, cũng tiến triển đều đặn và Indonesia - với tỷ lệ tăng trưởng đạt hơn 4% sẽ tác động tích cực lên các láng giềng trong khu vực.

Hãng tin Bloomberg còn kể đến trường hợp Việt Nam, mà trong quý III vừa rồi đã đặt mức tăng trưởng 5,8%, hơn hẳn con số 4,5% của quý II. Ông Dennis Nally, chủ tịch tập đoàn thẩm định tài chính quốc tế PricewaterhouseCoopers xác định : ''Về phương diện lịch sử, các nước đã phát triển là đầu tầu kéo kinh tế hồi phục. Lần này, vai trò đó lại là của các nước đang phát triển”.

Nhận thức được vai trò của mình, kết thúc hai ngày họp hội nghị cấp cao 14 và 15/11, APEC 17 đã thông qua Tuyên bố chung đặc biệt khẳng định sự cần thiết phải tiếp tục hợp tác quốc tế để khắc phục khủng hoảng tài chính toàn cầu và duy trì tăng trưởng ổn định.

Tuyên bố nhấn mạnh đến hai điểm: Thứ nhất, quyết tâm chính trị mạnh mẽ của 21 nền kinh tế thành viên APEC đề ra chiến lược lối thoát chung cho nền kinh tế thế giới sau khi gói kích thích kinh tế thành công; các nước thành viên không nên chỉ dựa vào thị trường tiêu thụ Mỹ và những nước vốn có thói quen tiết kiệm cần phải chi tiêu nhiều hơn. Thứ hai, phải ngăn chặn sự trở lại của chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch; đưa ra tầm nhìn tăng trưởng mới của khu vực châu Á-Thái Bình Dương trong thế kỷ 21 là “tăng trưởng cân bằng”, “tăng trưởng bao dung” và “duy trì tăng trưởng”.

Một điều đáng chú ý nữa mà các lãnh đạo APEC nhấn mạnh, là để duy trì tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, các nước cần tiếp cận một cách toàn diện về việc xây dựng mô hình kinh tế thế kỷ 21 trong đó bao gồm thúc đẩy cải tổ cơ cấu, tạo dựng thêm mạng lưới an ninh xã hội, thúc đẩy thuơng mại tự do, cải thiện môi trường kinh doanh.

Các lãnh đạo cũng đồng ý sẽ theo đuổi chính sách phát triển mới sau cơn khủng hoảng kinh tế toàn cầu và bày tỏ quyết tâm hoàn tất vòng đàm phán Doha vào năm 2010 và tìm biện pháp để thúc đẩy thành lập khu vực thương mại tự do châu Á-Thái Bình Dương (FTAAP).

Mục tiêu về khí hậu, khoảng cách Đông-Tây

Hội nghị cấp cao APEC-17 diễn ra tại Singapore đúng vào dịp APEC kỉ niệm 20 năm thành lập (1989-2009). Với chủ đề “Tăng trưởng bền vững, kết nối khu vực”, ngoài thảo luận về cuộc khủng hoảng cũng như những cơ hội mà nền kinh tế thế giới đang phải đối mặt và về cách thức khôi phục kinh tế APEC-17 còn tập trung thảo luận những thách thức về biến đổi khí hậu toàn cầu.

Trong tuyên bố chung, các nhà lãnh đạo cam kết cùng ứng phó những thách thức của biến đổi khí hậu, góp phần hướng tới Hội nghị Thượng đỉnh Copenhagen về biến đổi khí hậu sẽ họp vào tháng 12/2009.

Tuy nhiên, lãnh đạo các quốc gia châu Á-Thái Bình Dương cho rằng sẽ không đạt được thỏa thuận về khí hậu trước hội nghị thượng đỉnh Copenhagen và xem hội nghị Copenhagen sắp tới như một diễn đàn chứ không phải nơi kết thúc trong quá trình tìm kiếm giải pháp cho vấn đề khí thải carbon. APEC 17 đã bỏ mục tiêu giảm một nửa lượng khí thải nhà kính vào năm 2050, vốn đã được đưa vào dự thảo.

Thông cáo APEC viết: "Chúng tôi tái khẳng định cam kết đối phó với thay đổi khí hậu và nỗ lực hướng tới kết quả đầy tham vọng tại Copenhagen."

"Hành động toàn cầu về giảm khí thải cần được đi kèm các biện pháp như hỗ trợ tài chính và chuyển giao công nghệ cho các quốc gia đang phát triển để giúp các nước này khắc phục ảnh hưởng của thay đổi khí hậu."

Trợ lý Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Mike Froman cho hay các vị lãnh đạo đã rút ra kết luận rằng "không thể trông đợi một thỏa thuận đầy đủ, có tính pháp lý được đưa ra trong thời gian kể từ nay tới khi hội nghị Copenhagen bắt đầu trong 22 ngày tới". Còn hãng tin BBC bình luận đây là bằng chứng cho thấy khoảng cách giữa các nước phát triển và đang phát triển, giữa phương Tây và phương Đông, nước giàu và nước nghèo rất khó có thể lấp đầy.

Dấu hỏi cho vai trò của Mỹ

Việc Tổng thống Barack Obama có mặt trong Hội nghị cấp cao APEC lần này được báo giới bình luận rằng Washington đã thực sự “bừng tỉnh” trong nhận thức về giá trị của khu vực từng bị họ “quên lãng”, và là nỗ lực nữa của Mỹ tránh để mất ưu thế ở châu Á - Thái Bình Dương.

Mỹ phải chứng minh là vẫn còn giữ được vai trò người đứng đầu thực sự trong hợp tác khu vực châu Á - Thái Bình Dương, bất chấp tính bấp bênh hiện nay của kinh tế Mỹ và trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc ngày càng quan trọng hơn.

Về phía mình, các nước đang phát triển trong APEC nói rõ rằng họ không còn tín nhiệm mô hình Mỹ, họ muốn một trật tự kinh tế thế giới mới cân bằng hơn.

Các nước tham gia sốt ruột chờ đợi sự có mặt của ông Obama, chờ đợi Mỹ có thái độ tích cực hơn đối với khu vực, xét lại tỷ giá của đồng USD và bảo đảm không áp dụng chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch đối với khu vực. Thái độ nôn nóng này là do chính quyền Obama đã có một loạt động thái bị coi là thiếu thiện chí mở cửa thị trường, thậm chí bảo hộ mậu dịch như đối với nhiều mặt hàng nhập từ châu Á, cụ thể là từ Trung Quốc, Việt Nam, hay một số nước khác. Sự kiện gần đây nhất là quyết định đánh thuế chống phá giá trên mặt hàng vỏ xe hơi hay ống thép của Trung Quốc.

Bế mạc hội nghị cấp cao APEC, ông Obama loan báo rằng Hawai, tiểu bang quê nhà của ông, sẽ đăng cai hội nghị cấp cao APEC vào năm 2011.