Thức uống độc lạ từ vỏ cây, người Pa Kô dùng đãi khách dịp Tết

Bí quyết từ vỏ cây kreaihs

Mỗi độ Xuân về, khi núi rừng thay áo mới, bản làng người Pa Kô ở xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị lại rộn ràng tiếng nói cười, chuẩn bị cho những ngày Tết cổ truyền.

Trong căn bếp ấm cúng của gia đình ông Hồ Văn Phinh (55 tuổi, trú tại thôn Tà Rụt 3, xã Tà Rụt), nồi nước nấu từ vỏ cây và chuối đang sôi lăn tăn, tỏa ra mùi thơm đặc trưng. Bà Hồ Thị Buổi (50 tuổi), vợ ông Phinh nhẹ nhàng đảo nguyên liệu, thỉnh thoảng thêm nước, tạo nên thứ rượu Aveat truyền thống của đồng bào Pa Kô.

Nguyên liệu chính để tạo nên rượu AVeat là vỏ cây kreaihs, một loại cây thân to, hoang dã mọc sâu trong rừng. Ông Phinh cho biết từ tháng 5/2025, ông đã vào rừng lấy vỏ cây kreaihs về treo trên gác bếp, đợi đến Tết mới đem ra nấu rượu. Thời điểm tốt nhất để lấy vỏ là vào mùa hè, khi cây tập trung dinh dưỡng vào vỏ, giúp rượu AVeat thơm ngon hơn.

“Bà con chúng tôi đi rừng chỉ lấy mỗi cây một ít vỏ để cây không bị chết. Trước đây cây kreaihs nhiều, nhưng ngày một hiếm, tôi phải đi cả ngày, vào sâu trong rừng mới lấy được”, ông Phinh chia sẻ về sự kỳ công trong việc tìm kiếm nguyên liệu.

Với hơn 30 năm kinh nghiệm, bà Hồ Thị Buổi tiết lộ bí quyết vỏ cây sau khi rửa sạch được cho vào nồi cùng một ít chuối mật mốc chín, đổ nước và đun nhiều giờ trên bếp củi. Khi nước chuyển sang màu cánh gián là đạt yêu cầu.

"Vỏ kreaihs nấu càng lâu chất gây say tiết ra càng nhiều, rượu AVeat càng thơm, đủ vị. Hỗn hợp vỏ cây và chuối sau khi nấu, để nguội được cho vào chum hoặc bình thủy tinh đậy kín, ủ khoảng một tuần để lên men thành rượu Aveat có màu nâu đỏ đặc trưng”, bà Buổi giải thích.

Hương vị của rừng, của tình người Pa Kô

Trong những ngày Tết, dưới mái nhà sàn của đồng bào Pa Kô, tiếng cười nói rộn ràng, hòa cùng tiếng khèn, chiêng. Cỗ Tết tuy không cầu kỳ nhưng luôn có cơm nếp, thịt nướng, rau rừng, đặc biệt là rượu AVeat để mời khách. Với nồng độ thấp, hương thơm dịu nhẹ, AVeat phù hợp cho cả nam và nữ.

Anh Hồ Văn Chinh (39 tuổi, trú tại thôn Tà Rụt 3) cho biết cuộc sống vùng cao còn nhiều vất vả, nhưng bà con vẫn cố gắng dành dụm để có một cái Tết đủ đầy. Khi có khách đến chúc năm mới, chủ nhà sẽ rót rượu AVeat mời trước như lời chào thân tình, tạo sự gắn kết. Rượu có vị chát nhẹ, đắng thoảng qua rồi ngọt dần nơi cổ họng, không nồng gắt.

Dù việc tìm kiếm cây kreaihs ngày càng khó khăn, người Pa Kô vẫn duy trì tục nấu AVeat mỗi dịp Xuân về. Đây không chỉ là một thức uống mà còn là cách giữ gìn phong tục, nhắc nhở con cháu nhớ về nguồn cội.

“Những chén rượu AVeat được rót ra trong ngày Tết không phải để uống say mà để chúc nhau sức khỏe, mùa rẫy tốt tươi, gia đình yên ấm”, anh Chinh tâm sự.

Nghệ nhân ưu tú Kray Sức, người am hiểu văn hóa Pa Kô, giải thích AVeat là tên gọi chỉ hoạt động vắt nước theo cách hiểu của đồng bào. Vỏ cây kreaihs có vị chát, đắng, chứa chất gây say. Thức uống này được đồng bào Pa Kô đánh giá là tốt cho đường ruột, có giá trị bồi bổ sức khỏe.

“Xưa kia, khi chưa biết nấu và ủ thành rượu, người Pa Kô chỉ lột vỏ cây kreaihs, rửa sạch, phơi khô để sẵn trong nhà. Khi có khách sẽ đem ra nấu với nước mía để thiết đãi, thể hiện sự trân trọng, hiếu khách”, ông Kray Sức kể lại.

Ông Hồ Văn Bước, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Tà Rụt, khẳng định rượu AVeat từ lâu đã trở thành thức uống quen thuộc của đồng bào Pa Kô trong các dịp lễ, Tết, thể hiện sự chân tình, hiếu khách của người vùng cao.

Ông Bước cũng nhấn mạnh, cùng với việc gìn giữ nét văn hóa truyền thống, địa phương thường xuyên tuyên truyền bà con sử dụng rượu một cách chừng mực, không uống say, để AVeat luôn là nét đẹp trong sinh hoạt cộng đồng, không làm ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống.