Vỉa hè: Phần nào để đi bộ, phần nào cho thuê?

Từ cuối 2025 đến đầu 2026, Hà Nội đã làm một việc quyết liệt: lập lại trật tự vỉa hè. Những con phố trung tâm dần “thở” lại được. Vỉa hè sạch sẽ, rộng rãi hơn. Người đi bộ không còn phải len lỏi. Trẻ em có chỗ chạy nhảy. Du khách thong thả chụp ảnh mà không sợ va chạm. Đó là niềm vui lớn của rất nhiều người dân.

Nhưng nhiều hộ kinh doanh mặt phố – những người đã gắn bó với con phố này hàng chục năm – bỗng thấy sinh kế chật vật.

Gần đây, thành phố công bố dự kiến thí điểm cho thuê một phần lòng đường, vỉa hè để phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm. Giá thuê cao nhất 45.000 đồng/m²/tháng.

Sở Xây dựng thành phố đề xuất thí điểm theo 3 giai đoạn, trong đó giai đoạn đầu tiên tại một số tuyến phố ở phường Hoàn Kiếm, Cửa Nam. Sau đó, việc thí điểm mở rộng ra một số phố của các phường trong khu vực Vành đai 1 và cuối cùng là Vành đai 3.

Cơ quan này đánh giá việc thí điểm cho thuê vỉa hè giúp cá nhân, hộ kinh doanh có điều kiện mở rộng kinh doanh, hạn chế tình trạng lấn chiếm vỉa hè, lòng đường trái phép. Đồng thời, ngân sách nhà nước cũng có thể tăng nguồn thu.

Câu chuyện hiện nay là làm thế nào để vỉa hè vừa là nơi mưu sinh của một bộ phận người dân, vừa là không gian chung cho tất cả, nhất là những người có nhu cầu đi bộ trên vỉa hè? Thành phố đã đưa ra một số tiêu chí, theo tôi là phù hợp. Cụ thể như các tuyến phố thực hiện thí điểm phải đáp ứng loạt tiêu chí như không thuộc phạm vi bảo tồn di tích lịch sử văn hóa, không có điểm ùn tắc giao thông, vỉa hè rộng từ 3m trở lên và đảm bảo lối đi cho người đi bộ, tối thiểu rộng 1,5m…

Để đảm bảo việc thí điểm cho thuê vỉa hè, cần phải có những nguyên tắc dứt khoát:

Đầu tiên là nguyên tắc ưu tiên người đi bộ và không gian chung. “Tôi chỉ mong đi bộ từ đầu phố đến cuối phố, từ nhà đến bến xe buýt mà không phải bước xuống lòng đường”. Đây là tâm tư của những người đang mong được từ bỏ sự lệ thuộc vào phương tiện cá nhân. Vỉa hè phải còn lại không gian tối thiểu dành cho người đi bộ, ít nhất 1,5 đến 2m như tiêu chí nêu trên – một nguyên tắc mà thành phố không thể bỏ qua khi quyết định tuyến phố nào có thể cho thuê vỉa hè.

Tiếp theo là nguyên tắc minh bạch và có giới hạn. Chỉ những tuyến phố đủ điều kiện (không ùn tắc; không có di tích là nơi thu hút đông du khách; có camera giám sát) mới được thí điểm. Phí thuê rõ ràng, có thời hạn, và tiền thu về sẽ dùng để trồng cây, sửa hè, giữ vệ sinh. Nguồn tiền từ cho thuê vỉa hè cần đảm bảo nguyên tắc chỉ dành để đầu tư vào không gian công cộng.

Nguyên tắc trách nhiệm cũng rất quan trọng. Kinh doanh trên vỉa hè phải đi đôi với trách nhiệm giữ gìn mỹ quan đô thị. Thành phố cần ban hành những quy chuẩn về kích thước, vật liệu, thiết kế... cho các tài sản sử dụng trên các đoạn vỉa hè được cho thuê.

Và cuối cùng là nguyên tắc đồng thuận cộng đồng.

Một hộ dân bỗng nhiên phải sống cạnh một quán nhậu ồn ào đến 11 giờ đêm, khói nướng bay vào nhà sẽ không ủng hộ việc thí điểm cho thuê vỉa hè.

Vì vậy, sự đồng thuận bằng văn bản của một tỷ lệ nhất định (ví dụ 60% hộ dân và hộ kinh doanh trên tuyến phố) đồng ý đối với những loại hình kinh doanh dễ gây ảnh hưởng như quán nhậu đêm hay quán cà phê là cần thiết.

Một văn bản đồng thuận có thể sẽ khiến việc thuê vỉa hè kinh doanh khó khăn hơn, nhưng nó là cơ chế cần thiết để ràng buộc trách nhiệm đối với cộng đồng của những hộ kinh doanh.

Khi có sự đồng thuận, sẽ không có khiếu nại, thay vào đó là niềm tin của cộng đồng, và vỉa hè thực sự trở thành tài sản chung mà mọi người cùng trân trọng.

Một con phố vẫn có tiếng cười, có dập dìu mưu sinh, nhưng trẻ em vẫn chạy nhảy an toàn, bà cụ vẫn thong thả dạo bước, và ai cũng cảm thấy mình là một phần của câu chuyện ấy. Đó là hình ảnh mà chúng ta nên thấy ở vỉa hè Hà Nội.

Nguyên tắc vỉa hè không phải để cấm đoán hay buông lỏng. Đó là câu chuyện về sự trưởng thành của một Thủ đô: giữ gìn nếp sống, nuôi dưỡng sinh kế, và luôn đặt tiếng nói cộng đồng vào vị trí trung tâm.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!