“Quyền lực mềm” gala đêm giao thừa

Giữa bầu không khí đón Tết Bính Ngọ sôi động tại nhiều nước châu Á, hình ảnh "gây bão" hàng đầu lại không phải là con người: trên sân khấu Xuân Vãn ở Trung Quốc, dàn robot hình người đi quyền, múa côn, song phi vào tường để lộn vòng trên không rồi tiếp đất ở thế tấn trong tiếng reo hò.

Như một truyền thống, khi bữa cơm tất niên dọn ra, hàng trăm triệu gia đình cùng hướng mắt về gala giao thừa. Xuân Vãn – chương trình Gala đêm giao thừa của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc CCTV – không chỉ là chương trình tạp kỹ. Nó là nghi thức, là món ăn tinh thần, là nhịp thở tập thể của một xã hội khổng lồ, ra đời từ năm 1983 và duy trì đều đặn hằng năm. Nó không chỉ giải trí mà còn phản chiếu các vấn đề xã hội và vinh danh những gì cần tôn vinh.

Robot hình người từng xuất hiện tại Xuân Vãn lần đầu vào 2005, nhưng chỉ tới 2016 mới được chú ý, 2025 gây ấn tượng, còn 2026 này thực sự bùng nổ. Đây là các sản phẩm robot tiên tiến nhất của bốn công ty nội địa góp mặt. Tất nhiên, các robot mới chỉ trình diễn theo lập trình định sẵn nên chưa rõ khả năng trí tuệ tự chủ và phản ứng xử lý tình huống ra sao. Nhưng đó có thể chỉ còn là vấn đề thời gian.

Clip robot biểu diễn lập tức lan truyền chóng mặt. Gây chú ý nhất lại là video so sánh phiên bản 2025 và 2026, cho thấy sự phát triển vượt bậc chỉ sau một năm. Lượt tìm kiếm về robot hình người lập tức tăng vọt, trong bối cảnh Trung Quốc chiếm hơn 80% thị phần công nghệ này trên toàn cầu. Một màn trình diễn cùng lúc nâng tầm cả hình ảnh quốc gia và cơ hội thương mại cho một thị trường tỷ đô đầy hứa hẹn.

Điều đáng nói nữa là công nghệ được lồng ghép khéo léo vào tâm điểm của nghi lễ truyền thống. Võ thuật cổ truyền, cơ thể sắt thép và bộ não AI hiện đại hòa làm một dưới ánh đèn sân khấu gala.

Có thể thấy đằng sau những cú nhào lộn của robot hình người ấy là tư duy quảng bá quốc gia, khi việc chọn câu chuyện nào để “trình làng” dưới ánh đèn sân khấu là cả chiến lược lớn phía sau. Nói cách khác, Xuân Vãn đã trở thành sân khấu phô diễn “sức mạnh mềm” của quốc gia bằng văn hóa và công nghệ.

Cũng là một đất nước có truyền thống ăn Tết âm lịch, nếu chúng ta xem đêm gala giao thừa chỉ thuần túy tạp kỹ, ta sẽ hỏi tiết mục nào hay. Nhưng nếu nhìn nhận nó như một chương trình ở tầm quốc gia hút mọi phương tiện truyền thông, câu hỏi sẽ là: năm nay, ta chọn gì làm điểm nhấn bùng nổ.

Xuân Vãn 2026 thành công nhờ giữ được vai chính-phụ, đặt robot ở thế nâng đỡ tinh hoa văn hóa chứ không thay thế nó. Biểu tượng công nghệ ấy không xuất hiện một lần rồi thôi, mà trở lại năm sau trong phiên bản mới với tốc độ phát triển ngoài tưởng tượng. Trong cách kể chuyện ấy, truyền thống đan xen với hiện đại, cảm xúc giao hòa với kỹ thuật, quảng bá thương mại lồng ghép với nghi lễ tập thể. Hiệu ứng tổng thể vượt xa quảng cáo thông thường, vì được neo mạnh mẽ vào ký ức tập thể.

Nhìn sâu hơn, có thể thấy tư duy “nghĩ lớn” và tầm nhìn chiến lược lồng ghép giữa truyền thống và hiện đại được triển khai nhất quán trong rất nhiều show (chương trình) lớn ở Trung Quốc. Tôi vẫn nhớ mãi ấn tượng về kịch bản và màn trình diễn mãn nhãn ở lễ khai mạc Olympic Bắc Kinh 2008, do Trương Nghệ Mưu đạo diễn. Khi quá khứ đi cạnh tương lai, công nghệ song hành cùng di sản, thì lòng tự hào sẽ tự nhiên trào dâng.

Vậy chúng ta có thể tham khảo điều gì?

Hẳn nhiên, không thể học hỏi một cách máy móc, trong bối cảnh khác biệt về quy mô, nguồn lực và trình độ công nghệ. Cách thiết thực là: Ta không bắt chước cái họ có. Ta học cách họ thiết kế tư duy chiến lược.

Chúng ta cũng có gala giao thừa, cũng giờ vàng linh thiêng, cũng khán giả cả nước. Chương trình “Táo quân” đã thành công trong việc giành được cảm tình của khán giả, đi vào ký ức nhiều thế hệ, và tạo được tâm lý mong chờ qua các năm. Tuy nhiên cấu trúc chương trình đêm giao thừa về cơ bản vẫn là phân mảnh. Năm nay chương trình có thay đổi lớn: “Táo quân” khác lạ, còn “Quảng trường Mùa xuân” mới ra đời nhận ý kiến “ngược – xuôi”. Cảm xúc đôi chỗ bị gián đoạn bởi quảng cáo.

Vấn đề mấu chốt là ở trục tư duy: chương trình gala giao thừa xưa nay chưa có được trục nội dung chiến lược xuyên suốt và những khoảnh khắc bùng nổ được mong đợi. Xoay trục tư duy trong tổ chức chương trình thì không nhất thiết tốn ngân sách. Xây sân khấu chiến lược, đặt câu hỏi chiến lược và chọn sản phẩm chiến lược để quảng bá là việc bất kỳ quốc gia nào cũng có thể bắt đầu.

Vậy cần phải xoay trục tư duy thế nào?

Hãy thử cùng hình dung một chương trình ở tầm quốc gia đúng nghĩa, một show truyền hình quan trọng và tầm cỡ nhất của năm, được chuẩn bị công phu cả năm. Cần đặt trong lộ trình phát triển chương trình với các mốc 3-5-10 năm rất cụ thể. Mỗi mùa có chủ đề chiến lược, có ngành mũi nhọn làm điểm nhấn và sự kế thừa liên tục.

Khi đó, mỗi năm phải trả lời loạt câu hỏi: ai diễn, diễn gì, nhắm tới ai? Sản phẩm văn hóa hay công nghệ gì sẽ là tâm điểm? Và cuối cùng, ta muốn khán giả trong và ngoài nước nhớ điều gì khi chương trình khép lại.

Chính vì tính chiến lược với lộ trình dài, chương trình cần vượt khỏi phạm vi một đài truyền hình để phối hợp cùng các bộ ngành liên quan, nhất là ngành văn hóa và ngành khoa học công nghệ. Sự thể hiện phải rất tinh tế, bởi nếu lồng ghép mới-cũ không khéo sẽ phản tác dụng, còn quảng bá hình ảnh quốc gia thì dễ bị trượt quán tính về thông tin khô cứng, phô trương. Bài toán ngân sách eo hẹp có thể được giải bằng hợp tác công tư, khi thành phần tư nhân đang ngày một tham gia mạnh mẽ vào công nghiệp văn hóa. Chúng ta đã có kinh nghiệm làm các concert (chương trình âm nhạc) lớn, đủ nền tảng xây dựng phiên bản đêm gala chiến lược hơn.

Việt Nam đã có những điểm tựa pháp lý nhất định. Cụ thể như Quyết định 2486 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam; Quyết định số 1131 ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó có AI, chip bán dẫn và robot.

Về khối nội dung lớn, chương trình gala không chỉ phê phán các vấn đề xã hội trong năm đó qua hài kịch như “Táo quân” đã làm, mà cần thêm cả trình diễn và vinh danh những thành tựu mới của đất nước.

Về văn hóa nghệ thuật, nên vinh danh sản phẩm đã có tiếng vang ra quốc tế. Về công nghệ, mỗi năm có thể chọn một ngành mũi nhọn và vài sản phẩm xuất sắc tiêu biểu. Hẳn nhiên, nếu đưa công nghệ vào có thể có rủi ro nếu công nghệ chưa đủ mạnh hay kỳ vọng vượt thực lực. Vì vậy cần rất khéo léo.

Chẳng hạn, thay vì phô trương cả dàn robot, có thể khiêm tốn chọn một robot tiêu biểu, đặt một biệt danh dễ thương và trao cho nó một vai trong đêm gala. “Táo robot” này sẽ giao lưu, đồng diễn cùng nghệ sĩ và trở thành gương mặt đồng hành của concert qua nhiều năm. Khi đó, khán giả không chỉ xem một tiết mục, mà còn chứng kiến hành trình tiến hóa công nghệ được kể lại theo từng mùa.

Cuối cùng, hiệu quả cần đo đếm được qua lượng xem, sức lan tỏa, các số liệu thương mại liên quan đến sản phẩm văn hóa hay công nghệ được quảng bá.

Tôi mong ước một ngày, trước thềm mỗi mùa xuân mới, truyền thông trong khu vực sẽ lại đặt câu hỏi: Việt Nam sẽ trình diễn gì trong gala đêm giao thừa. Không vì tò mò văn nghệ. Mà tò mò về bước tiến của quốc gia, về mũi nhọn mà quốc gia ấy chọn trong cuộc thi kể chuyện tương lai của thời đại công nghệ.

Đêm giao thừa không chỉ khép lại một năm, mà còn có thể mở ra vị thế mới cho quốc gia.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!