Dấu ấn Việt Nam tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026

Trong hai ngày 9-10/6 tại Hà Nội, Diễn đàn Tương lai ASEAN (ASEAN Future Forum - AFF) 2026 diễn ra trong bối cảnh khu vực và thế giới đang chứng kiến những biến động sâu sắc chưa từng có.

Với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: hòa bình, thịnh vượng và phát triển lấy người dân làm trung tâm”, AFF 2026 không đơn thuần đề cập tới các vấn đề trước mắt, mà phản ánh sự chủ động kiến tạo tương lai của ASEAN. Có thể nói, AFF đang từng bước trở thành không gian chiến lược để ASEAN suy ngẫm về tương lai, nhận diện những thách thức dài hạn và tìm kiếm những động lực phát triển mới cho khu vực. Đồng thời, việc Việt Nam tiếp tục khởi xướng và đăng cai tổ chức diễn đàn cũng cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong tiến trình định hình các chương trình nghị sự chiến lược của khu vực.

ASEAN trước những biến động chưa từng có

Phát biểu tại Đối thoại Shangri-La 2026 vào cuối tháng 5 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra 3 cuộc khủng hoảng lớn mà thế giới đang đối mặt, gồm khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Đây không chỉ là những vấn đề mang tính toàn cầu, mà còn tác động trực tiếp tới khu vực Đông Nam Á.

Khủng hoảng trật tự quốc tế thể hiện ở sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trung tâm quyền lực, sự gia tăng các điểm nóng địa chính trị và xu hướng phân mảnh trong quản trị toàn cầu. Những nguyên tắc vốn được xem là nền tảng của trật tự quốc tế sau Chiến tranh Lạnh đang chịu nhiều sức ép. Đối với ASEAN, điều này đặt ra thách thức lớn trong việc duy trì môi trường hòa bình, ổn định và cân bằng chiến lược giữa các nước lớn.

Khủng hoảng mô hình phát triển cũng đang trở thành một bài toán khó. Trong nhiều thập niên, tăng trưởng của phần lớn các nền kinh tế ASEAN dựa trên thương mại quốc tế, đầu tư nước ngoài và lợi thế lao động cạnh tranh. Tuy nhiên, khi chủ nghĩa bảo hộ quay trở lại, chuỗi cung ứng toàn cầu được tái cấu trúc, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo làm thay đổi phương thức sản xuất, những động lực tăng trưởng truyền thống đang dần bộc lộ giới hạn.

Trong khi đó, khủng hoảng lòng tin chiến lược khiến môi trường quốc tế trở nên khó dự báo hơn. Những khác biệt về lợi ích, cách tiếp cận và nhận thức giữa các quốc gia ngày càng rõ nét. Không gian đối thoại và hợp tác vì thế cũng đứng trước nhiều sức ép.

Ba cuộc khủng hoảng này đang hội tụ rõ nét tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi ASEAN nằm ở vị trí trung tâm của các dòng chảy địa chính trị, kinh tế và công nghệ toàn cầu. Điều đó đặt ra câu hỏi quan trọng đối với ASEAN: Làm thế nào để tiếp tục duy trì vai trò trung tâm trong bối cảnh môi trường chiến lược ngày càng phức tạp?

Trong nhiều năm qua, vai trò trung tâm của ASEAN được xây dựng trên nền tảng đối thoại, đồng thuận và khả năng dung hòa lợi ích giữa các bên. Tuy nhiên, khi cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt, khi các cơ chế hợp tác mới liên tục xuất hiện, ASEAN buộc phải chứng minh năng lực điều phối, khả năng kiến tạo chương trình nghị sự và sức mạnh đoàn kết nội khối.

Chính vì vậy, yêu cầu cấp thiết hiện nay không chỉ là ứng phó với các thách thức trước mắt, mà còn phải xây dựng năng lực thích ứng trước các cú sốc bên ngoài, khả năng duy trì tự chủ chiến lược và chủ động định hình môi trường phát triển của mình.

Không gian kiến tạo tư duy chiến lược mới cho ASEAN

Nếu phần lớn các cơ chế hợp tác hiện nay tập trung giải quyết những vấn đề đang diễn ra, thì AFF được xây dựng như một diễn đàn hướng về tương lai. Đây là không gian để các nhà lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp và các lực lượng xã hội cùng suy nghĩ về những vấn đề có thể định hình ASEAN trong 10 năm, 20 năm hay xa hơn nữa. Nói cách khác, AFF phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy quản lý hiện tại sang tư duy hoạch định tương lai.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi ASEAN đang triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Trong một thế giới biến động nhanh chóng, khả năng dự báo, chuẩn bị và định hình tương lai sẽ quyết định vị thế cạnh tranh cũng như sức sống của cả cộng đồng. Vì vậy, AFF 2026 không chỉ là nơi trao đổi quan điểm, mà còn là không gian kiến tạo tư duy chiến lược mới cho ASEAN.

Một trong những điểm nhấn nổi bật của diễn đàn năm nay là lần đầu tiên các chính đảng ở Đông Nam Á cùng tham gia đối thoại về tương lai khu vực. Trong tiến trình hội nhập ASEAN, hợp tác từ trước tới nay chủ yếu được dẫn dắt bởi các chính phủ và cơ quan ngoại giao. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy sự thành công của hội nhập không chỉ phụ thuộc vào các thỏa thuận giữa các nhà nước, mà còn cần sự đồng thuận chính trị và xã hội sâu rộng bên trong mỗi quốc gia. Các chính đảng là lực lượng hoạch định tầm nhìn phát triển, xây dựng đồng thuận xã hội và duy trì tính liên tục của chính sách. Việc đưa các chính đảng vào tiến trình đối thoại thể hiện một cách tiếp cận toàn diện hơn đối với tương lai ASEAN.

Đây cũng là lần đầu tiên Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN được đưa vào chương trình nghị sự của AFF, cho thấy cách tiếp cận mới trong tư duy phát triển khu vực. Nếu trước đây hợp tác ASEAN chủ yếu được thúc đẩy từ cấp quốc gia, thì ngày nay các đô thị đang nổi lên như những chủ thể quan trọng của tiến trình hội nhập. Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo diễn ra mạnh mẽ, các thành phố là trung tâm kinh tế, đồng thời là nơi thử nghiệm những mô hình quản trị mới, những giải pháp đổi mới sáng tạo và những chính sách phát triển bền vững. Bởi vậy, kết nối giữa các thành phố ASEAN thực chất là kết nối những động lực tăng trưởng mới của khu vực, góp phần đưa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 đến gần hơn với đời sống của người dân.

Một nội dung quan trọng khác là quản trị trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và chuyển đổi số. Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi sâu sắc đời sống kinh tế - xã hội toàn cầu, ASEAN cần tìm ra cách tiếp cận phù hợp để vừa tận dụng cơ hội phát triển, vừa hạn chế các rủi ro về bất bình đẳng, khoảng cách số và an ninh dữ liệu. Cùng với đó, các vấn đề liên quan tới tiểu vùng Mekong, kết nối hạ tầng, an ninh năng lượng và phát triển xanh cũng được đưa vào chương trình nghị sự như những động lực tăng trưởng mới của khu vực.

Đặc biệt, tất cả những chủ đề này đều được kết nối bởi một triết lý phát triển chung, đó là lấy con người làm trung tâm. Sự thành công của hội nhập không thể chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế hay quy mô thương mại. Thước đo cuối cùng phải là chất lượng cuộc sống của người dân, cơ hội việc làm cho thanh niên, năng lực thích ứng của doanh nghiệp và khả năng chống chịu của cộng đồng trước các cú sốc trong tương lai. Đó cũng là lý do chủ đề “lấy người dân làm trung tâm” trở thành điểm nhấn nổi bật nhất của AFF 2026.

Dấu ấn Việt Nam

Từ khi gia nhập ASEAN vào năm 1995, Việt Nam luôn khẳng định vai trò là thành viên nòng cốt, góp phần quan trọng vào sự lớn mạnh và phát triển chung của khu vực. AFF tiếp tục cho thấy sự chủ động của Việt Nam trong đề xuất những sáng kiến hợp tác mới cho ASEAN.

AFF là sáng kiến của Việt Nam, được công bố tại Hội nghị Cấp cao ASEAN năm 2023. Qua hai kỳ tổ chức năm 2024 và 2025, AFF đã nhanh chóng vượt ra ngoài khuôn khổ của một sự kiện đối ngoại thông thường để trở thành diễn đàn đối thoại chiến lược có uy tín của khu vực. Sự hiện diện ngày càng đông đảo của các nhà lãnh đạo, học giả và đối tác quốc tế phản ánh giá trị thực tiễn của diễn đàn, đồng thời cho thấy nhu cầu ngày càng lớn đối với những không gian trao đổi mang tính dự báo và kiến tạo tương lai. Qua AFF, Việt Nam đang cho thấy một hình thức đóng góp mới cho ASEAN, không chỉ tham gia các tiến trình hợp tác hiện hữu, mà còn chủ động tạo lập những diễn đàn, ý tưởng và sáng kiến có khả năng dẫn dắt các cuộc thảo luận chiến lược của khu vực.

Trong bối cảnh các quốc gia vừa và nhỏ khó có thể tạo ảnh hưởng bằng sức mạnh cứng, khả năng đề xuất các sáng kiến có giá trị, kết nối các bên liên quan và kiến tạo đồng thuận trở thành một nguồn sức mạnh ngày càng quan trọng. AFF chính là minh chứng rõ nét cho năng lực đó của Việt Nam.

Thông qua diễn đàn, Việt Nam cũng tiếp tục khẳng định uy tín quốc tế và vai trò là một đối tác tin cậy trong khu vực. Việc nhiều nhà lãnh đạo ASEAN, các đối tác và tổ chức quốc tế tham gia AFF cho thấy sự đánh giá cao đối với những đóng góp của Việt Nam trong các vấn đề khu vực.

Đáng chú ý, những nội dung được Việt Nam thúc đẩy thông qua AFF đều không chỉ gắn với nhu cầu phát triển của riêng mình, mà còn phản ánh những vấn đề cốt lõi quyết định tương lai của cả khu vực. Từ tự cường chiến lược, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh, quản trị trí tuệ nhân tạo theo hướng lấy con người làm trung tâm cho đến thúc đẩy kết nối tiểu vùng Mekong, tất cả đều hướng tới mục tiêu xây dựng một ASEAN có khả năng thích ứng tốt hơn, cạnh tranh hiệu quả hơn và phát triển bền vững hơn trong một thế giới đầy biến động. Điều đó cho thấy Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình định hình những ưu tiên phát triển và tầm nhìn chiến lược của ASEAN trong giai đoạn mới.

Với những đóng góp ngày càng thực chất cho các tiến trình hợp tác khu vực, Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, thúc đẩy đối thoại, tăng cường đồng thuận và đóng góp các sáng kiến cho sự phát triển của Cộng đồng ASEAN. Bởi một ASEAN tự cường, đoàn kết và phát triển bền vững không chỉ là lợi ích chung của khu vực, mà còn gắn liền với lợi ích chiến lược lâu dài của Việt Nam.

Vì thế, giá trị lớn nhất của AFF 2026 không chỉ nằm ở việc tạo dựng một không gian để ASEAN cùng nhìn xa hơn những thách thức trước mắt, cùng suy nghĩ về tương lai và cùng kiến tạo những định hướng phát triển cho giai đoạn tiếp theo. Trong tiến trình đó, Việt Nam đang ngày càng khẳng định vai trò của một thành viên chủ động, trách nhiệm và có năng lực đóng góp vào việc định hình tương lai khu vực, qua đó tiếp tục ghi dấu ấn của một quốc gia tích cực, sáng tạo và tự tin đồng hành cùng ASEAN trên chặng đường hướng tới năm 2045.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!