Phòng ngừa kháng kháng sinh: Bài học Nhật Bản và thách thức cho Việt Nam

Dân trí Giữa bối cảnh kháng kháng sinh (KKS) là vấn nạn y tế toàn cầu, câu chuyện ngành Y tế Nhật Bản cải thiện “kỳ tích” tình trạng KKS khi từng là tâm điểm báo động trước đó 10 năm trở thành bài học đắt giá cho nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Với kinh nghiệm công tác nhiều năm tại Nhật Bản, TS. BS Phạm Nguyên Quý (Khoa Nội khoa - Ung thư, BV Đại học Kyoto) đã chia sẻ quan sát thực tế về nỗ lực vượt qua KKS trong y tế và cộng đồng ở đất nước này, đối chiếu với thực trạng tại Việt Nam.

TS.BS Phạm Nguyên Quý (Khoa Nội khoa-Ung thư, BV Đại học Kyoto, Nhật Bản)
TS.BS Phạm Nguyên Quý (Khoa Nội khoa-Ung thư, BV Đại học Kyoto, Nhật Bản)

Lịch sử Vi khuẩn kháng kháng sinh và Quan điểm Một Sức Khỏe

Trên thực tế, nguy hiểm tiềm tàng do Vi khuẩn kháng kháng sinh (VKKKS) đã được nêu ra vào những năm 1980 và Trung tâm phòng chống dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đã kêu gọi sử dụng kháng sinh đúng cách từ năm 1995. Tuy thế, nó chưa được xem là vấn đề cấp thiết vào thời kỳ đó.

Từ năm 2000, nhiều báo cáo về sự gia tăng VKKKS và những đợt bùng phát liên quan đã bắt đầu được cộng đồng chú ý. Năm 2011, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đưa ra thông điệp “Hôm nay không hành động, ngày mai hết cứu chữa” và kêu gọi phản ứng ở mức độ toàn cầu. Quan điểm “Một Sức Khỏe” (One Health) rất được chú trọng trong Phương án hành động toàn cầu của WHO, nhìn nhận rằng các quốc gia đều có đối sách riêng nhưng nhìn chung, sự phối hợp của nhiều ban ngành, đặc biệt là nhận thức của toàn cộng đồng luôn được xem là yếu tố sống còn.


Theo báo cáo toàn cầu của WHO, nếu không hành động, số người chết do KKS năm 2050 sẽ là 10 triệu người, nhiều hơn cả số tử vong vì ung thư hay các bệnh khác

Theo báo cáo toàn cầu của WHO, nếu không hành động, số người chết do KKS năm 2050 sẽ là 10 triệu người, nhiều hơn cả số tử vong vì ung thư hay các bệnh khác

Thực trạng KKS ở Nhật Bản và Việt Nam

Nói riêng trong ngành y tế, nguyên nhân chính gây nên Kháng kháng sinh (KKS) là việc dùng thuốc kháng sinh không đúng cách. Theo thống kê năm 2013, lượng thuốc kháng sinh sử dụng cho người trong 1 ngày tại Nhật Bản là 15.8 DDD/1000 người, thuộc nhóm thấp trong các nước tiên tiến. Tuy nhiên, tỉ lệ sử dụng Fluoroquinolones, Macrolides và Cephalosphorin đường uống đang chiếm tỉ lệ cao. Ngoài ra, tỉ lệ tụ cầu vàng kháng methicillin (MRSA) và phế cầu kháng penicillin là khá cao (48% và 51%) trong nhóm nước nói trên.

Để cải thiện tình hình, Nhật Bản đã lập kế hoạch hành động nhằm cải thiện nhận thức cộng đồng, xúc tiến đào tạo đội ngũ chuyên môn, kiểm soát việc sử dụng kháng sinh trong y tế và sản xuất, thúc đẩy hợp tác quốc tế đối phó KKS…

Từ năm 2000, một cơ quan chuyên trách về khảo sát và đối phó với nhiễm khuẩn bệnh viện (JANIS) đã ra đời nhằm phát hiện sớm và ngăn chặn sớm những ca nhiễm trùng bệnh viện trong toàn Nhật Bản. Với chiến lược kiểm soát nhiễm khuẩn hợp lý, tỉ lệ phân lập MRSA đã giảm từ 58.7% năm 2009 xuống còn 49.1% năm 2014. Biến chứng nhiễm trùng sau mổ do MRSA cũng đã trở nên hiếm. Nhờ nhiều giải pháp ở mức cá nhân, mức cộng đồng lẫn thay đổi trong hệ thống quản lý, tình trạng KKS ở Nhật Bản có cải thiện rõ rệt so với 10 năm trước.

Nhìn về Việt Nam, tình hình không mấy khả quan vì WHO đã liệt Việt Nam vào danh sách các nước có tỉ lệ KKS cao nhất thế giới. Tỉ lệ kháng các loại kháng sinh thuộc nhóm Carbapenem đã tăng tới 50% trong khi tỉ lệ kháng kháng sinh nhóm Cephalosporin thế hệ thứ 3 đã tăng lên hơn 60% trong cả nước. Chi phí thuốc kháng sinh chiếm phần lớn tổng chi thuốc (gần 30%) và có chiều hướng gia tăng. Đáng lo ngại hơn, mặc dù Việt Nam đã xây dựng chương trình hành động liên quan tới KKS (2013-2020), mức sử dụng kháng sinh trong giai đoạn 2009-2015 lại tăng gần 3 lần so với giai đoạn 2005-2009.

Đối phó KKS và bài học từ Nhật Bản

Dù không có số liệu đầy đủ ở Việt Nam để so sánh, có thể điểm qua các điểm chính như bài học từ Nhật Bản để đối phó KKS:

1. Kiểm soát việc mua bán thuốc kháng sinh chặt chẽ

Nếu ở Việt Nam 88-91% kháng sinh được bán không không cần toa, thì ở Nhật Bản, người dân chỉ được mua kháng sinh khi có toa thuốc của bác sĩ, được cấp từ các cơ sở y tế chính thống. Việc kê toa của các bác sĩ cũng bị kiểm soát khá nghiêm ngặt; tình trạng kê thuốc nhận hoa hồng từ hãng dược cũng đã được xóa bỏ triệt để.

2. Xây dựng hướng dẫn dùng thuốc kháng sinh đúng cách và phổ biến toàn quốc

Theo một số báo cáo, 1/3 chỉ định kháng sinh ở các bệnh viện Việt Nam là không phù hợp và hiện tượng này thường xảy ra ở các khoa Ngoại, Sản Phụ khoa và các bệnh viện quốc lập. Ở Nhật Bản, các Hiệp hội chuyên môn cùng Bộ Y tế đã xây dựng những hướng dẫn liên quan tới việc sử dụng thuốc kháng sinh đúng cách. Có nhiều hình thức giảng dạy cho bác sĩ và nhân viên y tế, bao gồm cả giờ giảng online để các bác sĩ hiểu đúng chỉ định của thuốc kháng sinh.

3. Cố gắng thực thi việc báo cáo, khoanh vùng và hồi cứu ca nhiễm KKS

Các bác sĩ Nhật Bản thực hiện rất tốt việc báo cáo với cơ quan quản lý y tế cấp tỉnh/thành phố khi chẩn đoán ra những ca bệnh có khả năng lây truyền cao hoặc có nhiễm KKS. Vì bệnh nhân có thể tự ý di chuyển từ bệnh viện này sang bệnh viện khác, việc báo cáo như vậy có thể giúp ích cho việc khoanh vùng, hồi cứu nơi phát bệnh để can thiệp.

4. Xây dựng hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện hiệu quả

Nhiều bệnh viện Nhật Bản có Ban kiểm soát nhiễm khuẩn (ICT) với các bác sĩ, y tá, dược sĩ và kỹ thuật viên xét nghiệm chuyên sâu về bệnh truyền nhiễm. Ban này sẽ tham gia tìm hiểu ca bệnh và tư vấn về cách chọn thuốc, liều lượng cũng như thời gian điều trị thích hợp cho các bác sĩ điều trị, đồng thời “đóng chốt” ở các khoa phòng để theo dõi công tác phòng ngừa lây lan.

5. Giải quyết triệt để bài toán vệ sinh trong bệnh viện

Vì trong cộng đồng bao giờ cũng có những nhóm người có hệ miễn dịch yếu, dễ mắc bệnh truyền nhiễm, ngăn chặn triệt để sự lây lan VKKKS đến những đối tượng này là cực kỳ quan trọng trong quá trình kiểm soát nhiễm khuẩn. Việc này thường được tiến hành thông qua giảm thiểu tình trạng nằm ghép chung giường, xài chung đồ dùng cá nhân hay dụng cụ y tế giữa các bệnh nhân, thường xuyên làm sạch nơi công cộng với chất sát khuẩn phù hợp...

6. Khuyến khích nhân viên y tế rửa tay

Song song với việc mang các dụng cụ phòng tránh nhiễm khuẩn như găng tay, tạp dề, khẩu trang y tế phù hợp, việc nhân viên y tế rửa tay đúng cách, đúng thời điểm theo khuyến cáo của WHO cũng đã góp phần giảm thiểu việc mang vi khuẩn từ nơi này sang nơi khác. Nhân viên y tế Nhật Bản đã thường xuyên rửa tay hơn so với ngày xưa, do các dung dịch rửa tay tiện lợi được bố trí phù hợp hơn, và cũng nhờ bệnh viện đã tổ chức nhiều giờ giảng về chăm sóc da tay, mua nhiều dung dịch khử trùng ít gây khô và đau rát tay. Rửa tay giữ gìn vệ sinh không chỉ giúp bảo vệ bệnh nhân mà còn bảo vệ nhân viên y tế và cả người thân của họ khỏi các chủng vi khuẩn độc hại.

Khuyến cáo của WHO về 5 thời điểm nhân viên y tế cần rửa tay.
Khuyến cáo của WHO về 5 thời điểm nhân viên y tế cần rửa tay.

7. Giáo dục và truyền thông về phòng bệnh cho cộng đồng

Nhật Bản tích cực sử dụng nhiều kênh truyền thông giúp giáo dục sức khỏe cho cộng đồng, bao gồm cả những vấn đề về bệnh truyền nhiễm, dùng kháng sinh đúng cách, hay các thói quen tốt để ngừa nhiễm khuẩn như rửa tay và tắm với xà phòng diệt khuẩn…

Trong khuôn khổ chương trình hợp tác truyền thông “Vì một Việt Nam khỏe mạnh hơn”, Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế và Quỹ Unilever Việt Nam, nhãn hàng Lifebuoy sẽ đồng hành đem đến các chương trình tích hợp nhiều kiến thức bổ ích để nâng cao ý thức vệ sinh cá nhân trong cộng đồng.

Áp dụng công nghệ ion bạc, xà phòng diệt khuẩn Lifebuoy tăng cường bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn hiệu quả gấp 10 lần so với xà phòng thông thường, nhờ đó phòng tránh được dịch bệnh, ngăn ngừa nguy cơ kháng kháng sinh cho cả gia đình.

MỚI NHẤT
Tức ngực, khó thở vì mẩu xương lợn nằm trong phổi gần 1 năm
Tức ngực, khó thở vì mẩu xương lợn nằm trong phổi gần 1 năm

(Dân trí) - Ngày 17/7, các bác sĩ thuộc khoa Tai - Mũi - Họng, Bệnh viện Đà Nẵng đã tiến hành phẫu thuật gắp ra khỏi cơ thể bệnh nhân nam 45 tuổi một mẫu xương lợn hơn một năm nằm ẩn mình dưới thùy đáy phổi trái.

Thứ tư, 18/07/2018 - 08:04

Vụ trao nhầm con: Gia đình và Bệnh viện đa khoa Ba Vì đã thống nhất mức đền bù
Vụ trao nhầm con: Gia đình và Bệnh viện đa khoa Ba Vì đã thống nhất mức đền bù

Bệnh viện đa khoa Ba Vì (Hà Nội) và 2 gia đình đã tìm được tiếng nói chung, thống nhất giải quyết sự việc trao nhầm con cách đây 6 năm.

Thứ tư, 18/07/2018 - 07:46

Những thành phố nhiều stress nhất nước Mỹ
Những thành phố nhiều stress nhất nước Mỹ

(Dân trí) - Bạn nghĩ rằng mình đang bị stress? Hãy đến Detroit (thủ phủ của bang Michigan), nơi được mệnh danh là thành phố stress nhất hay đến Fremont (bang California) nơi bình yên nhất nước Mỹ.

Thứ tư, 18/07/2018 - 07:22

Điều trị trúng đích mang lại kết quả tối ưu
Điều trị trúng đích mang lại kết quả tối ưu

(Dân trí) - Chấn thương, dưới bất kỳ hình thức nào đều là cơn ác mộng của các vận động viên chuyên nghiệp. Hãy cùng lắng nghe một vận động viên hàng đầu người Singapore chia sẻ kinh nghiệm của mình về cách cô tìm ra phương pháp điều trị phù hợp giúp cô hồi phục nhanh chóng.

Thứ tư, 18/07/2018 - 07:18

Rửa dạ dày vì ăn mật cá trắm, bệnh nhân “cạch đến già” món ăn truyền miệng
Rửa dạ dày vì ăn mật cá trắm, bệnh nhân “cạch đến già” món ăn truyền miệng

(Dân trí) - Người đàn ông 37 tuổi (Tuyên Quang) được gia đình đưa vào BV đa khoa Hùng Vương cấp cứu trong tình trạng đau bụng quằn quại, nôn nhiều ra dịch vàng, bụng chướng sau ăn mật cá trắm.

Thứ tư, 18/07/2018 - 07:16

Báo động người Việt ăn muối gấp đôi so với khuyến cáo
Báo động người Việt ăn muối gấp đôi so với khuyến cáo

(Dân trí) - Để tốt nhất cho sức khỏe, Tổ chức y tế thế giới (WHO) khuyến cáo một người ăn dưới 5g muối/người/ngày. Tuy nhiên tại Việt Nam, lượng tiêu thụ muối lên đến 9,4g/người/ngày.

Thứ tư, 18/07/2018 - 07:15

Bị táo bón kéo dài, 3kg phân đóng trong ruột bé trai 5 tuổi
Bị táo bón kéo dài, 3kg phân đóng trong ruột bé trai 5 tuổi

(Dân trí) - Bị táo bón từ khi chào đời, ruột cháu bé 5 tuổi phình giãn hơn 20cm, đóng gần gần 3kg phân. Đây là bệnh phình đại tràng bẩm sinh do nguyên nhân vô hạch chiếm vị trí hàng đầu trong hội chứng tắc ruột ở trẻ sơ sinh.

Thứ ba, 17/07/2018 - 04:05

Liệu pháp ánh sáng chữa được vết loét lâu liền
Liệu pháp ánh sáng chữa được vết loét lâu liền

(Dân trí) - Liệu pháp ánh sáng ngày càng được sử dụng để điều trị các tình trạng y tế như đau và bệnh ngoài da, và mới đây các bác sĩ người Anh đã khai thác liệu pháp này để điều trị những vết thương lâu liền như loét và loét nằm.

Thứ ba, 17/07/2018 - 11:34

Một phụ nữ tử vong vì ngộ độc sau 2 tiếng lau chùi bếp
Một phụ nữ tử vong vì ngộ độc sau 2 tiếng lau chùi bếp

(Dân trí) - Một phụ nữ sống ở Madrid đã không qua khỏi sau khi nhập viện cấp cứu vì ngộ độc các chất làm sạch bếp.

Thứ ba, 17/07/2018 - 10:37

5 dấu hiệu của huyết khối
5 dấu hiệu của huyết khối

(Dân trí) - Tuy cục máu đông (huyết khối) có thể giúp đóng kín vết thương và cầm máu, nhưng cục máu đông có thể gây hại nếu nó xảy ra ở các tĩnh mạch sâu của cơ thể. Thường xảy ra ở chân, tình trạng này được gọi là huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT).

Thứ ba, 17/07/2018 - 09:26

Đau vùng chậu trong kỳ kinh - Dấu hiệu của lạc nội mạc tử cung
Đau vùng chậu trong kỳ kinh - Dấu hiệu của lạc nội mạc tử cung

(Dân trí) - “Nhiều phụ nữ chịu đựng nhiều năm cơn đau vùng chậu do Lạc Nội mạc tử cung trước khi được chẩn đoán. Điều này dẫn đến việc chậm trễ trong điều trị và gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống”, Giáo sư Nguyễn Thị Ngọc Phượng, Phó Chủ tịch Hội Sản Phụ Khoa Việt Nam kiêm Chủ tịch Hội Nội tiết sinh sản và Vô sinh TPHCM cho biết.

Thứ ba, 17/07/2018 - 08:56

Ưng Bất Bạc - Từ thảo dược núi rừng đến công trình được Mỹ cấp bằng sáng chế
Ưng Bất Bạc - Từ thảo dược núi rừng đến công trình được Mỹ cấp bằng sáng chế

(Dân trí) - Người đồng bào dân tộc trên những rẻo núi cao Việt Nam luôn tự hào được sống giữa “kho thảo dược quý” của thiên nhiên với nhiều phương thuốc bí truyền được lưu truyền từ nghìn đời nay.

Thứ ba, 17/07/2018 - 08:50

ĐÁNG QUAN TÂM
Căn bệnh khiến Hoa hậu Jennifer Phạm phải nhập viện gấp nguy hiểm thế nào?
Căn bệnh khiến Hoa hậu Jennifer Phạm phải nhập viện gấp nguy hiểm thế nào?

Mới đây Hoa hậu Jennifer Phạm đã phải nhập viện cấp cứu gấp vì căn bệnh viêm ruột thừa cấp vô cùng nguy hiểm.

Thứ ba, 17/07/2018 - 06:33

Cứu bé 11 tháng tuổi bị mẹ tâm thần đâm thủng ruột
Cứu bé 11 tháng tuổi bị mẹ tâm thần đâm thủng ruột

Khi bà H. đang quét sân thì nghe tiếng bé T. khóc thét trong nhà. Xô cửa nhà vệ sinh, bà bất ngờ thấy con gái đang dùng dao đâm vào bụng bé T.

Thứ ba, 17/07/2018 - 05:04

Lập “rào chắn” bệnh mạn tính từ tuyến y tế cơ sở
Lập “rào chắn” bệnh mạn tính từ tuyến y tế cơ sở

(Dân trí) - Các loại bệnh mạn tính không lây đang trở thành gánh nặng gây quá tải cho các tuyến điều trị. Bộ Y tế chủ trương lập “rào chắn” để ngăn chặn bệnh mạn tính không lây ngay từ tuyến trạm y tế tuyến phường xã.

Thứ ba, 17/07/2018 - 04:13

Hoa kỳ bàn giao Dự án cải tạo Trạm Y tế trị giá hơn 257 nghìn USD
Hoa kỳ bàn giao Dự án cải tạo Trạm Y tế trị giá hơn 257 nghìn USD

(Dân trí) - Chiều 16/7, Văn phòng Hợp tác quốc phòng, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam và Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương đã tiến hành bàn giao công trình Dự án Cải tạo Trạm Y tế phường Nhơn Bình (TP Quy Nhơn, tỉnh Bình Định).

Thứ hai, 16/07/2018 - 06:18

Ngư dân bị nhồi máu não ngoài khơi được đưa về bờ cấp cứu kịp thời
Ngư dân bị nhồi máu não ngoài khơi được đưa về bờ cấp cứu kịp thời

(Dân trí) - Trong lúc đang đánh bắt thủy sản ở ngoài khơi vùng biển Đà Nẵng, một thuyền viên trên tàu cá tỉnh Thừa Thiên Huế bất ngờ xuất hiện các triệu chứng nửa người không cử động được, không thể nói, và lúc mê lúc tỉnh. Bệnh nhân sau đó đã được đưa vào bờ cấp cứu kịp thời tại Bệnh viện Đà Nẵng.

Thứ hai, 16/07/2018 - 05:00

Đình chỉ thêm 14 loại thuốc làm từ nguyên liệu gây ung thư
Đình chỉ thêm 14 loại thuốc làm từ nguyên liệu gây ung thư

(Dân trí) - Sau khi có công văn hỏa tốc yêu cầu các đơn vị ngừng sử dụng 23 loại thuốc trong nước chứa thành valsartan, có nguy cơ ung thư từ Trung Quốc, ông Nguyễn Tấn Đạt, Phó cục trưởng Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), vừa ký công văn khẩn số 13441/QLD-CL ngày 13/7 về việc xử lý thuốc chứa dược chất Valsartan.

Thứ hai, 16/07/2018 - 04:07

Bắt trẻ "ninja" trong nắng hè: lợi hay hại?
Bắt trẻ "ninja" trong nắng hè: lợi hay hại?

Tôi muốn giữ cho con gái 7 tuổi làn da đẹp nên cho mặc áo, váy chống nắng rất kỹ khi tiếp xúc với nắng hè buổi sáng nhưng ông xã lại nói vậy là hại đến sức khỏe của con.

Thứ hai, 16/07/2018 - 03:04

Tiết lộ thời điểm “yêu” tốt nhất nếu bạn muốn có con
Tiết lộ thời điểm “yêu” tốt nhất nếu bạn muốn có con

(Dân trí) - Các chuyên gia Bệnh viện Đại học Zurich đã phân tích mẫu tinh dịch của 7.068 nam giới, tuổi từ 25 đến 40, đang điều trị vô sinh. Các mẫu được kiểm tra chéo về mật độ tinh trùng, tổng số tinh trùng, tính di động liên tục và hình thái bình thường.

Thứ hai, 16/07/2018 - 02:00

Dấu mốc mới trên hành trình gần 100 năm mang điều kỳ diệu đến cho trẻ em
Dấu mốc mới trên hành trình gần 100 năm mang điều kỳ diệu đến cho trẻ em

(Dân trí) - Việc phát hiện ra HMO có đặc tính tăng cường hệ miễn dịch đánh dấu một cột mốc của Abbott trên hành trình gần 100 năm nghiên cứu và phát triển sản phẩm.

Thứ hai, 16/07/2018 - 01:30

Thực hiện thành công ca ghép thận đầu tiên tại Thanh Hóa
Thực hiện thành công ca ghép thận đầu tiên tại Thanh Hóa

(Dân trí) - Sau khi được chuyển giao, đào tạo kỹ thuật, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa đã thực hiện thành công ca ghép thận đầu tiên. Đây cũng là đơn vị tuyến tỉnh thứ 2 của cả nước được Bộ Y tế công nhận đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật lấy, ghép thận từ người cho sống và người cho chết.

Thứ hai, 16/07/2018 - 01:24

Tập thể dục: Sữa sô cô la tốt hơn nước uống thể thao
Tập thể dục: Sữa sô cô la tốt hơn nước uống thể thao

(Dân trí) - Nghiên cứu mới đây cho thấy sữa sô cô la thúc đẩy phục hồi thể lực sau tập thể dục tốt hơn nước uống thể thao.

Thứ hai, 16/07/2018 - 11:35

Giảm 60% nguy cơ thoái hóa hoàng điểm nhờ ăn quả này
Giảm 60% nguy cơ thoái hóa hoàng điểm nhờ ăn quả này

(Dân trí) - Các nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Y khoa Westmead ở Sydney, Australia, đã phỏng vấn hơn 2.000 người trên 50 tuổi, theo dõi tiến triển thoái hóa hoàng điểm tiếp theo của họ.

Thứ hai, 16/07/2018 - 09:07