Có nên dùng thuốc tăng tiểu cầu, "giải độc" khi bị sốt xuất huyết?

Theo số liệu giám sát đến tuần 43, số ca mắc sốt xuất huyết tại TPHCM có xu hướng tăng trở lại. Thành phố đã ghi nhận hơn 42.500 ca sốt xuất huyết, 11 trường hợp tử vong, nguy cơ tiếp tục gia tăng trong mùa mưa vẫn hiện hữu.

Đặc biệt, sự lưu hành của chủng virus EV71 - tác nhân có thể gây biến chứng nặng - cùng sự gia tăng ca mắc tại các cơ sở giáo dục mầm non, nhóm trẻ đang đặt ra yêu cầu cấp thiết trong công tác phòng, chống dịch.

Có nên tự dùng thuốc tăng tiểu cầu, "giải độc" khi bị sốt xuất huyết?

Trước tình hình số ca bệnh vẫn còn duy trì ở mức cao, bên cạnh việc phòng ngừa, cộng đồng rất quan tâm đến biện pháp chăm sóc và can thiệp điều trị sốt xuất huyết sớm, tránh bệnh chuyển nặng gây ra những biến chứng nguy hiểm.

Nhiều người cho rằng có thể tự mua thuốc đông y, thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc các sản phẩm được quảng cáo là "tăng tiểu cầu", "giải độc" khi phát hiện mắc sốt xuất huyết.

Bên cạnh đó, một số trường hợp có thói quen lệ thuộc vào các loại vitamin hoặc tự mua kháng sinh khi thấy triệu chứng sốt cao, với suy nghĩ đây là cách tốt nhất để tăng sức đề kháng, diệt được virus gây bệnh.

Bệnh nhân N.T.A. mắc sốt xuất huyết nhưng thay vì đến cơ sở y tế thăm khám, người này tự tìm mua các loại thuốc đông y, thực phẩm bảo vệ sức khỏe được quảng cáo có tác dụng tăng tiểu cầu, giải độc cơ thể. Sau một thời gian tự sử dụng, người bệnh vẫn sốt và có biểu hiện mệt mỏi. 

Một trường hợp khác là bệnh nhân T.T.H. khi xuất hiện triệu chứng sốt cao đã tự mua kháng sinh và vitamin với suy nghĩ có thể tiêu diệt tác nhân gây bệnh, đồng thời tăng sức đề kháng.

Theo PGS.TS.DS Nguyễn Tuấn Dũng, cố vấn chuyên môn cấp cao của Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, sốt là một triệu chứng, không phải dấu hiệu đủ để kết luận nhiễm khuẩn.

Kháng sinh chỉ có tác dụng với một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn, không có tác dụng với virus như cúm, và sốt xuất huyết (Dengue virus). Ngoài ra, kháng sinh là thuốc bán theo đơn bác sĩ, người bệnh không thể tự ý mua.

Với các loại vitamin C, vitamin nhóm B hay các sản phẩm "tăng sức đề kháng", người dân có thể bổ sung nếu thiếu dưỡng chất hoặc ăn uống kém, nhưng không nên coi đó là thuốc điều trị sốt xuất huyết. Đặc biệt, không để việc uống các sản phẩm quảng cáo quá mức gây ra sự chủ quan, trì hoãn khám và theo dõi bệnh.

Chuyên gia cũng khuyến cáo không truyền tiểu cầu dự phòng chỉ vì tiểu cầu thấp, vì không chứng minh làm giảm nguy cơ chảy máu và có thể gây quá tải dịch. Việc truyền chế phẩm máu được cân nhắc khi trình trạng xuất huyết có ý nghĩa lâm sàng, đặc biệt khi kèm dấu hiệu huyết động không ổn định. 

PGS.TS.DS Nguyễn Tuấn Dũng nhấn mạnh, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và các Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) đều xác định, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu sốt xuất huyết. Việc chăm sóc chủ yếu là nghỉ ngơi, bù dịch, kiểm soát triệu chứng và theo dõi dấu hiệu cảnh báo.   

Ngành y tế khuyến cáo, để phòng bệnh, bên cạnh các biện pháp như diệt lăng quăng, loại bỏ nơi muỗi sinh sản, ngủ màn, dùng sản phẩm xua muỗi… tiêm vaccine giúp giảm nguy cơ mắc và gặp các biến chứng nặng do sốt xuất huyết.

Từ năm 2024, Bộ Y tế đã cấp phép lưu hành vaccine Qdenga. Đây là vaccine sốt xuất huyết sống giảm độc lực, được thiết kế để tạo đáp ứng miễn dịch với cả 4 type virus Dengue: DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4.

Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy, vaccine có hiệu quả trong giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết có triệu chứng và đặc biệt là giảm nguy cơ phải nhập viện. Trong năm đầu sau tiêm đủ phác đồ, hiệu lực phòng bệnh có triệu chứng đạt khoảng 80%, trong khi hiệu lực phòng nhập viện đạt khoảng 90%.

Hiện nay, vaccine sốt xuất huyết Qdenga được chỉ định cho người từ 4 tuổi trở lên, bao gồm trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn. Người đã từng hoặc chưa từng mắc sốt xuất huyết đều có thể được tiêm phù hợp với chỉ định.

Đặc biệt, người đang sinh sống hoặc thường xuyên đi đến khu vực có sốt xuất huyết lưu hành, cũng như người từng mắc sốt xuất huyết nên cân nhắc việc tiêm chủng, vì vẫn có khả năng nhiễm lại với type virus Dengue khác.

Lưu ý đặc biệt khi uống oresol bù nước, tránh gây hại

Cũng theo PGS.TS.DS Nguyễn Tuấn Dũng, oresol (ORS) có thể dùng cho người mắc sốt xuất huyết, đặc biệt khi người bệnh bị sốt, ra mồ hôi, ăn uống kém hoặc nôn nhẹ. Mục đích của việc sử dụng là bù nước và điện giải, không phải điều trị virus hay làm tăng tiểu cầu.

Nguyên tắc quan trọng khi dùng ORS là pha với nước đảm bảo vệ sinh (nước đun sôi để nguội) và pha theo đúng lượng nước hướng dẫn đính kèm (loãng hơn hay đậm đặc hơn đều phản tác dụng).

Ngoài ra, không nên tự ý pha thêm đường, muối, nước trái cây hoặc sữa vào dung dịch ORS. Nên uống từng ngụm nhỏ thường xuyên thay vì uống một lượng lớn cùng lúc. Nếu nôn, tạm ngừng khoảng 10 phút, sau đó uống lại chậm hơn, từng ngụm nhỏ.

Một câu hỏi khác thường được người dân đặt cho nhân viên y tế, là việc khi mắc sốt xuất huyết, uống càng nhiều nước sẽ càng tốt?

Trả lời điều này, chuyên gia cho biết nếu người bệnh không có dấu hiệu cảnh báo, tỉnh táo, huyết động ổn, uống được và vẫn đi tiểu bình thường, việc bù dịch chủ yếu thực hiện bằng đường uống. Bệnh nhân có thể dùng nước và các loại dịch có điện giải, và "uống thường xuyên" thay cho tâm lý "uống càng nhiều càng tốt".

Khi không uống được hoặc uống không đủ, nôn nhiều, mất nước đáng kể, xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cần nhập viện và theo dõi sát... việc truyền dịch sẽ được bác sĩ cân nhắc.

Bên cạnh đó, nếu mắc sốt xuất huyết và đang dùng thuốc huyết áp, tiểu đường, tim mạch hoặc thuốc chống đông, bệnh nhân không tự ý ngưng thuốc mà phải được hướng dẫn bởi chuyên gia y tế, tuân thủ chỉ định của bác sĩ.

Chủ động tiêm vaccine, không chờ đến mùa dịch

Theo BS.CKI Lê Thị Giao Thi, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, sốt xuất huyết có thể xuất hiện quanh năm, thường gia tăng vào mùa mưa. Vì vậy, người dân cần chủ động phòng bệnh bằng cách loại bỏ nước đọng, diệt lăng quăng, muỗi, đậy kín dụng cụ chứa nước, ngủ màn và tránh muỗi đốt.

Bên cạnh đó, vaccine là giải pháp bổ sung giúp giảm nguy cơ mắc và nhập viện do sốt xuất huyết. Tại Việt Nam, vaccine Qdenga được cấp phép sử dụng cho người từ 4 tuổi trở lên, với lịch tiêm 2 mũi cách nhau 3 tháng. Vaccine tạo đáp ứng miễn dịch với cả 4 tuýp virus Dengue.

Chuyên gia khuyến cáo người dân, đặc biệt là người thường xuyên làm việc ngoài trời, trẻ từ 4 tuổi trở lên và người từng mắc sốt xuất huyết, nên chủ động tìm hiểu, tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn về chỉ định và lịch tiêm phù hợp, không chờ đến khi dịch bùng phát.

BS Thi lưu ý, vaccine không bảo vệ tuyệt đối, không ngăn muỗi đốt và không thay thế các biện pháp kiểm soát muỗi, diệt lăng quăng. Việc tiêm chủng cần kết hợp với phòng muỗi và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi để giảm nguy cơ mắc bệnh.