Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm cải cách thể chế với thế giới

Trong bối cảnh trật tự toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, Hội nghị Thượng đỉnh Chính phủ Thế giới 2026 (World Governments Summit - WGS 2026) diễn ra tại Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, trở thành diễn đàn đối thoại chính sách cấp cao về mô hình nhà nước và quản trị công trong thế kỷ 21. 

Với chủ đề "Định hình các Chính phủ tương lai", hội nghị quy tụ hơn 6.000 đại biểu là nguyên thủ quốc gia, bộ trưởng, lãnh đạo tổ chức quốc tế, giới học giả và cộng đồng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. 

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh các quốc gia đồng thời đối mặt với áp lực tăng trưởng, bất định địa - chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, biến đổi khí hậu và già hóa dân số.

Các phiên thảo luận tập trung vào câu hỏi lớn: Chính phủ tương lai cần được thiết kế như thế nào để vừa thúc đẩy phát triển, vừa bảo đảm ổn định và công bằng xã hội.

"Cải cách thể chế là lựa chọn con đường phát triển"

Tại phiên tọa đàm cấp Bộ trưởng "Định hình Chính phủ tương lai I: Thành tựu và thách thức ở khu vực Nam bán cầu", PGS.TS Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, đại diện cho đoàn Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm cải cách thể chế trước các lãnh đạo chính phủ, tổ chức quốc tế và học giả đến từ nhiều khu vực.

Ông Nguyễn Bá Chiến cho rằng, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, sâu và khó đoán định, vấn đề cốt lõi của quản trị quốc gia hiện nay không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn, mà là phát triển như thế nào để bền vững và bao trùm.

"Cải cách thể chế không chỉ là cải cách kỹ thuật quản lý, mà là lựa chọn chiến lược về con đường phát triển, để mở ra một kỷ nguyên phát triển mới của quốc gia", ông nói.

Theo ông Chiến, Việt Nam bước vào năm 2026 với nhiều thành tựu kinh tế quan trọng song cũng đứng trước một ngã rẽ mang tính cấu trúc khi các động lực tăng trưởng truyền thống như lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đã dần tới hạn.

Trong bối cảnh đó, cải cách thể chế được xác định là đòn bẩy then chốt để tránh nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình và tạo dư địa phát triển mới.

Vốn xã hội và triết lý Nhà nước kiến tạo

Một lợi thế đặc biệt của Việt Nam, theo PGS.TS Nguyễn Bá Chiến, là nguồn "vốn xã hội" quý giá gồm sự ổn định chính trị, đồng thuận xã hội và niềm tin của người dân vào công cuộc đổi mới.

"Chính nguồn vốn xã hội này cho phép chúng tôi thực hiện những cải cách lớn, khó và nhạy cảm, kể cả những thay đổi trực tiếp tác động đến bộ máy, con người và phương thức quản trị lâu đời", ông nhấn mạnh.

Trên nền tảng đó, theo ông, Việt Nam đã xác lập tầm nhìn cải cách thể chế mang tính tổng thể và dài hạn, với triết lý xuyên suốt: Nhà nước kiến tạo - thị trường dẫn dắt - xã hội đồng hành - người dân là trung tâm.

Cải cách thể chế được gắn với thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và chuyển đổi xanh; đồng thời chuyển tư duy pháp lý từ "quản lý" sang "kiến tạo", lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo chất lượng thể chế.

Theo PGS.TS Nguyễn Bá Chiến, Việt Nam coi chất lượng thể chế là lợi thế cạnh tranh cốt lõi trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, đồng thời gắn cải cách thể chế với tự chủ chiến lược và phát triển bền vững.

Tinh gọn bộ máy để nâng cao năng lực hành động

Một nội dung được ông Nguyễn Bá Chiến nhấn mạnh là việc gắn cải cách thể chế với cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy.

Kể từ cuối năm 2024, Việt Nam đã tiến hành tái cấu trúc sâu rộng bộ máy hành chính ở cả trung ương và địa phương, song song với phân cấp, phân quyền và tăng cường trách nhiệm giải trình.

"Tinh gọn bộ máy không phải để thu hẹp vai trò của Nhà nước, mà để nâng cao chất lượng quản trị và năng lực hành động của Nhà nước", ông nói.

Mục tiêu của cải cách không chỉ là tiết kiệm chi phí, mà là rút ngắn quá trình ra quyết định, đưa chính quyền đến gần người dân hơn và cải thiện chất lượng dịch vụ công.

Từ thực tiễn cải cách, PGS.TS Nguyễn Bá Chiến khái quát ba thông điệp cho tư duy về Chính phủ tương lai.

Thứ nhất, "Chính phủ tương lai không phải là chính phủ có nhiều quyền lực hơn, mà là chính phủ có năng lực hành động cao hơn". 

Thứ hai, tinh gọn bộ máy giúp Nhà nước tập trung vào những lĩnh vực làm tốt nhất và xã hội cần nhất.

Thứ ba, phát triển bền vững không thể tách rời công bằng xã hội và hạnh phúc người dân.

Theo ông, Chính phủ tương lai không thể chỉ được thiết kế dựa trên công nghệ. "Công nghệ có thể làm cho Chính phủ nhanh hơn, nhưng pháp quyền, đạo đức công vụ và niềm tin xã hội mới làm cho Chính phủ bền vững", ông Nguyễn Bá Chiến nhấn mạnh.

Trên tinh thần đó, Việt Nam khẳng định sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm cải cách thể chế như một đóng góp thực tiễn cho đối thoại toàn cầu về "Định hình Chính phủ tương lai", đồng thời thể hiện mong muốn trở thành đối tác tin cậy, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế trong nỗ lực hướng tới phát triển bền vững, hòa bình và thịnh vượng chung.