Phân quyền mạnh hơn cho cấp cơ sở kèm nguồn lực tương xứng

Ông Trương Ngọc Tuấn, Giám đốc Sở Nội vụ Đắk Lắk, đã có cuộc trao đổi với Dân trí về những kết quả, quá trình triển khai chính quyền địa phương 2 cấp tại tỉnh rộng thứ 3 cả nước.

Chính quyền đến gần người dân dù khoảng cách địa lý nới rộng

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, từ thực tế của Đắk Lắk nếu phải chọn một điều khiến ông hài lòng nhất và một điều còn trăn trở nhất, đó sẽ là gì?

- Điều khiến chúng tôi yên tâm nhất là bộ máy mới đã vận hành ổn định ngay từ những ngày đầu. Đây là một cuộc cải cách rất lớn, tác động đồng thời đến tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ và phương thức quản lý. Việc không để gián đoạn hoạt động của chính quyền hay việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân đã là một kết quả rất quan trọng.

Qua một năm, có thể thấy chức năng, nhiệm vụ giữa các cấp chính quyền ngày càng được phân định rõ hơn. Nhiều công việc được giao trực tiếp cho cơ sở, giúp địa phương chủ động xử lý, rút ngắn quy trình, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Cải cách hành chính và chuyển đổi số cũng tạo chuyển biến tích cực. Các trung tâm phục vụ hành chính công hoạt động thông suốt, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn đạt mức cao, từng bước nâng cao sự hài lòng của người dân.

Tuy nhiên, điều khiến chúng tôi còn nhiều suy nghĩ là mô hình mới đặt ra yêu cầu rất cao đối với chính quyền cơ sở. Khi thẩm quyền được chuyển xuống nhiều hơn, khối lượng công việc cũng tăng lên rất nhanh. Nếu không tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tăng cường nguồn lực và nâng cao năng lực đội ngũ thì áp lực sẽ dồn nhiều về cấp xã.

Đắk Lắk có lẽ là một trong những địa phương đặc biệt nhất nước khi thực hiện sáp nhập tỉnh để xóa nhòa vùng ranh giới giữa Tây Nguyên với dải đất duyên hải Nam Trung Bộ. Sau sáp nhập, tỉnh có diện tích rộng thứ ba cả nước, dân số hơn 3,3 triệu người, nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Những đặc thù đó hẳn là cũng tạo ra nhiều khác biệt trong quá trình vận hành tỉnh mới, bộ máy mới, thưa ông?

- Đúng vậy. Chúng tôi luôn cho rằng cùng một mô hình tổ chức nhưng điều kiện triển khai ở mỗi địa phương là không giống nhau. Đắk Lắk có địa bàn rất rộng, dân cư phân bố không đồng đều, nhiều xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; khoảng cách giữa trung tâm hành chính với các thôn/buôn làng còn khá lớn. Điều đó khiến yêu cầu đặt ra đối với chính quyền cơ sở cũng khác.

Nếu ở những địa phương có mật độ dân cư cao, việc giải quyết thủ tục hành chính chủ yếu chịu áp lực về số lượng hồ sơ thì tại Đắk Lắk, bài toán còn là khoảng cách địa lý và khả năng tiếp cận dịch vụ công của người dân.

Chính vì vậy, ngoài việc kiện toàn tổ chức bộ máy, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến việc đầu tư hạ tầng số, hoàn thiện trung tâm phục vụ hành chính công, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để rút ngắn khoảng cách phục vụ. Đây không chỉ là yêu cầu của cải cách hành chính mà còn là giải pháp để chính quyền đến gần người dân.

Giao thêm nhiệm vụ phải trao đủ thẩm quyền, nguồn lực

Có một thực tế là sau một năm, nhiều địa phương đều phản ánh cấp xã đang chịu áp lực rất lớn vì khối lượng công việc tăng mạnh. Theo ông, nguyên nhân nằm ở năng lực cán bộ hay ở việc phân quyền vẫn chưa thực chất, triệt để?

- Theo tôi, không nên nhìn nhận vấn đề theo hướng năng lực cán bộ là nguyên nhân chính. Đúng là nhiều cán bộ cấp xã đang phải đảm nhiệm thêm những lĩnh vực hoàn toàn mới, đòi hỏi chuyên môn sâu hơn và cần tiếp tục được đào tạo, bồi dưỡng. Nhưng nếu chỉ nói đến con người thì chưa đầy đủ.

Điều quan trọng hơn là khi giao thêm nhiệm vụ cho cấp cơ sở thì đồng thời phải giao đủ thẩm quyền, nguồn lực và điều kiện thực hiện. Nếu công việc chuyển xuống nhưng cơ chế, nhân lực, cơ sở vật chất hay công cụ quản lý chưa theo kịp thì áp lực là điều khó tránh khỏi.

Với những địa phương có quy mô lớn như Đắk Lắk, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Bởi nếu cấp xã phải xử lý khối lượng công việc ngày càng nhiều nhưng vẫn vận hành với điều kiện như trước đây rất khó phát huy hết hiệu quả của mô hình mới.

Theo tôi, mục tiêu của phân cấp, phân quyền không phải là chuyển công việc từ cấp trên xuống cấp dưới, mà là trao cho chính quyền cơ sở đầy đủ thẩm quyền, nguồn lực và công cụ để chủ động giải quyết công việc ngay từ nơi gần dân nhất. Khi mỗi nhiệm vụ được giao đi kèm đầy đủ điều kiện thực hiện và trách nhiệm giải trình, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mới thực sự phát huy hiệu lực, hiệu quả và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Nếu phải rút ra một bài học sau một năm triển khai, theo ông, điều gì cần được điều chỉnh để chính quyền địa phương 2 cấp phát huy hiệu quả đúng như kỳ vọng?

- Theo tôi, bài học lớn nhất là phân cấp, phân quyền phải được thực hiện đồng bộ. Nói cách khác, giao nhiệm vụ đến đâu thì phải giao thẩm quyền, nguồn lực và công cụ thực hiện tương xứng đến đó. Khi trách nhiệm được xác định rõ, quy trình được đơn giản hóa, nguồn lực thực hiện tương thích, hiệu quả quản lý sẽ được nâng lên.

Một nhiệm vụ không kém phần quan trọng là tiếp tục đầu tư cho đội ngũ cán bộ cấp xã. Sau một năm, nhiều cán bộ đã thích ứng rất nhanh với yêu cầu mới, nhưng quá trình phân cấp sẽ còn tiếp tục được mở rộng. Điều đó đòi hỏi việc đào tạo, bồi dưỡng phải bám sát thực tiễn, vị trí việc làm, trang bị kỹ năng xử lý những lĩnh vực mới và nâng cao năng lực quản trị ngay tại cơ sở.

Song song với đó, phải đẩy nhanh chuyển đổi số. Tôi cho rằng, khi dữ liệu được liên thông, quy trình được số hóa và cán bộ có đầy đủ công cụ làm việc thì áp lực đối với chính quyền cơ sở sẽ giảm đáng kể, đồng thời chất lượng phục vụ người dân cũng được nâng lên.

Như ông nói, có thể hiểu rằng sau một năm, Đắk Lắk không còn đặt trọng tâm vào việc ổn định hoạt động của chính quyền nữa mà là nâng cao chất lượng vận hành của bộ máy mới?

- Giai đoạn đầu là bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt, không làm gián đoạn việc phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đến thời điểm này, mục tiêu ấy cơ bản đã đạt được.

Đồng thời, không ngừng nâng cao hiệu quả vận hành thông qua tốc độ giải quyết công việc, chất lượng phục vụ người dân, khả năng ứng dụng công nghệ, mức độ chủ động của chính quyền cơ sở và đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Sở Nội vụ sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành và địa phương theo dõi sát quá trình vận hành mô hình mới, kịp thời tổng hợp những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn để tham mưu cấp có thẩm quyền điều chỉnh. Chúng tôi cũng sẽ chú trọng phát hiện, nhân rộng những mô hình hiệu quả, cách làm sáng tạo ở cơ sở để các địa phương có thể học hỏi lẫn nhau, thay vì mỗi nơi tự tìm lời giải cho cùng một vấn đề.

Xin cảm ơn ông!