Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và mở rộng không gian phát triển khi sáp nhập với Sóc Trăng, Hậu Giang, Cần Thơ không chỉ có quy mô lớn hơn nhiều lần mà đang trên đà thay đổi toàn bộ phương thức quản trị. Trao đổi với phóng viên Dân trí dịp này, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Trương Cảnh Tuyên thể hiện nhiều tâm huyết về con đường phát triển của thủ phủ miền Tây.

Sau hợp nhất, Cần Thơ không chỉ có quy mô hơn 4,19 triệu dân mà còn phải vận hành một mô hình quản trị hoàn toàn mới. Nếu nhìn lại gần một năm qua, theo ông, đâu là thay đổi căn bản nhất trong cách chính quyền điều hành thành phố?

- Nếu phải chọn một thay đổi mang tính nền tảng, tôi cho rằng đó là việc chuyển từ tư duy quản lý theo tầng nấc hành chính sang điều hành dựa trên trách nhiệm, hiệu quả và phục vụ người dân.

Trước đây, nhiều công việc phải qua nhiều cấp trung gian trước khi đến được nơi có thẩm quyền giải quyết. Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cùng với việc sắp xếp đơn vị hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trách nhiệm của từng cấp chính quyền đã được xác định rõ hơn, đồng thời quyền chủ động của cơ sở cũng được mở rộng.

Đến nay, thành phố đã tiếp nhận 949 nhiệm vụ được phân cấp từ Trung ương; đồng thời ban hành 22 quyết định phân cấp và 42 quyết định ủy quyền để các địa phương chủ động xử lý công việc thuộc thẩm quyền. Điều đó giúp nhiều vấn đề phát sinh được giải quyết ngay từ cơ sở, thay vì phải chờ xin ý kiến nhiều cấp như trước.

Quan trọng hơn, người đứng đầu cấp xã hôm nay không chỉ thực hiện nhiệm vụ được giao mà thực sự trở thành chủ thể quản trị địa phương, chịu trách nhiệm trực tiếp trước người dân về kết quả công việc.

Song song với đó, thành phố xây dựng hệ thống điều hành dựa trên dữ liệu số kết nối từ thành phố đến cơ sở; triển khai hơn 14.600 tài khoản quản lý văn bản điện tử, 100% hồ sơ được xử lý trên môi trường số và đưa Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC) vào vận hành với 16 phân hệ chuyên ngành.

Theo tôi, điều quan trọng nhất không phải là bộ máy được sắp xếp lại như thế nào, mà là chính quyền đã từng bước thay đổi cách vận hành để đến gần người dân hơn, ra quyết định nhanh hơn và phục vụ hiệu quả hơn.

Như ông vừa chia sẻ, thay đổi lớn nhất không nằm ở việc tổ chức lại bộ máy mà là thay đổi cách điều hành. Trong khi nhiều người vẫn nhìn cuộc cải cách qua việc đếm số lượng đầu mối cắt giảm, kết quả tinh giản tổ chức, có vẻ như với ông, giá trị lớn nhất mà mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mang lại không nằm ở những con số đó?

- Tinh gọn bộ máy là kết quả có thể nhìn thấy ngay. Nhưng theo tôi, đó chưa phải ý nghĩa lớn nhất của cuộc cải cách này. Điều quan trọng hơn là chúng ta đang từng bước xây dựng một mô hình quản trị mới, phù hợp với yêu cầu phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập ngày càng sâu rộng.

Nếu trước đây việc quản lý còn chịu ảnh hưởng khá nhiều bởi ranh giới hành chính và cơ chế điều hành nhiều tầng nấc, thì hiện nay thành phố hướng đến một phương thức quản trị dựa trên trách nhiệm rõ ràng, phân định rõ thẩm quyền và lấy kết quả đầu ra làm thước đo.

Những công việc thuộc thẩm quyền cấp xã được giao cho cấp xã quyết định. Những vấn đề mang tính chiến lược được thành phố tập trung chỉ đạo thống nhất. Điều này giúp bộ máy vừa phát huy được tính chủ động ở cơ sở, vừa bảo đảm sự điều hành đồng bộ đối với các mục tiêu phát triển lớn.

Đặc biệt, sau hợp nhất, Cần Thơ không chỉ có quy mô dân số hơn 4,19 triệu người mà còn hình thành một không gian quản trị thống nhất, nơi các nguồn lực, tư duy phát triển và phương thức điều hành được kết nối trong một chỉnh thể.

Trong mô hình đó, chuyển đổi số không còn là một chương trình riêng lẻ mà trở thành trụ cột của phương thức quản trị mới, từng bước chuyển từ quản lý dựa trên hồ sơ giấy sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Nhưng để thay đổi phương thức quản trị thì điều kiện tiên quyết là phải được trao quyền. Cần Thơ tiếp nhận tới 949 nhiệm vụ được phân cấp từ Trung ương cùng hàng chục quyết định phân cấp, ủy quyền của thành phố. Theo ông, việc trao quyền tạo ra khác biệt gì trong công tác điều hành, phát triển của địa phương?

- Theo tôi, điểm thay đổi lớn nhất không chỉ là địa phương được giao thêm quyền hạn, mà là quyền đó gắn với trách nhiệm và điều kiện để hành động nhanh hơn.

Khi được chủ động hơn trong xử lý công việc, chính quyền các cấp không còn phải mất nhiều thời gian xin ý kiến hoặc chờ các thủ tục trung gian đối với những vấn đề đã được phân cấp. Điều đó giúp quá trình điều hành linh hoạt hơn, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong từng quyết định.

Đối với Cần Thơ, hiệu quả của việc phân cấp thể hiện khá rõ ở các lĩnh vực đầu tư công, đất đai, xây dựng và quản lý tài sản công. Nhiều thủ tục được rút ngắn, tiến độ chuẩn bị đầu tư được đẩy nhanh và không ít điểm nghẽn trong triển khai dự án đã từng bước được tháo gỡ.

Tôi cho rằng ý nghĩa lớn nhất của phân cấp không phải là chuyển việc từ cấp này sang cấp khác, mà là đưa quyền quyết định đến gần thực tiễn hơn, để các quyết định phục vụ người dân và doanh nghiệp được ban hành nhanh hơn, phù hợp hơn với yêu cầu phát triển của địa phương.

Ông vừa nhắc đến việc thành phố chủ động hơn trong điều hành. Sau hợp nhất, Cần Thơ cũng đứng trước bài toán rất lớn về quản lý đất đai, tài sản công và khai thác các nguồn lực phát triển. Việc được trao thêm quyền đã giúp thành phố xử lý những nguồn lực này khác trước như thế nào?

- Sau hợp nhất, chúng tôi không nhìn nguồn lực chỉ dưới góc độ quản lý, mà quan trọng hơn là phải tổ chức lại để khai thác hiệu quả hơn cho phát triển. Thành phố đã tiến hành rà soát hơn 5.800 cơ sở nhà, đất trên địa bàn; đồng thời xây dựng phương án xử lý đối với 684 cơ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Nếu làm tốt, đây sẽ không chỉ là câu chuyện xử lý tài sản công, mà còn là cơ hội để tái phân bổ nguồn lực, tạo dư địa phát triển mới và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản của Nhà nước.

Với chúng tôi, việc phân cấp mạnh hơn đã giúp thành phố chủ động hơn trong xử lý các vấn đề phát sinh, rút ngắn thời gian ra quyết định và khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực sau hợp nhất.

Mục tiêu cuối cùng vẫn là tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời chuẩn bị nền tảng để Cần Thơ hình thành các chuỗi giá trị mới, các cực tăng trưởng mới và những không gian phát triển mới trên phạm vi toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Khi quyền hạn được mở rộng, trách nhiệm của người đứng đầu và của cả bộ máy cơ sở chắc chắn cũng lớn hơn. Sau gần một năm vận hành mô hình mới, áp lực lớn nhất mà Cần Thơ đang phải đối mặt là gì, thưa ông?

- Đúng như vậy. Khi quyền quyết định được trao nhiều hơn thì trách nhiệm cũng lớn hơn rất nhiều. Nếu trước đây áp lực chủ yếu là thực hiện đúng quy trình thì hiện nay yêu cầu đặt ra là phải quyết định nhanh, quyết định đúng và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả của mỗi quyết định.

Sau hợp nhất, Cần Thơ có quy mô hơn 4,19 triệu dân với 103 xã, phường. Điều đó đồng nghĩa mỗi quyết sách của thành phố đều có phạm vi tác động rộng hơn trước rất nhiều.

Bên cạnh đó, kỳ vọng của người dân và cộng đồng doanh nghiệp cũng ngày càng cao. Chính quyền không chỉ được kỳ vọng giải quyết công việc đúng quy định mà còn phải nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.

Tôi cho rằng đây là áp lực tích cực. Nó buộc đội ngũ cán bộ phải liên tục đổi mới tư duy, nâng cao năng lực và thay đổi phương thức làm việc để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Điều đáng mừng là sau gần một năm, đội ngũ cán bộ, công chức của thành phố đã từng bước thích ứng với mô hình vận hành mới và sẵn sàng đảm nhận những yêu cầu cao hơn trước.

Như phân tích của ông, khó khăn lớn nhất hiện không còn là việc sắp xếp tổ chức bộ máy. Vậy điểm nghẽn của giai đoạn vận hành thực tế là gì, thách thức nào cần tập trung tháo gỡ?

- Sau gần một năm, việc kiện toàn tổ chức bộ máy về cơ bản đã hoàn thành. Thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở việc tổ chức lại bộ máy mà là giúp bộ máy vận hành ngày càng hiệu quả hơn.

Khi nhiều nhiệm vụ được chuyển trực tiếp xuống cấp xã, khối lượng công việc ở cơ sở tăng lên đáng kể, không chỉ về số lượng mà còn về tính chất chuyên môn và yêu cầu xử lý.

Áp lực thể hiện rõ nhất ở những lĩnh vực gắn trực tiếp với người dân và doanh nghiệp như thủ tục hành chính, đất đai, xây dựng, tài chính - ngân sách, quản lý tài sản công, hộ tịch, chứng thực hay an sinh xã hội.

Điều đó đòi hỏi chính quyền không chỉ tăng cường nguồn lực mà còn phải tiếp tục hoàn thiện quy trình, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao năng lực hỗ trợ chuyên môn cho cơ sở. Đây là những nhiệm vụ mà thành phố đang tập trung triển khai để bảo đảm việc phân cấp thực sự phát huy hiệu quả, thay vì chỉ dừng lại ở việc chuyển giao nhiệm vụ.

Điều đó có nghĩa là khi cơ cấu tổ chức cơ bản đã ổn định thì thành công của giai đoạn tiếp theo sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng đội ngũ thực thi. Vậy cán bộ cơ sở hôm nay cần thay đổi điều gì nhiều nhất để đáp ứng yêu cầu của mô hình mới, thưa Chủ tịch?

- Tôi không cho rằng chất lượng cán bộ hiện nay là một "điểm nghẽn" theo nghĩa tiêu cực. Thực tế cho thấy đội ngũ cán bộ, công chức của thành phố đã rất nỗ lực thích ứng với những thay đổi lớn về tổ chức bộ máy cũng như phương thức quản trị trong thời gian vừa qua.

Tuy nhiên, yêu cầu của giai đoạn mới cũng đã khác trước. Và nếu phải chọn một năng lực quan trọng nhất cần tiếp tục được nâng cao thì theo tôi đó là năng lực giải quyết vấn đề trên cơ sở dữ liệu và thực tiễn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, người cán bộ không chỉ cần nắm chắc quy định pháp luật mà còn phải biết khai thác dữ liệu, phân tích thông tin và đưa ra quyết định nhanh, chính xác, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Cùng với đó, kỹ năng số đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với đội ngũ cán bộ các cấp.

Đó cũng là lý do thành phố tiếp tục xác định đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, trong đó tập trung nhiều hơn vào chuyển đổi số, công nghệ thông tin và các kỹ năng quản trị hiện đại.

Tròn một năm vận hành mô hình mới, là người trực tiếp điều hành thành phố, theo ông, đâu là những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện để cơ chế phân cấp, phân quyền phát huy hiệu quả cao hơn trong thời gian tới?

- Thực tiễn một năm qua cho thấy chủ trương tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp là đúng đắn và phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, để mô hình này phát huy đầy đủ hiệu quả, theo tôi cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng đồng bộ hơn giữa việc phân cấp, phân quyền với các điều kiện bảo đảm thực hiện.

Khi giao thêm nhiệm vụ cho địa phương thì đồng thời cũng phải bảo đảm nguồn nhân lực, nguồn lực tài chính, hạ tầng số và các điều kiện tổ chức thực hiện tương xứng.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục làm rõ hơn phạm vi trách nhiệm giữa cấp thành phố và cấp xã; hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung; tăng cường chuyển đổi số trong quản lý, điều hành cũng như nâng cao cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Ngoài ra, phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi quyền hạn được trao đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực minh bạch, rõ trách nhiệm và đủ khả năng phòng ngừa những rủi ro trong quá trình thực thi.

Từ đầu cuộc trao đổi đến giờ, ông nhiều lần nhắc tới khái niệm “không gian phát triển mới”. Với không gian, với nguồn lực đó, trong một năm tới hay ở thời điểm khép lại nhiệm kỳ này, ông muốn người dân và doanh nghiệp sẽ thấy một Cần Thơ khác hôm nay thế nào, khi nhìn lại toàn diện cuộc cải cách?

- Tôi kỳ vọng một năm tới và đến cuối nhiệm kỳ 2025-2030, Cần Thơ sẽ không chỉ có quy mô lớn hơn sau hợp nhất mà quan trọng hơn là được quản trị hiệu quả hơn, vận hành hiện đại hơn và có năng lực cạnh tranh cao hơn.

Việc hợp nhất không gian phát triển tạo điều kiện để thành phố hình thành những chuỗi giá trị mới, những cực tăng trưởng mới và những không gian phát triển mới trên phạm vi toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Đồng thời, tôi cũng kỳ vọng bộ máy chính quyền sẽ ngày càng ổn định, chuyên nghiệp hơn; việc phân cấp, phân quyền đi vào thực chất hơn; chuyển đổi số được ứng dụng sâu rộng hơn trong cả quản lý, điều hành và phục vụ người dân.

Nhưng trên tất cả, mục tiêu cuối cùng của cuộc cải cách này không phải là có một thành phố lớn hơn về quy mô hay một bộ máy tinh gọn hơn về tổ chức. Điều chúng tôi hướng tới là để người dân thực sự cảm nhận chính quyền gần mình hơn, phục vụ tốt hơn; doanh nghiệp cảm nhận rõ môi trường đầu tư thông thoáng hơn, khả năng tiếp cận các cơ hội phát triển thuận lợi hơn.

Theo tôi, đó mới là thước đo đầy đủ nhất cho thành công của cuộc cải cách.

Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi thẳng thắn, cởi mở!

Nội dung: Phạm Tâm, Phương Thảo, Trần Võ

Thiết kế: Thủy Tiên