Nỗi đau đáu nửa thế kỷ đi tìm danh tính hàng chục vạn liệt sỹ

Vấn đề được nêu tại cuộc gặp mặt sáng 26/3 tại Hội Hỗ trợ gia đình liệt sỹ Việt Nam để nhìn lại hoạt động trong năm 2025, xem xét kế hoạch cụ thể trong năm 2026. 

25 tỷ đồng huy động hỗ trợ gia đình liệt sỹ 

Báo cáo tổng kết được trình bày cho thấy trong năm 2025, Hội Hỗ trợ gia đình Liệt sỹ Việt Nam tiếp tục duy trì vai trò là cầu nối trong công tác tri ân, hỗ trợ thân nhân liệt sỹ, với nhiều hoạt động thiết thực, dù bối cảnh còn nhiều khó khăn do thiên tai và những thay đổi về tổ chức bộ máy địa phương.

Một trong những kết quả nổi bật là công tác rà soát, đính chính thông tin liệt sỹ. Trong năm, Hội đã đề nghị cơ quan có thẩm quyền chỉnh sửa thông tin trên bia mộ với 122 trường hợp, đồng thời hỗ trợ 193 lượt di chuyển hài cốt liệt sỹ về quê hương, trong đó có các trường hợp được vận chuyển miễn phí bằng đường sắt. Song song, hoạt động tư vấn, tiếp nhận và xử lý hồ sơ cũng được đẩy mạnh với hàng nghìn lượt thân nhân được hỗ trợ tìm kiếm thông tin, kết nối dữ liệu.

Nguồn lực xã hội hóa tiếp tục là điểm tựa quan trọng cho các hoạt động tri ân. Năm 2025, Hội vận động được gần 25 tỷ đồng, qua đó xây dựng 96 nhà tình nghĩa, sửa chữa 23 căn nhà, trao hàng trăm sổ tiết kiệm và hơn 9.000 suất quà tới thân nhân liệt sỹ và Mẹ Việt Nam anh hùng.

Đáng chú ý, chương trình tặng quà cho 2.500 Mẹ Việt Nam anh hùng còn sống trên cả nước, mỗi suất một triệu đồng, được triển khai từ nguồn vận động xã hội, thể hiện rõ tính lan tỏa của hoạt động tri ân.

Bên cạnh đó, các hoạt động chăm sóc sức khỏe, thiện nguyện và hỗ trợ cộng đồng cũng được triển khai rộng khắp. Hội đã tổ chức khám bệnh, cấp thuốc cho hơn 1.200 lượt người có công và đồng bào vùng bị ảnh hưởng bởi thiên tai; đồng thời tham gia hỗ trợ vật chất cho các địa phương bị bão lũ với số lượng lớn nhu yếu phẩm và trang thiết bị thiết yếu.

Hội cũng phối hợp tổ chức nhiều hoạt động giao lưu, nói chuyện truyền thống, kết nối nhân chứng lịch sử, qua đó mở rộng nguồn thông tin phục vụ tìm kiếm, xác minh danh tính liệt sĩ.

Hành trình trả lại tên cho liệt sỹ

Bước sang năm 2026, Hội xác định tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động tri ân theo Nghị quyết Đại hội IV, trong đó tập trung vào đính chính thông tin liệt sỹ, hỗ trợ di chuyển hài cốt, mở rộng mạng lưới tổ chức và tăng cường phối hợp với báo chí để nâng cao hiệu quả tuyên truyền, huy động nguồn lực xã hội cho công tác này.

Dưới góc nhìn của Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, hành trình “trả lại tên” cho liệt sĩ hiện vẫn đối mặt với hàng loạt trở ngại kéo dài nhiều năm, đòi hỏi sự kiên trì và nguồn lực lớn. Ông cho biết, hiện còn hơn 300.000 liệt sỹ chưa xác định được danh tính; trong khi đó, trên 660.000 phần mộ đã được quy tập về nghĩa trang thì “phần lớn sai thông tin ở các mức độ khác nhau”.

Theo ông, những sai lệch phổ biến nhất là ngày hy sinh, đơn vị, quê quán và cả tên tuổi.

“Một trong những lỗi sai nhiều nhất là sai thời gian hy sinh, bởi thời gian bị thương nhiều khi không đồng nhất với thời gian hy sinh. Nhiều đơn vị thời chiến dùng mật danh, không phải tên chính thức, nên khi khắc bia mộ không trùng khớp. Sai nhiều nhất là quê quán do nhập - tách tỉnh, chỉ cần lệch một chi tiết nhỏ là không thể xác định đúng thân nhân”, Trung tướng Hoàng Khánh Hưng nói.

Ngoài ra, khác biệt vùng miền trong phát âm cũng khiến tên đệm, tên gọi bị ghi sai khi lập bia.

Những sai lệch này khiến quá trình xác minh và đưa hài cốt liệt sỹ về quê hương gặp nhiều khó khăn. Theo vị Trung tướng, đính chính lại thông tin trên bia mộ trước khi di chuyển là quy trình bắt buộc.

“Công tác này, trường hợp xử lý nhanh nhất cũng mất khoảng hai tháng. Thực tế có hồ sơ kéo dài vài năm vẫn chưa hoàn tất”, ông trăn trở, đồng thời nhấn mạnh đây là nhiệm vụ cần tập trung trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, nhu cầu đưa hài cốt liệt sỹ về quê hương của thân nhân, gia đình vẫn rất lớn. Việc này xuất phát từ phong tục thờ cúng của người Việt.

Để hỗ trợ các gia đình, Hội đã phối hợp với cơ quan quản lý ngành giao thông, tạo điều kiện vận chuyển hài cốt từ Nam ra Bắc bằng đường sắt. Mỗi cuộc di chuyển, hồi hương liệt sỹ có hai thân nhân đi cùng, được hỗ trợ đi lại, ăn nghỉ và tổ chức cất bốc tại nghĩa trang.

“Nhờ mạng lưới văn phòng khu vực, gia đình liệt sỹ đỡ vất vả hơn rất nhiều”, ông nói, đồng thời cho biết mỗi gia đình còn nhận được hỗ trợ tài chính từ Hội và các đơn vị liên quan.

Một vấn đề khác Trung tướng Hoàng Khánh Hưng đặc biệt trăn trở là tình trạng nhiều gia đình liệt sỹ vẫn sống trong điều kiện khó khăn nhưng chưa được thống kê đầy đủ. Ông dẫn chứng, chỉ riêng Nghệ An vẫn còn hơn 100 gia đình liệt sỹ chưa có nhà ở ổn định, chưa có nơi thờ cúng liệt sỹ, dù đây là địa phương làm công tác tri ân người có công rất tốt. Ở các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nam Bộ, vấn đề nhà ở cho thân nhân liệt sỹ còn gặp nhiều khó khăn hơn. 

Ngoài ra, các hoạt động tặng quà, hỗ trợ tiết kiệm cho thân nhân liệt sỹ vẫn được duy trì thường xuyên. Dịp Tết vừa qua, Hội đã vận động nguồn lực để trao quà cho khoảng 2.500 Mẹ Việt Nam anh hùng. Tuy nhiên, việc triển khai hoạt động không đơn giản do mạng lưới tổ chức Hội chưa phủ khắp.

“Hiện vẫn còn nhiều địa phương chưa có tổ chức hội, nên việc chuyển kinh phí đến tận tay các mẹ gặp khó khăn, phải tìm nhiều cách để hoàn thành”, ông chia sẻ.