Lương viên chức thay đổi thế nào trong 20 năm qua?

Hệ thống thang bảng lương hình thành từ năm 2004

Nền tảng của cơ chế tiền lương hiện nay được thiết lập từ Nghị định 204/2004/NĐ-CP của Chính phủ về chế độ tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang.

Nghị định này xây dựng hệ thống thang bảng lương dựa trên hệ số, áp dụng chung cho khu vực nhà nước. Theo đó, tiền lương được tính theo công thức: lương = hệ số lương × mức lương tối thiểu chung (sau này gọi là mức lương cơ sở), cộng với các khoản phụ cấp nếu có. Thuật ngữ “mức lương cơ sở” được sử dụng từ năm 2012, thay cho khái niệm “mức lương tối thiểu chung” trước đó.

Hệ số lương gắn với ngạch và bậc lương. Mỗi ngạch có nhiều bậc, phản ánh trình độ chuyên môn và thâm niên công tác. Viên chức thường được nâng một bậc sau khoảng ba năm nếu hoàn thành nhiệm vụ theo quy định.

Cơ chế này được áp dụng rộng rãi cho các lĩnh vực như giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ và nhiều ngành sự nghiệp công lập khác. Sau hơn 20 năm, hệ thống thang bảng lương cơ bản vẫn được duy trì, trở thành nền tảng cho cách tính lương trong khu vực công.

Tách riêng chế độ quản lý viên chức

Một thay đổi đáng chú ý trong giai đoạn sau đó là việc ban hành Luật Viên chức 2010. Luật này lần đầu tiên xác lập khuôn khổ pháp lý riêng đối với đội ngũ viên chức, tách biệt với chế độ quản lý công chức trong cơ quan hành chính nhà nước.

Theo quy định mới, viên chức được tuyển dụng và quản lý chủ yếu theo chức danh nghề nghiệp và vị trí việc làm, thay vì chỉ dựa trên biên chế như trước. Cơ chế hợp đồng làm việc cũng được áp dụng rộng rãi đối với viên chức mới tuyển dụng.

Dù vậy, sự thay đổi này chủ yếu liên quan đến quản lý nhân sự, còn cách tính tiền lương vẫn tiếp tục dựa trên hệ thống thang bảng lương theo Nghị định 204. Nói cách khác, công thức tính lương không thay đổi, nhưng khung pháp lý về sử dụng và quản lý viên chức được hoàn thiện hơn.

Thu nhập thay đổi chủ yếu nhờ điều chỉnh lương cơ sở

Trong nhiều năm qua, việc điều chỉnh thu nhập của viên chức chủ yếu được thực hiện thông qua tăng mức lương cơ sở. Khi mức này tăng, tổng tiền lương của viên chức cũng tăng tương ứng theo hệ số đang hưởng.

Đầu thập niên 2010, mức lương cơ sở ở mức khoảng 730.000-1.050.000 đồng/tháng. Những năm sau đó, mức này được điều chỉnh tăng nhiều lần, lần lượt lên 1,49 triệu đồng, rồi 1,8 triệu đồng.

Giai đoạn gần đây, mức lương cơ sở tiếp tục được nâng lên 2,34 triệu đồng mỗi tháng, áp dụng cho toàn bộ khu vực công. Với cùng một hệ số lương, thu nhập của viên chức vì vậy tăng đáng kể so với giai đoạn trước.

Bên cạnh lương theo hệ số, viên chức còn có thể hưởng các khoản phụ cấp tùy lĩnh vực và điều kiện công tác, như phụ cấp ưu đãi nghề trong giáo dục và y tế, phụ cấp khu vực, phụ cấp trách nhiệm hoặc phụ cấp đặc thù ngành nghề.

Xếp lương viên chức theo vị trí trước 1/7/2027

Bước ngoặt lớn về chính sách tiền lương khu vực công được đặt ra tại Nghị quyết 27-NQ/TW năm 2018 của Trung ương về cải cách chính sách tiền lương.

Theo định hướng của nghị quyết này, hệ thống tiền lương mới sẽ được thiết kế theo vị trí việc làm, chức danh và chức vụ lãnh đạo, thay cho cơ chế hệ số lương hiện nay. Tiền lương dự kiến được xác định bằng mức tiền cụ thể, kết hợp với phụ cấp và các khoản thưởng gắn với kết quả công việc.

Tuy nhiên, lộ trình cải cách tiền lương đã nhiều lần điều chỉnh do yêu cầu cân đối ngân sách và các yếu tố kinh tế - xã hội.

Luật Viên chức 2025 mở đường cho cơ chế tiền lương mới. Theo đó, từ ngày 1/7/2026, tiền lương của viên chức sẽ được tính dựa trên vị trí việc làm đảm nhiệm và kết quả công việc thay vì dựa chủ yếu vào hệ thống “ngạch - bậc” và thâm niên như hiện hành.

Theo quy định mới, mỗi viên chức sẽ được xác định một vị trí việc làm cụ thể, kèm theo mô tả nhiệm vụ, tiêu chuẩn năng lực và trách nhiệm. Đây là căn cứ để đánh giá kết quả hoàn thành nhiệm vụ hàng năm, với bốn mức đánh giá từ “hoàn thành xuất sắc” đến “không hoàn thành nhiệm vụ”.

Trên cơ sở kết quả đánh giá này, viên chức sẽ được xét nâng lương, thưởng và thu nhập khác, tạo điều kiện phân hóa thu nhập theo năng lực và đóng góp thực tế. Cơ chế mới không chỉ khắc phục tình trạng tăng lương theo thời gian công tác, mà còn hướng đến thanh toán công bằng, minh bạch hơn dựa vào hiệu quả công việc.

Theo chỉ đạo mới nhất của Chính phủ, chậm nhất đến ngày 1/7/2027, các bộ, ngành, địa phương phải hoàn thành việc bố trí viên chức vào vị trí việc làm và xếp lương tương ứng theo quy định của Luật Viên chức 2025.