Fica
DTiNews
Nội vụ & Xã hộiĐột phá giám định ADN, nâng tỷ lệ xác định hài cốt liệt sỹ lên 93%
(Dân trí) - Công nghệ giám định ADN thế hệ mới đã tạo bước tiến quan trọng trong xác định danh tính hài cốt liệt sỹ, đặc biệt với các trường hợp hài cốt bị phân hủy nặng hoặc không còn thân nhân gần.
Đây là nội dung được GS.TS Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nêu tại hội nghị tổng kết thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ giai đoạn 2021-2025.
Theo báo cáo, công tác giám định ADN hài cốt liệt sỹ tại Việt Nam thời gian qua chủ yếu dựa vào phân tích ADN ty thể. Phương pháp này đã mang lại một số kết quả nhất định, song còn nhiều hạn chế khi áp dụng với các mẫu hài cốt bị phân hủy nặng - tình trạng phổ biến đối với hài cốt liệt sỹ sau nhiều thập kỷ.
Di chuyển hài cốt liệt sỹ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào về vị trí an táng tại Nghĩa trang Liệt sỹ quốc tế Đồng Tâm sáng 16/5/2024 (Ảnh: Quách Tuấn).
Thực tế cho thấy tỷ lệ thu được dữ liệu ADN đủ tiêu chuẩn để so sánh, đối khớp chỉ đạt khoảng 20%, số trường hợp xác định được danh tính còn khiêm tốn, chủ yếu do ADN bị đứt gãy mạnh và thiếu dữ liệu ADN của thân nhân để đối chiếu.
Giai đoạn 2021-2025, các cơ quan chức năng đã tiếp nhận gần 14.000 mẫu ADN, trong đó hơn 12.000 mẫu hài cốt liệt sỹ và khoảng 1.500 mẫu thân nhân; phân tích ADN trên 1.000 mẫu, xác định được danh tính 103 hài cốt liệt sỹ.
Tuy nhiên, quá trình giám định vẫn gặp nhiều khó khăn do phần lớn hài cốt bị phân hủy nặng sau nhiều năm, ADN đứt gãy, khó thu nhận dữ liệu đạt chuẩn. Bên cạnh đó, việc thiếu mẫu ADN thân nhân để đối chiếu, thông tin thực chứng về nơi chôn cất còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến hiệu quả xác định danh tính, đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới công nghệ và hoàn thiện cơ sở dữ liệu ADN.
Trước những "nút thắt kỹ thuật" này, việc tiếp cận và ứng dụng các công nghệ giám định ADN mới đã mở ra hướng đi khác cho công tác xác định danh tính hài cốt liệt sỹ. Trên cơ sở các tiến bộ về giải trình tự gen thế hệ mới và phân tích ADN cổ đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã nghiên cứu, phát triển và làm chủ quy trình giám định ADN mới dựa trên công nghệ NGS-SNP.
Theo GS.TS Chu Hoàng Hà, công nghệ này sử dụng các chỉ thị SNP trong hệ gen nhân - loại chỉ thị có kích thước đoạn ADN rất ngắn, phù hợp với các mẫu sinh học bị phân hủy nghiêm trọng. Nhờ đó, phương pháp mới cho phép phân tích hiệu quả các mẫu hài cốt mà các công nghệ trước đây gặp nhiều khó khăn, đồng thời mở rộng khả năng xác định quan hệ huyết thống theo cả dòng cha và dòng mẹ.
Các nghiên cứu thử nghiệm trên hơn 100 mẫu hài cốt đại diện cho nhiều mức độ phân hủy khác nhau đã giúp hoàn thiện quy trình tách chiết ADN chuyên biệt cho điều kiện Việt Nam. Kết quả cho thấy bước tiến đáng kể về mặt kỹ thuật, khi hiệu suất tách chiết ADN thành công được nâng từ khoảng 22% lên 80%.
GS.TS Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm KHCN Việt Nam (Ảnh: CTV).
Kết quả triển khai thực tế cho thấy hiệu quả vượt trội của công nghệ mới. Tại Nghĩa trang liệt sỹ Trà Lĩnh (Cao Bằng), quy trình giám định ADN NGS-SNP đã được áp dụng đối với 58 mẫu hài cốt liệt sỹ. Trong đó, 54 mẫu thu được dữ liệu ADN đủ điều kiện để so sánh, đối khớp, đạt tỷ lệ 93% - cao hơn nhiều so với các phương pháp giám định trước đây. Trên cơ sở dữ liệu này, cơ quan chuyên môn đã đối chiếu với thông tin ADN của thân nhân và xác định được danh tính hài cốt liệt sỹ cho hai gia đình.
Từ những kết quả đạt được, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam kiến nghị sớm đưa quy trình giám định ADN mới vào áp dụng rộng rãi trong công tác xác định danh tính hài cốt liệt sỹ. Đồng thời, cần bổ sung dữ liệu chỉ thị SNP vào ngân hàng gen thân nhân liệt sỹ, tăng cường đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất và nhân lực chuyên sâu để đáp ứng yêu cầu triển khai công nghệ mới.
Theo GS.TS Chu Hoàng Hà, việc làm chủ và ứng dụng thành công công nghệ giám định ADN thế hệ mới không chỉ giúp tháo gỡ những khó khăn kéo dài trong xác định danh tính hài cốt liệt sỹ, mà còn góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện chính sách đối với người có công, đáp ứng mong mỏi của thân nhân liệt sỹ trên cả nước.
