17.000 mẫu ADN liệt sỹ "tắc" giám định: Gỡ khó để chi 15 triệu đồng mỗi mẫu

Hàng chục nghìn mẫu ADN chưa thể giám định

Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết ban hành cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong việc lấy mẫu, giám định ADN và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ còn thiếu thông tin. Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất mức chi tối đa gần 15 triệu đồng cho mỗi mẫu giám định ADN hài cốt liệt sỹ.

Theo dự thảo tờ trình gửi Chính phủ, trong giai đoạn 2021-2025, công tác giám định ADN gặp nhiều vướng mắc do cơ chế giá chưa phù hợp với tính chất đặc thù của hoạt động này. Phần lớn mẫu hài cốt có chất lượng ADN thấp, nhiều trường hợp phải phân tích lặp lại nhiều lần, thậm chí không cho kết quả, khiến chi phí thực tế biến động và khó xác định theo định mức thông thường.

Trong khi đó, các quy định hiện hành lại yêu cầu xây dựng đơn giá dựa trên chi phí đầu vào ổn định, dẫn đến khó khăn trong việc xác định giá dịch vụ. Các đơn vị giám định, chủ yếu là cơ quan nhà nước, cũng gặp vướng mắc khi phải áp dụng cơ chế đặt hàng, trong khi không thể tách bạch đầy đủ chi phí theo yêu cầu.

Hệ quả là nhiều hoạt động xác định danh tính liệt sỹ bị đình trệ. Hơn 1.700 kết quả giám định ADN đã thực hiện nhưng chưa được thanh toán do vướng đơn giá. Đồng thời, gần 17.000 mẫu hài cốt đã tiếp nhận, lưu trữ tại các cơ sở giám định nhưng chưa thể triển khai phân tích.

Đề xuất định mức đặc thù, tối đa gần 15 triệu đồng/mẫu

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, cơ quan dự thảo nghị quyết đề xuất áp dụng định mức chi đặc thù đối với hoạt động giám định ADN.

Cụ thể, mức chi tối đa cho một mẫu ADN hài cốt liệt sỹ được đề xuất là 14.756.200 đồng. Với mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sỹ, mức chi tối đa là 3.480.331 đồng.

Theo Bộ Nội vụ, định mức này được xây dựng trên cơ sở tổng hợp chi phí thực tế tại các cơ sở giám định của Nhà nước, lấy mức trung bình để làm căn cứ áp dụng thống nhất. Việc quy định mức trần nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, đồng thời cho phép các đơn vị chủ động triển khai mà không phải chờ xây dựng đơn giá chi tiết như trước.

Dự thảo cũng cho phép điều chỉnh định mức khi giá vật tư, hóa chất chuyên dụng biến động, nhằm bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.

Ngoài ra, để khắc phục tình trạng tồn đọng, dự thảo đề xuất cho phép thanh toán các mẫu đã giám định trước đây theo mức 4.685.000 đồng/mẫu trong trường hợp chưa được thanh toán do vướng mắc về giá.

Bỏ cơ chế đặt hàng, chuyển sang giao dự toán

Một điểm mới khác là thay đổi phương thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ giám định. Thay vì cơ chế đặt hàng như trước, dự thảo đề xuất giao dự toán trực tiếp cho các đơn vị giám định thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Y tế, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để chủ động thực hiện nhiệm vụ.

Bộ Công an cũng được giao dự toán để chủ động thu nhận mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ và thực hiện các nhiệm vụ liên quan.

Theo cơ quan soạn thảo, việc chuyển sang cơ chế giao dự toán sẽ giúp rút ngắn thời gian triển khai, khắc phục tình trạng phụ thuộc vào quy trình đặt hàng kéo dài, đồng thời phù hợp hơn với tính chất đặc thù của nhiệm vụ.

Tăng tốc xác định danh tính liệt sỹ

Dự thảo nghị quyết cũng thiết lập quy trình phối hợp liên thông giữa các cơ quan, từ khâu lấy mẫu, giám định, đối sánh đến xác định danh tính và cập nhật dữ liệu.

Theo đó, mỗi khâu giám định và đối sánh được quy định thời hạn xử lý cụ thể, trong đó thời gian gửi kết quả giữa các đơn vị tối đa 5 ngày kể từ khi có kết quả giám định.

Sở Nội vụ địa phương có trách nhiệm tiếp nhận kết quả, thông báo cho thân nhân và ban hành quyết định xác định danh tính trong thời hạn quy định, đồng thời cập nhật vào cơ sở dữ liệu.

Theo tờ trình, việc chuẩn hóa quy trình nhằm khắc phục tình trạng phối hợp rời rạc trước đây, bảo đảm toàn bộ quá trình được thực hiện theo nguyên tắc “khép kín, rõ trách nhiệm, rõ thời gian”.

Thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp bách đối với việc hoàn thiện cơ chế. Hiện cả nước còn khoảng 300.000 mộ liệt sỹ chưa xác định được danh tính.

Trong khi đó, nhiều mẫu hài cốt đã bị phân hủy sau hàng chục năm, làm giảm khả năng giám định ADN. Nguồn mẫu đối chứng từ thân nhân cũng ngày càng hạn chế do những người thân của liệt sỹ tuổi cao hoặc không còn.

Định hướng chung, việc lấy mẫu và giám định ADN được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước, phấn đấu hoàn thành trước năm 2030, với giai đoạn cao điểm từ nay đến năm 2027.

Cơ quan soạn thảo cho rằng nếu không kịp thời tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, đặc biệt là cơ chế giá và phương thức tổ chức, tiến độ và hiệu quả của công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng.